Docsity
Docsity

Prepara tus exámenes
Prepara tus exámenes

Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity


Consigue puntos base para descargar
Consigue puntos base para descargar

Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium


Orientación Universidad
Orientación Universidad


Extracto de texto sobre activación de intenciones internas, Apuntes de Psicología

Documento que presenta información sobre la activación de intenciones internas denominadas intracies, según la teoría de schank y abetson (1977). El texto menciona el papel de estas intenciones en el proceso de aprendizaje y proporciona algunos ejemplos.

Tipo: Apuntes

2013/2014

Subido el 30/06/2014

seei-3
seei-3 🇪🇸

3.5

(76)

18 documentos

1 / 34

Toggle sidebar

Esta página no es visible en la vista previa

¡No te pierdas las partes importantes!

bg1
'e¡ua¡uG^pafqns sopBluau4ladxa os?J¿q o o¡tx? lep oPuepuadap 'u9!csJ¡sn{ tp o
-un!¡ op so FcaJú sop¿¡sa ap Bpsued¡¡to3E ¡l osnlJut apend EJltgloueurouaJ
?$g 'o[. eJ?d s3pe¡lntulp soueual opu9nt o 'olxá¡ un opuetpue¡uo souaNo
so¡r¡aqBs 'uglsuerd¡r¡(r q aP ?l?p Án|¡¡ B^lpfqns Elcua!¡adxe Bun e$!xa |s¡eu3t u4..,¡
|Ú[olrúu¡o¡ot e Ú'pgpueuou.¡ súaoteds¡e{
rc
lg 'otu4up.ruoJ-Dtau un B epBlcos? Ws:t uglsuoJdtuot BI enb Btlldq! o[a o!ol- a.
'ug¡suarduroo r¡dord r
ap o,rnafqns o¡uelu¡pouoo ¡a rod eppnpord ¿FoJne Bl e epuodsarroo opee¡uqd t
-úq anb oorsg urue¡qord p ugpn¡os gpuerdruoo opuenc sapeur¡nbry ep ¿alarza!
'otn¡ldBt a$o ap o lra[qo Ie ?¡as u9lsua¡du¡ot .P souolJE¡edo sapdlcupd sel 0p
-Brop slsJl?us lg 'salHr¡x¡¡luoc sa¡oDeJ sepns ua Á so!^oJd so¡uelupouoc sol lf¡
-eq 'seriói¡a¡ajnf sauolte¡edo áp 'uU uo ¡( 'u9pd€ored ,{ u9ltrrglPoc ap soseoo¡d
ap .sálBuopüet€ ,( ?!¡ou¡au¡ op sBl¡¡olsls sol op uglcua^¡a¡q EI áJolnbeJ anb 'p^!u
NOIJJNCOU.J,NI 'II
NOrSNgudnIoc
ap o,r¡t¡uloc osacord un ouoa 3s¡uaplsuot apend ugtsueJduot_?l anb oualt ol '-
'(¡eruaruuadxe upo¡oo¡d ap oF F¡B on
ap ug¡suudruoc :trr) ozron¡sa e¡ua¡sde un ararnbar sr.r¡o ua ored '(otnuz rm uo
I8lnbopr uglJEsJt^uot ?un áp uglsuaJduot :t^) opeJtp Á a¡dru¡s osooord un aae¡¡l
irg¡soaioruoi'e¡ 'sáuolsaco ug '(so¡xel) sR¡!¡tsa o (seuoltur¡?u 'sesu{) s?púlquq qül
-rio sauo,.adxá uepua¡du¡oo 'opo¡ arqoe orad :soopgu¡ál?u¡ -o soogpua.lt so¡dou@ $l
.soc¡sg sbtuc¡ru¡ceiuocs sot'sBuos¡ad ss¡lo ap olueF¡¡Euodtu@ P uopue¡du¡oC'lü
-¡,r ou.rotua ns ap souau¡gual tp o¡a¡ü9u u?Jt uopuaJdu¡oc souBunq sonp!,r¡pu¡ so1 t
g olnltdec
pf3
pf4
pf5
pf8
pf9
pfa
pfd
pfe
pff
pf12
pf13
pf15
pf16
pf17
pf18
pf19
pf1a
pf1b
pf1c
pf1d
pf1e
pf1f
pf20
pf21
pf22

Vista previa parcial del texto

¡Descarga Extracto de texto sobre activación de intenciones internas y más Apuntes en PDF de Psicología solo en Docsity!

'e¡ua¡uG^pafqns (^) sopBluau4ladxa os?J¿q o o¡tx? lep

oPuepuadap 'u9!csJ¡sn{ tp^ o

-un!¡ op so

FcaJú

sop¿¡sa ap Bpsued¡¡to3E ¡l^ osnlJut apend^ EJltgloueurouaJ

?$g 'o[.^ eJ?d^ s3pe¡lntulp soueual opu9nt

o 'olxá¡ un opuetpue¡uo souaNo

so¡r¡aqBs 'uglsuerd¡r¡(r^ q^ aP ?l?p Án|¡¡ B^lpfqns Elcua!¡adxe^ Bun^ e$!xa^ |s¡eu3t

u4..,¡

|Ú[olrúu¡o¡ot

e Ú'pgpueuou.¡ súaoteds¡e{

rc

lg

'otu4up.ruoJ-Dtau un^ B^ epBlcos?^ Ws:t uglsuoJdtuot^

BI enb Btlldq! o[a o!ol- a.

'ug¡suarduroo (^) r¡dord r

ap o,rnafqns o¡uelu¡pouoo ¡a rod eppnpord^

¿FoJne Bl e epuodsarroo opee¡uqd t

-úq anb oorsg urue¡qord p^ ugpn¡os u¡ gpuerdruoo^ opuenc^ sapeur¡nbry^ ep^ ¿alarza!

'otn¡ldBt a$o ap o lra[qo Ie ?¡as^

u9lsua¡du¡ot .P^ souolJE¡edo^ sapdlcupd^

sel 0p

-Brop slsJl?us lg

'salHr¡x¡¡luoc sa¡oDeJ^ sepns^ ua^ Á^ so!^oJd^

so¡uelupouoc sol lf¡

-eq

'seriói¡a¡ajnf

sauolte¡edo áp^ 'uU uo ¡(^ 'u9pd€ored

,{ u9ltrrglPoc ap soseoo¡d

ap

.sálBuopüet€ ,( ?!¡ou¡au¡ op^ sBl¡¡olsls^ sol^ op^ uglcua^¡a¡q^

EI áJolnbeJ anb 'p^!u

NOIJJNCOU.J,NI 'II

NOrSNgudnIoc

ap o,r¡t¡uloc^ osacord^

un ouoa 3s¡uaplsuot apend^ ugtsueJduot_?l^ anb^ sá^ oualt^ ol^ '-

'(¡eruaruuadxe upo¡oo¡d ap oF F¡B

on

ap ug¡suudruoc u¡ :trr) ozron¡sa e¡ua¡sde^ un^ ararnbar sr.r¡o ua

ored (^) '(otnuz rm uo

I8lnbopr

uglJEsJt^uot ?un^ áp^ uglsuaJduot^

:t^) opeJtp Á a¡dru¡s osooord^ un aae¡¡l

irg¡soaioruoi'e¡ 'sáuolsaco ug^

'(so¡xel) sR¡!¡tsa o (seuoltur¡?u^ 'sesu{) s?púlquq^

qül

-rio sauo,.adxá uepua¡du¡oo 'opo¡ arqoe^ orad^ :soopgu¡ál?u¡^

-o

soogpua.lt so¡dou@ $l

.soc¡sg sbtuc¡ru¡ceiuocs sot'sBuos¡ad^

ss¡lo ap olueF¡¡Euodtu@

P

uopue¡du¡oC'lü

-¡,r ou.rotua ns ap^ souau¡gual^ tp^ o¡a¡ü9u u?Jt

uopuaJdu¡oc souBunq sonp!,r¡pu¡^ so1 t

g (^) olnltdec

I

i

I

;

I

-st¡oJ Á 's¡lrlu¡urol¡^ srltu sr::tuanbsa uBlS¡lur seu¡¡nhsJ so.I sopültcu()tl¡¡ut srur¡nbs¡

op olun[uoJ (^) tln ou.¡oa ii^JÍrzrji¡an¡"" apind ouurunq óluirtrlljdno¡ ip ntu.rl\t
lE

\1UIt' u.t \i)r0¡ uDJD.r .t ,t\ \pl¿¿.)rrá¡,r

(r.,

f-

'(}I(

XIV)I(IhIOJ

-I:T

OI:)IA)i35 NÍI^ O CV(I:IIdOU(I VNN AC UVI

llllrls^lc

'uoclScNttA -t!l sotJIJSNSa u:tN-:I.t_go)

s¡rr¡u,{ '(uvDVd (^) 'otJ

-IAU:IS

Nn (^) O OVC: doltd VNn UIUSISNV¡II) sruor¡c '(oJ.N3tt\IJE'IS

-v.l.s-.-t

vt,)NVJdlIh¡'od:tNlct)

()t¡lqo (^) ¡n'(uoclltcNIIA'uocvudh¡oJ)

s¡h:uos¡¡d Jp iuJs run oÁn¡rur

¿y¿¿¡r¡¡-¡¡

ap uru:rnbso ¡r'o¡drLr.rfa

ro¿

'sl¡drurs

s!l!¡ (^) sop?pn¡n lp sn¡senduoc'stfe¡duror s:r¡cn¡d¡tuot s¡plrptlrr¡ uos srtru.rnhs;r so-¡

¡,),tru

i¡¡t (^) apio1atiii<tls,,t¡,tp1u¡1 (-

:r¡¡¡JrdtuoJ su¡ro¡ anb so¡c:auai so8ser

souni¡l rezt¡e¡urs r sorr¡u,\ 'soporr¡ sop()t Jq sru¡¡p (^) spl u o¡r:lds:l: ¡rr:¡rr.rur¡n;rod

uunS

-llr (^) lJrrJll sr,'11<l¡,{'srrurnhsc ¡p sl_rJoel ¡ll oJJru!u uonq un Áttq'pllptlünltÍt ul

ull

'slltu¡nbsJ:rp

u9r;rrlt:luot ul ua ultJjtp uor:r|l¡;rtdt.-t¡trr ltun ullllu¡nJuJ

'rurrunq

uorsu:ucluoJ ll ep sotd()rd 'olxJ¡u()J^ l¡l)

sol:tali s¡¡lns sol ;r¡rrd r:.r¡rt ro¿

-uotst¡¡.rdtuol rl

p IllJuJil

otu¡n(¡ulJaJt un uo¡rru:rd ¡nb sr:ruenhs¡ ¡p s¿uoJ¡ sul uJ

Jlu¡snp lrls¡'y¡

cp Á^ slscr¡ ¡p r¡!)tJulrlr.¡¡^ ¡p solJporu so¡ Irp uorrrzr¡urtldsl (^) uc.ri

r¡ 'o¡tlut[:r.rod^ Jo¡j¡lt¡u (^) ugrJ¡¡s l]J u¡ s()l)llJptsr¡oJ trotsu¡idtu().1 ¡l) s()ltp()ttr soJ ap

\clJuirJrlip srl Jp suqJnru JUJ¡dns ¡lrrr¡rJd slrur¡nbs¡ so¡ a¡t o,lr¡err¡tlxl rapod

¡q

or,rr.rd t¡u:rrrnr)ouo: Txp

,t \tlln 1:i?

Lroirlrruií)lur (^) irl ¡p rnlfd-T (ii¡l¡tsrnD-Íifp

-ord un Ír:n¡¡nslJ r¡9rsll:lrdruo.i-I-l [uoru:rttr ns rr;r ,

'pr:

u.',r| ru al]

li¿ti;iin (^) iii IapTfliaiTu

ilot¡o;r' un ¡p P.8trodsrp afih

'¡lu;rrlj¡

cas uorst¡¡.¡tftuo¡ rp ousruu.rtuii.rn .iñ6-iitnl

'osrrlrd (^) s-¡ opnlnur¡ Ánur oJrlrlrr¡l orLrrruop un ¡p llJanJ 'so¡xo¡ ul¡tuo.rdutol so¡s

onb trrttd c¡uetrr¡nsur s¡ ()JIx¡l^ ()¡uonutJ()u()J^ un ,{ su:.ltltll¡Lls st:za.rlslp stunS¡u uor y¡

¡p srtt¡r?liiord sol lr rrlop ¡nb uo¡l:^.llsc¡() (^) saropr:iir¡slr,.rur s()rlJ¡CI (¿¿ól 'N()^t:IgV,,(

)NV .)S:9¿61 '^)tsNrt!^ :B^) r:rpr r[cr,r r]¡sJ L¡ojpzrlrnlJr :rnb so¡ ¡r:rrr.¡r¡ry

urru¡Srlolul

Irl Jp olrqu¡¡

Ii

r¡o ulrluquJl onb so¡¡entx ¡¡ucruustt¡ld uotan.¡ ,{:sltu:rnbs¡ \ol luqnJ

s¡pil L¡c sour': 0t ¡p

suru upJl¡rl)llll rrotJt?rr¡loJUr ¡p ()lu¡[uusaJol(t^

l¡p

soul]JuJul¿Jl

--rou soir-o¡olrsd so-I (¿t6l 'J-l:t-t.t.¡tVg)^ silutJOs soll(]rt|r] uJ r)uoruJLu i( rrorsuojdtuol u¡

i'(9¿61 't:l)vtd) souru (^) sol ua o¡ulrrur:sulcl::r¡r soscco.rd so¡ relr¡dx:r r:¡cd uu¡enbse

op r¡l)r ul '¡luiructurrpuJd¡pur'rro.rullolluscp s()JdolnJ soio¡orrsd sop ocltuor¡ r¡ue¡

-srrq iJllll olnlosqP L¡¡ ¡:^¡nu \i ou l?t.ru¡tlJJlJ U()J (^) ¡tint() ()tuof,^ '¡luulsq() ()N [Bu

-rr r:,rr¡ru.5rrr (^) urSo¡orrsd e¡ u:r :r¡uosc.rdrutuo olJ¡n^ Erl as Du)nbs) ip ugtJou u.l

u9lJJnporlul v

svr!3nÓs J

8 ü

/-

olnl_rdDJ J¡p

oJs¡J Ia

sou¡.lrJlp¡p sulla

V

s¡.Illlru slls sopo¡ uo¡ ugts

-t¡¡idtu()J cp s()s¡Jold sol ¡ ¡slrlu¡.¡-lu¡ r:rud ¡ur:rulE

i (^) ostuopod sutu oqrnu oll¡ert¡d

-x¡ ou¡sru¡lr¡ul un uor¡JJo 'alu¡rrol Ántr,t olloJrcs¡p :rp 'sr:rulnbs:l^ ¡p sullocl sp.I

68t Ug6U^

duOC

sPlJut

-r?Jrl9rl

-uel rc

s¿l ap

-r]ted¡

sPl € sr

'sauor:

op (^) aua

ül rs (^) ol

JS Ugr:

u3 at¿

-uJdáp

-unSarl

sns i( s

J¡pua¡r

sPl ue

uc PIJ¿

SPIJETII

¡uorl 0

-rJouoa

-uoJ (^) ua

-re] á[

-xJ¡u

-JUJ

osnlru

¡s¡ i( '

-uodsl

^uuJPSIaA

xls¿H

-rB pu

-op8s¡

-¡nrd (^) ¿

áIq

otlx? u

l:red u

-tlt (^) ap

l¡ lod

I' I -lnJ run B JlUi¡.1¡uJucd r¡otJllIrn!l Plso ¡p plnllol

ltl

.Ll.-ttjuvg ap uotutdo u

'(S9 iiud)

o¡rrnu nq¿lsg

'rqrrlut

i rxl¡r1lt|s ¡lr¡Ji (^) n.l opeuotsroluoa eq¿¡sá o¡lsol nvr¡oq (^) n\ ip rrll]s oliliu ();lv (^) oqu¡nr.¡¡l

¡s or.til¡|]rr¡B opu|n)

.ollrrr ¡\ (^) \ (rtsJ (^) opol g¡uoJ la

inh uo.¡¡¡¡r solr'.J uor¡rnru

urrqrupl r¡or.ir¡rlr

"rn

"n ffil',,1',ltli:;:r,lj X;*;Xl,ilTj

()l ¡l) s()rllnl{ ¡¡tqa

l | \olllrn¡ ,i scu¡\Ptu¡rl (^) s()l u op¡r(rpd((torg rq :so.reft,¡" :sopol o ofrp sal ^ 'oi-lnj un oztq ¡ tislr¡ lls (^) ¡t ;rn¡ i orpu:rrs:rp ul.rol ¡t i^ 'rr:¡ni:¡^ p uolJlAlo^ suouta (^) spl siJuo¡ulJ

()puudsrp uurquq t¡ enb uoref

-rp s()llr (^) .)nbunlj l¡trr¡ c(lplltroar¡:) ¡s ou I¡ ( ju¡\utuIlJ u()s .qC), :osu:rd

¡l

saouo¡u¡ .nopueq l)[)rs lrq ()rpur^ als¡ :usua (^) ¡] solulAlo\ 'op¡7pln ),, :ltJJp^ sol¡rlin¡-^ s{)l^ ¡p^

()un r: oqrnlc

uairol ¡e o¡uord :rp oll¿ solla ¡p s()qJnru (^) s())r¡nu ()purllns¡.¡ .l¡tqrnl l (^) uorpzü¡u¡()r f .cni¿ la ptapq 9¡p -(rl.rs¡p ¡luai (^) ¡fl lruplt:) ¡p ()flll (^) ort() ¡r:

uorrt:¡c¡od cun llsl:q lqulu

or.r uo::rn¡ sot:rtton8 so 'u|. ns e ()u¡()lil^ o.¡¡() li

ol¡d

.in]

s¡u¡^ol sol Jp ()un oporu (^) i.,lse ?(l

)\opu¡r.{lo^ ofrr) 'nr or:rd ()p¡ ¡q ¡r)u()p u¡q's ou

s:rrrrrr.rr:tr .,^ l:',l]i];'u:li:,:iln:l:lli;"J:tl: so¡¡r (^) uo.r;r[rp <t:()u[J (^) r]l u¡ r¡gls¡ s¡rqJell se.I>

'"\ürll)ll

oi]-r¡¡t o¡" (^) :olp s;rur,rgrf so¡ op ouu¡ t:¡ r: r-'rrrni rl .¡¡:)¡:r(l (^) ¡) |qr¡tP ()u (^) soutlt¡ .\oll()s()u Lt()a s¡uilu¡,r (^) ¡nb soru¡lJnO ¿,s¡tip -on¡?> uoJ¡lrp ^ louPl ¡:l (^) ua \¡rqtLrotl o¡r¡lJ t:tqIll (^) soll) et.tr:(l Jsl¡tull) ¡:()r¡p) Pr¡n ur)¡¡1,,i.\oLt¡¡l so¡ :rp (^) oplnt ¡a uojc,{o ()llJ I \pou¡rJ rr()l¡¡ur\ (^) s¡¡r¡otUg ()Ju()Jl (^) un sctl Uolpllnro ;rs.{ rl¡¡u r:¡ lt¡:.}ltq uoleÁnH .<elpl lr(l llun ll¡s ols¡ ¡rzrno' :u(uP\u)d ^ t::rrni-;tp (^) so¡r.r)i uorgqrnlsl

slruo¡u3 r:Lu¡r.:r u¡ A t¡qetu

r:l or¡r,\¡r(los (^) slr.)ol .¡¡tzl:¡ ll.¡pcl ()u II

r¡ot)rtt¡i)¡s¡p Jplni;l ¡p sJu¡A()f sJlqluoq sop irqJou

eun SV (^) l.,'ls^V l.NV,t S() l :tC VUU3nC V'I : ¡cur8rro olxa¡^ ¡a rnb¡r (^) ¡l l

sis¡tu s()l Jl) (xluJ^

¡u

Á so¡nurtu so.-rod so¡ lt till()u¡Jll ;rp scq:rud cluaulotJel

-sod opuar(llJJr'¡rrpu¡ nqu¡ uun:r¡t rltuaÁ:r¡ ¡?un a ¡luJ¡plrod\¡JloJ o¡cl:tl un orqrf,al

^¡s¡l3ur s¡lr¡llrln)so :rp (^) ocln:i ufl Pu()ru¡ru I|1 ,{ ugrsuo:tlutor e¡ :r.rqos or,rc:d ()1uclru -rrorror IJI)

sottal¡ sol ll¡Jsour t? upllutlsJp uottu8rls¡Aur run

Frrr.ra<¡ta.;aray orqrl (^) ns uo ()rquls¡p'¡ru¡nbs:l^ lp o¡daruor

I¡p

soJ¡r¡()r(t sol ol) ourl ..t^t.1t l.l.¡tvtt .Z16l ua -sll^tlsJitns a¡uoru¡t:rratlso (^) s¡ L¡ otJlt¡-¡ ls¡,\u I stun¡-lc sotuctell anb ¡luJru¡,\u()J s¡ 's¡ttu¡nbs¡^ s()l ip t:Arltnlut ltJpt ¡tun

¡p r:Strodst¡l to¡ua¡

lJ anD (^) ü¡€d .| (

olxaluoJ [a orq¡)s sJuotJn:lllsJ,rur (^) srun8¡y .g

Jt¡ <outl lE .¡r> .<esuf, tt¡ rJu¡()Jr (^) :3,r) sa¡u;rno:r:1 s¡p¡tpl tltt: i s:tLrOtl|n1rs ll(los ()ppzru¡:3J() (^) uatq sluotnB

() srtu¡nbs¡

uluor¡ rr:¡oosaord ¡p souru s()l :rnb r:¡rrros (litCl.g¿frl) NostgN.eluoual -u¡rJeU u¡JnpuoJ ns .{

r¡or¡d¡¡¡ad ns ¡¡:zlur3¡o u¡llru'tod (^) sa¡ onb pr:pc Jp sJseu¡ so¡

od ¡p souru rrJ s¡Jr¡loruotjosu¡s sPurJnbs¡ ¡quJsJp (9¿61)

Llt)VId I onpr^rpur

ua oluord (^) Ánu¡ ¡lll()ll¿s.)p es lnb eorsgq prl)tllqllq ¡tun oic.rt)d s¡:u¡¡nbs¡ op (^) uorJplauaE ip ppprJpduJ r¡ 'ostr^ rarnb¡rnt u¡ 'otlr¡o¡o.rcl (^) ¡p pl'tprl¡rporu uun lsrr.raprsuol (^) uapcnd

solsr s¡nd seu¡nbs¡ sol eJld s¡tptllt^ ultis s¡lpn¡do)uoJ sodr¡o¡o:d op

srsaug8 e¡ arq l6t ua¡suaduDC

3g2 Prccesos cognit¡vos comPleios

tura ajena resultaría de

difícil comprensión^

y recuerdo para los suietos occidentales'

al no disponer de estfucturas mentales

adecuadas^

para extracf su^ significado^ Deie-

;;"-;il;;;lgunas

tendencias notables en el rccuerdo

de los^ suieros:^

(a) las his-

toriua trun."ritua eian má,

coherentes, en el sentido^

de que^ los^ sucesos^

tenían mayor

""n"ut""u"ion

cntre ellos^

(vg: relaciones causa-efecto),^

al menos según las^ conven-

"lon"i

o".i¿"ntut"s;

(b) hubó bucn número de^ omisiones^

'

especialmente de elemen-

,".-¿"

"t*t.

.ig"ificado cultural^

para nosotrosi por^ ejemplo'^

algunos sujetos olvida-

ron menciona¡ los^

fantasmas' p"r.^ o^ ..t^ los protagonistas

de.la historia; (c)

(^) en oca-

siones, los sutetos^

r¿consrr¿{yeron la historia,^

modificando c^ inventando^

algunos de

"". (^) "..p.t"tit"t

para ajustárla a su

conocimiento csquemático l-os

fenómenos de

,""onrirl..¡On

no'son muy^ frecuentes,^

y tuvieron lugar^ sobre^

todo cuanlo el^ inter-

""i.'it"".-ti¡0.

fue muy^ grande^

Por ejemplo' algunos^

sujctos sustituyeron <lacaza

;;;;;; (^) t t "ir

a pescar'i^

o

'la

canoa> por^ 'un

boteo' pues son eventos y objetos

-a.]i""u"nt".

"n

nuestro ámbito^ cultural. Asimismo, otlo

sujeto reinterpretÓ^

los fan-

iu*. ¿" la historia^ como^

fruto del^ delirio^

que tuvo et indio^ herido'

--"'iu

inu"rtigu"ión anterior

es sugerente^

pero metodológicamente

es pobre^ Por

.¡".pf.. fii*1lttr^

no realiza. ningln^

análisis estadístico de las

tendencias de^ error

en los^ su¡etos,^

sino que^ se^ limita^

a comentar datos^ individuales^

Por ot¡a

parte' no

"ont"u"

tu ao.pr"n.ión

del episodio de ((los fantasmas>

con^

la de historias

proce-

dentes de nuestra ProPia

cultura'

-;;"t;ói;

y iot"so|.¡ (1973),^

en época más^ reciente' d€sarrollaron

investiga-

"io"'aa

-"¡*

corltroladas sobre^ cl^

carácter constructivo^

y contextual de la compren-

sión. En^ uno de

los expefrmentos,^

se pfesentó^

a los sujetos el^ siguiente^

párrafo:

si los qlobos reventasen,^

cl sonido no^ llegaría, ya que

todo estaría muy lejos del piso

adecua-

il: Üi;;;;*";;;;áo

tu-¡i¿n ímpeaíria^

que ei sonido llegase. ya que todos

los^ edificios

úend€n a estar^

bicn aislados. ru".t,^

qu" toda la operaci<in^

depende de un^ suministro^ estable

de electricidad,^

una rüptura en medio^

cicl alambre también^

causaría problemas^

Naturalmen-

te. cl individuo podría

grltar. pero^ la^ voz^ humana^

no cs^ lo^ suficientemente^

fuerte como^

para

;;;;;;1;j;;.

'u;'pro'tiefna'uaici"nal (^) es que una

:y":9"

d:lll^'::"nto

puede romperse'

Entonces no habría acompañamlenlo del

mensaje Estáclaroque^

la mejor situación^ se^ a^

aque-

lla con menor^

distancia Habria^

menos problemas en^

potencia Muchas menos^ cosas^

irían mal

en el contacto cara^

a cara (págs^ 392-93)'

Un grupo^ de su¡etos (grupo

J¡T contexto) recibía exclusivamente

el^

párrafo ante-

¡or,

"o-rt

irirtru""iones

de-leerlo atentamente^

Estos sujetos puntuaron^

el texto muy

ffi

"r,

unu escala^

de comprensión subjetiva' y

(^) además recordaron muy^

pocas tZeas

"n'unu

p.,r"bu de memoria posterior (á'

sobre un^ total de^

14 ideas) Otro

grupo

de sujetos (con contexo prevro), recibieron durante

::q:.Ltt

cl dibujo^ de^ la^ f'

gura 8.ó, inmedtatamentc

un"t d"l texto^

Tal como se^ esperaba' la^

presentación del

dibuio incremento el graoo

oe^ comprensión experimentado subietivamente'

así como

.t núrn".o de^ ideas^

¡écordadas del párrafo

"^ '

ei

"-p"ii."",o

anterior ponc de manifiesto

el^ carácter constructivo de

la com'

prensión. No basta con un

procesamiento

gramatical de.!n^

párrafo y con entender

;i .tg.il;^

á"-iut putuutut^ se requiere'

además^

de:l]"ll1," se^ active en la me'

moria del individuo^

un esquema de^ ionocimiento^

que permita integrar y

(^) completal

ilñr-".tó"

verbal recibida. A^

veces ésta es ambigua' y

la selección del^ esquema

3g4 Pracesos cogn¡l¡vos compleios

cn cl^ ¡rivel de^ ilglup¿nic¡rto^

dc caractc^ ríst iclts^ '

paril co¡lllgurlr obJctos^

y csccnils sc

rc.¡ui"rc lr, it:.!.iu.oiatlll tlc^ esquctrtas^

inlerl)rctativos l'llNsKY (1975) ftte

cl prtnrcrtr

quc llarrt,; l,riñ=Ñilrr^

sotrrc csl¡ icle ¡'^ ¡tct¡liitntlr^ cl lórlnitro

nrurctts

(lruntcs) part rc

lcrirse a los^ cs(lucnrils vlsl¡illcs.

[;-l ¡r¡rctl tí¡licrr rlc^ unlr^

Il¡\I]|,I.A(.I()N itrclt¡vc^ ttn,|.I.,(.1|().^

rln StJl:t-() v ]^ l,A

RF)l)l.-S tlis¡rucstils vcrlic¡l|rcnlc^

l:,1 Irrilrco^ cic^ lir^ hat¡itl¡ci<in sc Ptledc

clttcgorirar en

l (,r^ R \ 8.5^ 1.¡/^ \t'tut\t.kt^

.

un ¡)h\u|o¿t)t !tttt \trl)r?^

\í nt¡\ttt!t (n^ ün¡t ttttt)ttut¡t'l

-r

lLr,ll

-uJ8o¡dap (^) selcuaSüe s¿l ap uet¡ns sauorn8 sns enb ours

.eJÉgloorsd

ugn¿8rNe^u¡ Bt¡

-n8uru uore¡orresap ou

.sasara¡ur e ugloeurroJ ns ¿ oplqep

,Nos.IasV ¡ (^) xHvgcSQ

J¡a

.<oulrp alusJn"lsar un ua rarüoJ>

.<ota¡¡ul ric¡dp

a¡u?rn¿lsar (^) un ua ta¡¡¡of,)

,<ofnl ap alusJnelsel un ua JáuoJD (^) orüo¡ sal?l soogped

-sa

sgru sauorn? (^) raqeq apand ora¿

.¡uraua ua selueln?lseJ so¡ ered epr¡grr lBuo[ruelu@

uErEyjSJul (^) áJnput se.d 'orF?r gr¡elál (^) la^ru un^ e^ epuodsarroc alusmsNír¡

lap

ugrnó lE

ug¡JJ€Jtsq¿ ep sop¿t8 sos¡t ¡b uaueu

sauorn8 so¡

,au¿d E¡¡o lod

.orar

-euuc ¡ap

e,rr¡cads-red e¡ apsep (^) operaptsuoo ugm8 lep atuare¡¡p Ánru epnp

u|s.e¡ue[t

¡ap

e¡sn ep (^) olund la

ap€ap saqqüE3j&.8¡¡¡¡gf¿,q¡-?glaardruoo 9.g elqe¡ pl

ua (^) op?rtsn¡

ugmE la

-guápjo sfl¡orrJe (^) ep álue¡n¿lser ¡ap

ugm'

¡g

ap ugrJej¡sn ¿uanq aun asJHaprsuor apand enb

,<<álup¡nelsá¡r,

as 9'

olqot ¿l ua

¡ep

ugmi

¡e

ece.go

uoJ uaqu3sap (^) No

-'rasv (^) Á'

)NvHf,s

!

'l¿lros

-uásá il sauornS so¡ anbuny selens!^ seuecse ap reSn¡ ue seuolsrq ep ugrs

-ua¡du¡o¡ (^) ap seuerSo.ld ¡p¡oqele ep o,rqefqo ¡a

uoJ opplJoJJBSap u¿q as (^) opu¿m unc

'A>IsNIIIJ ap sorrerü sol e soEo¡gue uos sauornl so

.el¡¡eluasarder sgur seurenbse

ap ugrrdaouoJ e¡ ua eslEua e opeEa¡1 eqerú,(rduzs) u9m

ap eapr el uoJ¿lloü?sirp

'l¿rf,rJruv ¿FuaErtalul

"l

ep otrqug

¡a

ue opuefeqer¡

Nosraay Á )NvHf,s

'(¿¿6I

'Nos.Issv ,(

)NVHJS :9¿6I 'NOS-rssV :S¿óI (^) ')NVHJS) sauorn? (^) so¡ ep e,uoa¡ e¡ rod oUapB pFádse

uoJ sop¿¡sJ¡ oprs u¿q srlpuorJ¿nlls seuanbsa so

.ertueuadxa

¿lsanu uá s¿pllcosg

uglsa enb sauorc¡e ,( so¡afqo 'safeuosrad ua,{n¡cur s¿ruanbsa solsE

.saleuoloue ucn

sáuonenlls o solrqu¡g ¿ so^llelJl uglJ¿rüloJur ep

sa¡anbed uos seruanbsa sount¡y

¡¿

- -l^ s¿uolnó^ sol^ :salDuoDonlts^ sou¿nbsq^ (q\

  • -ll

.(s¿6I .suad

-ln) (^) :9¿6I '^)sNIr!) Jop?uapJo^ ap^ seure-r8ord ue J¿lnuls asrapod ered oruoc ¿lo¡ld

-xa aluauslu€lruns ol sa oJ¡eu 3p ugrJou El'sgr.üápv 'Jlá 'salEnsr^ ssuaJsa

J¿p¡oJ

-a¡ Á ¡¿zr¡ou¡au¡ ¿ uepn,(B :olsrl sou¡aq ou anb se¡¡ulep ruaJür sourapod <saluasne

seJ

-ole^> ap ouáilar Ie eluerpau i ¡ens¡,r

ercuauedxa e¡ rapua:druo: o ¡¿laid:-alui-ueriru

-iád (^) :('e¡e 'oqcat 'saperud ran^ soueradsa^ ug¡celrqeq eun ap u¡rand e¡ sourrrqu opuenc)

se,r¡letcadxa u¿-láuaE :seu¡enbse so¡ e oEo¡gue (^) ópour ep u¿uorJutu so3r¿t¡¡ süI

3p rouaru Ia ue

o.osrur !s

e.rqos BrrB ¡op¿^rasqo un opupnr

""^n""':3tl:t;0."J# ap euerl!,,f a (^) jrf?ngr_ q g g otn7yf el ua'oldu¡af3 (^) rod 'olpáru ¡e ue

eze¡dsap es rop

-p^resqo Ia enb ¿plpárü

E aluauslrserns opu¿Arlf,¿ ue,r as an! so:-raur zp

?l4eJg!_yr

aratnbo: (ugrcu¡lqeq (^) eun :t^) (^) ¿peulurJalep BuaJsa eun anb oporu ap

.els!^ ep o¡und

oueur apsap acrd¡o¡ord ugbe¡uroJur s¡uasa¡da¡ iúreru upe

.(c¡a ,seue¡ua,r .sopm

-a¡uoo so¡afqo

'ogeuel) sere¡ncqred^ s€JllsFelJeJEJ se¡ra¡c eÁn¡our safpnc sol ap orm

sp¿c :'Jle 'ouolrr.r¡rop 'o¡leel 'eps '¿urf,or ou¡or sa¡e1 socg¡cadsa sgur soJlau¡ so¡lo

gñe u9¡suatctutoc

ugronÉorlut euil soun¡adse^

:¡eruaruuadxJ á¡8o¡o-ii.o tp^ sauro¡ut^ ap^ ugtsuardruoo^ I

ernl3el el^ ua^ rlFq^ as^ ect¡guanbse^

e.tn¡crutsg ap o¡durafe oJlO^

''la '(et¿luasap

'oP-nu

'oru"tüü) toiü"i*t""¡üót"^

sói tii-üñuep¿i

"¡¡att "un'sauoltre

se¡ ap ¡erczdse

tr ¡er

-"aruai (^) ugliei¡¡"-j'úi'n-'Jai¿uós¡ad iouñ zÁe(^ anb^ soru¿.radsa^

:¡eraue? eotlgruanbec

ernpru¡sa edh :od^ atuarue,rt¡¡n¡ur^ sorue¡nt sou

'olslel un souel{tnJsa^

o sotgl3ulp

-uent 'otduáfa.lo.f 'o8.lel ,(nru^ sa^ als? opu¿nJ^

eluaul¿t3edse 'oslnJslP l3p ugtr^ npo¡d

efÁ ugriuerduroci¡ uü¡n'8'ugturdo ns^ ue'anb sopsllsq"

Ánru seurenbsá^ áp-dtt-urr

ur.npáilul (^) '.orrtt

"p

ug¡.u"ráto"

"p

o¡aporu ns ue '(8¿6I) >trlq¡ ue¡^ f^ Ircsr¡¡r)^ ,'

  • . ,

--ofututop

ap muanbig 'c^ .

-oJo le

'o^!lq!¡cs"¡q

rod iprpáru üui?ta

sauo¡n8 so¡^ 'oullllg

Jod

la

ua

*qlosrrorñfrEllulF

ü¡ 'suufgd seur¡xgrd ue

souteral oulot lel

'so¡afns (^) so¡ erlua seltu3poultx,

ntn¡r¡@ q^ a

o^¡0u ¡

ruplpeu q

l¡¡úlE

sruht ¡d

su¡opo¡d (^) I.p ¡oraoP^ F

¡p¡F¡

t¡qa

ssqrn¡d szfle¡

ED¡Ur¡¡J¡r¡ ¡l E

u9lrE¡oÉF ap tp¡ q^ !a

8¡¡E¡¡Jlla q^ r

oqlr I

l¡q .¡ ül!

e¡u.t r¡¡o q^ I

B¡sluopd?o¡

q (^) ¡ Fd?

¡{nf¡@ q^ !a

qogrd¡e ¡¡¡lenn¡

8UBCU¡g¡B 8D9n|^l

"p te

¡aq¿q alans so¡gnbe^ ua^

a¡uauesca¡d ,(^ 'sor¡o anb^

sa¡ur¡uac o sortd¡^ sgru

u"i"ir¿'". sounh¡e :soroutu'svsrier'"rr:m4¿rE¡'üos sorus'{á-sqrdF5Í-óu

a¡tnluot sl^ ¡p^ .r¡lqt¡l$¡

rqntüoJ q^ ¡rt8d

.8.4pcdsac

¡|.5e¡ q ¡.to

El¡oc¡ wn .oaq^ oo!p9¡¡^ lg

o.!¡¡9utr!P nt otlp?u¡^ P ¡lqln^

sa

oPalmslr3 ¡¡s

orlp?q¡

pp ss¡unt¡¡d sq r ¡epqodsat

¡Ets.t8u¡ l. oo¡p9u^ lE rtuo

oJlp?t¡¡ F

¡ru.¡J ¡s¡8¡u¡s

otlp9u¡ (^) t8 ¡tpq¡s

¡or.oo pP^ oqcrdsap (^) l. rD^ ¡a¡¡ul

a6¡alul^a'I

¡u¡rll ¡ou r'¡.ru¡Ju. !l^ .nb^ ¡!O

a$!^a¡ ll^ ¡¡c'l

sa¡ualasd to¡¡o^ uot^

¡qqlH

¡lt!^a¡ Bün^ ¡atoJ

ou¡n¡ ¡r¡adsf,

o¡rlalsB ¡auol

gadsa (^) aP alli sl ua ¡a¡¡ul

a¡au¡.raJü.t q^ I r¡qr¡¡ou^ l¡ ¡!€G

a¡Fsuoa al r ¡at¡|

,<orlp?w

¡o

t> sa uglnt^

pp (^) Dua, E

'G

'ITo

opaDdsa Drro Í (

-og) (^) nuDJtrauDauou DJrsanu Dun^ D^ satualpuodsarJol^

so,i.ltouJou sauolnC

u6e

uqsuanwoc

Procesos cognil¡vos comqleJos

al problema, una descriPci(in^ del método (con

los sujctos' el^ diseño,^ ctc),^ de los^ re-

sulladr¡s. y^ una discusirin^ tctirica

¡

t

,'

tl.

a

D q p q E P

Ll

g

II

¡l

r.

¡(

e

I

a

¡

io ¡

I

J,

I

^z: I

Eá iN

I

ri

r'1 F-

ilt.,

Li !:

Fi

rJi

il

oa

!

.a

!o

l(;uRA 8.6. Contexto visttul utit¡aodo^ e^

el cxrrerinenb de rcnprcnsión^ í/e^ flR,\Nsl()¡rl)^ 'y JollNsor'

I t973).

Cualquicra habrá comprobado^

(tanto (^) cn el caso dc un rclato como dc un^ informc

experimental) que^ cuantlo un texto^

se alcja dc las cstructuras csquemáticas convcn-

cionales. la comprcnsión pucdc rcsultar^ más^ ardua. Tambión

cs cicrto quc los lite-

ratos suelen rompcr sabiamcntc con la exPcctativas csquemltticas

dcl lcctor,^ tomán-

dose a vcces licencias importantcs^

(vg: alterando cl ortlcn cronológico^ tlc^ los^ acon-

tecimientos, no describiendo^

cl lugar dondc discurre la^ accitin,^ tcrminando la^ narra-

ción sin un^ desenlace^ claro).^

Sin cmbargo' cs^ dudoso que una^ narracitin^

mantcnga la

atención del lector cuando^ se^ violan^

simultáneamcntc lodas o varias^ de^ las Pautas dcl

esouema ft¡rmal de^ dominio.

4OO Procesos cogn¡t¡vos

coñplelos

Por eiemplo, cl tcma

vital VlvlR^

LUJOSAMENTE

incluye todos^

los elementos

es-

oecificados

en la^ /¿¿'lr¡^

ñ

'5'

TABLA 8.8.^

EI ICMA^

Vitgl dE^

VIVIR LUJOSAMENTE^

(SCHANK Y ABELSON'^

]977)'

Paütas de^ reconociúiento^

del tema

l.- iti"ttil'fTij"iii'he

para obrener benericios

J._ Cod.".t.

aon las allas-esleras

4.- Acudir a^ hoteles^

de lujo

5,- Tener una^

casa lujosa

6.- T€ner^

un (^) Yate

?._ Conduci

un coche de.lujo-

8.- Comprar^

un coche^

caoa ano

Mens Senerales'

l -^ Poseer^

objetos des€ables

2.- Tener sirvientes

3,- Muchas

vacacrones

4.- Tener amigos ncos

5-- Tencr mucho diner

i.- Tcner una^

o varias^

casas oe ¡uju

Metas instn¡m€ntales'

l.- Hacer^

dinero .._- :srá en buena po5ición

2.- Hacer^

creer a la^

gente que uno t

3.- No^ malgastar drnero

4.- Trabaiar muy^

duro

Temas.

i.- (^) casarse con una^

espoqa bonita^

yartcao

q mpal a

i.' Ha.er

que la gentt rica^ le^

tenga

?.- Conseguir créd¡lo

8.- Tener Poder

sobfe otros

Reglas de

(^) ProdúcciÓn'

;- ; J;;;;;0"',"idad.para^ ^consesui'aiL',?;":oi:ii"n"u"

l'. ¡l^ $'Ji""'."1:i#;;á;';a;;--:^

eroc!:::

tf i:fi 1:

3.- !ill"'ilill"T'i?i"ff;'iil;;."

j

bu""'

"

aceptación'

Los csqucmas sociarcs

cosnrrtuve" y.l. i':j.ll,:::::',H$"TLlilJ:':::i;

,"":[:lT:H-

;-:,'.T[r .':f:i'ii':,

üi:iíi::

"Xm;:lJ,

il]lff :Tli

i#";"t'"|"J3:: ;:l:ii;ü:l:::ülür'^ ::i :::' ::ill, ::':::ULllllf;i,l

i'l Ti:i:líin:^

:i'.Hi;

;¡;':;'1":*ll:

!i::::I":iff

iiffi f :i]ll

;i::.x:"'iii:il'ü:l!,:ü::1i:rHti::;;;l?,il'üL.,.[l,T$iiJ'lit]

pleios sobrc temus

drvcrsos

::iilJ;;;;;;tco y potitico (cooDNow,^

1981;

ia

-u¡er

cn la socicda-tl-.-o^ "l

tY,.,-^

t^" ¡/.,,tnoí¡t*! los s¡stemos

de creencio

'r#?vfJJL#l:.*';;;;'.|ffi

;ilf

:,i';J::,:::ty::'::;,

tiiuyén

ot." varicdad^

de csquemas^

cuyo ámbito^

dc aPlicación

es muY

'(.2861 (^) ''p,.t

snydv1\ :^ ¡1¡6¡

'mag) s()utuotlt¡J o soulln¡srtu ou¡oc u¡:su¡td ,{ sotl¡stt¡

rs r: uoqnrod os'uc¡oduroo ¡s sonp¡^rpur soqcnu lnb ouri'lunxes euenbsa un^ ap

seu<u¡ed so1 u¡3os sgruop so¡ n oqr:l.rad es olgs ou cnb r:rtltuStti^ o¡sg^ otdeou<lco¡ne^ ¡a

uc opurSo¡ur puanbs¡^ un oruol ucrn8r¡uoo ¡s Á '(soqr

f)

¡rlnllnf, erdotd n:¡sanu ua

seu¿¡druat ,{nru srpepa ¡psap u¡Jalqr¡sa os scli)u¡r¡Jrp sr?¡sq

'sopapl^r¡le ,{ salo¡'sol

-ucrtusl¡odu¡oc

p olrlrll¡r s¿¡o[nru ,{ sa¡qruoq eJluo IurrueJaJIp ¡t1rad

un :r¡srxt^ setn¡

-lnJ s€l (^) Jp c_rro,(rtu (^) e¡ u'.1 ox¡s

lrp

o otaur'tÍí ¡ap

ou¿nbs] lJ

so r?^rltu8o:) el¡uauluo¡d

,{ pr:prTesrc,rrun ns ¡od sol{¡eso¡atur sgru old¡¡uo¡olnu

¡op seuonbso

soJ ¡p oull

'(¿¿61 (^) 's^tt>lnvt) o¡d¡¡uooolnc ns u¡ o8sr:: os¡ r olo¡ds¡.r opc¡nltuc euanb

-sJ un i)p :ruodsrp ou ¡rluel ¡od Á (u¡r) uJ ru oprtuJs^ un uJ ollrsrru^ rs^ c^ ezt:o8a1el^ os

ou onb 'JrJop sa : urruapu odc¡l u r-ercuopu cdlp oñsl.r ¡c o¡lcdsa.r^ o.ttlpttt,tttbs,t-ou^ ns^ ap

-¡nd ¿uos¡od urx,'olqucJ u-j (Jl¡'r¡p!l 'plslu¡r(luoJut'ütsr¡,'npl^rpul^ rcs :3,r) sa¡etr

-os so¡uorure¡oduro3 sns Á salou sns'sepnlrlJr? sns JJqos uolsucrutp r?lsa uc op€lnll

-¡c,{nu (^) eucnbso un Jp lcuodsrp,{'"o¡uetpuedopur> otuoc otusltu rs u csrtztro8alul

apond (^) opuurur.to¡op onpr^¡pur un 'o¡druc[a.to¿

-:r¡u tru ¡t:

n.red o¡os sopt¡reduoc so.I¡o

,{'sof,rsgrJursorpr elualüplot rás^ uápend salsnJ^ sol ep^ soun8le^ 'sáDlnJrusd sEuJenb

-s:) ip (^) olaunu uonq un uqo¡8uo oldocuo¡olnu ¡o

anb cp oq¡oq

lap

ue^uJp JS s€lsa

e¡ucue:n3og salqBlou ,{nu uos o¡dlluoJolnE

li

u:l s¡lcnpr^rpur^ srrruercJrp^ se-l

'ugr¡eulolur ap

odrl opol^ ap oluartuusaco:d

lJ

rern8 elcled'o¡

-doruoro¡nu Iq

oluJs¡p eruoJpuls

sorusrt¡.!s u¡ <rell¡:,q'^ c¡s¿q uaor¡rueo¡ne es enb

atuonJa¡J sc'ocrnb¡sd ou:olsutl u¡8¡n ap sutuo¡u.¡s sol r¡pqln¡s. opuunr'e¡io¡orrsd

ap soluprpn¡s¡ ar¡ue 'o¡dru:lft rod ¡lulrprloJ ¿¡:ru¡r¡¡dx¡ E¡s¡nu u¡ osnlf,ur 'ppnp ap

cron¡ o8¡c so otdo:ruocolne ¡ap

e,rrlruSor trJuarlps cl 'osr:r.rernb¡cnr ug (1861 'sug

oll)

p^IlcnJc^c

Á s¡rl¡o¡n pcprlr¡rc^

¡ulccds:r

eun ap apnueduoou rA Jlu¡rcJer¡oln¿

uqrleurolur c¡ anb sc (.ror:a¡uu (^) el uoJ Jlqrlpdtuolur ou) pepr¡rqrsod pll¡¡^ (6¿61 'NvO

-l'l' D,{ dtl,^A()B)^

nucnbsa oqotp uo e¡8otut as Bls-o opur?nJ ugrJütür(IUI ol 3p ugrJ

-u:oqe¡a -ro,{eur run o¡tturld olu¿¡.tod,{'rprln¡r¡¡ll ,( upcrlu:rra¡rp,{nu u,rr¡lu8oc er

-nllnrts¡ l?un s¡ curanbsaolnr:

¡o

anh op urluonrosuotr uos cluotuelqrqord urcua:a¡au

-olnp pl

rp oJrugruJuur o¡rt¡:r osoropod

Ig

(6¿61 'NVort'trC .{ (^) ua,rog '.LL6l' p ta

suatx)d) ssuos¡od^ s¿¡lo^ c^ ugrJrlruJoJur^ el^ lrnqu¡r]^ o opu:lr¡ru3rs

lp

lcpucla ouoJ salel

'solpuolJuo^uoJ siuorltnrlsur serlo l1 ugnclcl ui rlucruircur ¡s ¡or¡clst¡d opJanJer la

'(.¿,po1sn u Jlqrnqute prr¡s-r:.^ lJ?:pJ

r:un sa'l, :(¿,pllsn t,:

!)s¿d

JI Jnb o3¡e uor ugne¡ar

Juotl?) :3^) orusru¡ !s

r olcodsa¡ u¡:e8znI op scuorJclrrlsur uoe (^) '(so¡uuos.rcd sapepr¡

-ene c:qos so,$¡ofp¿ 'so¡u¡rurlJ¡uo¡p l? sp^rlplJJ sJs¿.rJ :3,r) ugr;luru.ro¡ur ¡p ¡luenJ eun

oqrJJr onpr^rpur un opuunr'¡lrouai ug uuorücm ep s<>luorur.radxa sounS¡u ue o¡sar¡

-ruptu ap o¡sand eq os oldoouolo¡nr op sr:urcnbso so¡ op err3g¡orrsd pBprlral u'-l

'(Ili6l'(rlv,rNli¡rx{) (^) :0t}61'orio't :6¿61'NVDt-lt

I9 Á u.q,^\og I 186l

'h¡!lg (^) '.Za6l ' to ¡?^ sn)lrvh¡^

:¿¿61 'sn)dvt{ :¿¿61 '7, (^) i¿ suED

-oU)

o'¡u¡nurcouor cp oruuuop o.r¡o rarnb¡eno:rnb

¡en8r

'seur¡nbso (^) Jp €uJoMul

-uos¡:d¡.¡

""

uluor,ur,ruu,rro¡nR els¡ opol ¡nb etdo¡u as o¡uaru¡nn¡o¡i-1á-''t¡ui-",tc¿

ü:r¡ (^) 'ser¡uo¡clo¡cl sns 'soserprJ ,{ sol8d¡ sni'sot)ppllrq¡p f sezat¡i.rp lñl '.soruyu¡ ls

crqos opclnJru¡:r Ánru o¡uenunouo¡ un u¡¡sod ¡nb ours'spu()srad sil:lrj u.sollSlajS¡

sr?txrnbsa lp uauodsrp ()los^ ou (^) t'trnlxnrpor-súf-5p lt¡ritfiffil (^) o¡doluol-o¡nl ¡u

so,rr¡

-Elc.¡ (^) sol u()s olu¡nürJou()c orlsanu ui soprria¡r,rrrd sa¡nrcos sr:uonbsa op odr¡ u¡

'o

-sl

-o

aI

-u

Ie

-si

lr

l0l uotsuddLuoC

o¡ttl.-tttotoltto ap snwanbs'4 a

'¿u¿lueuáF

-tuoo ugrtetu-roJut ¿un 'JoldaJcJ

Ip

oltr()J

Ic u

(^) oluc¡

¡Buorf,lodo:d o¡xa¡uoo ¡a

ano (^) u3 €pfpau el ua'aluepunp3J ou elueu¡p^rlelol

.otututta

olx2l un lsloqelt ¿ gJep

-ua¡ (^) '¡e:aua

ua 'anb ecr3ru8rs ourtltt olsg

.o¡xa¡uol ordo.rd ¡a.rod ,{ (se¡eru

,sauolcua¡

-ur 'seruonbsa) sou¡a¡ut (^) sop¿lso sns ¡od op[zrl¿rp¡ur alsa

er¡u¡A olxal

lap

ropnpotd

lo

rnb sou¡oleurs 'e¡uaueJrull

.uorsua¡druo¡ ap sosclord sol (^) opu¿l¿Jl soru¿lsa anb

o¡sand 'o¡u¡ruou¡

¡a:od

esarc¡ur sou (^) ou ¡aded ns

onbunt

.(ouuunq

ras (^) un aluaupn¡

-tqüq) qxal^ ¡ap eropurcua8 aluenJ^ r?l^ a,{nlJur^ es ugrJpJ¡snlr e¡ cp ezrarnbzr e¡ y

'o|x¿l P

ua (^) uot,)n,rlux.q sotxdt ¿p u¡)tsua./al ¡o.,

u¿ u¿u¿'tu¿¡u¡ (^) ¿nb sos¿Jud ,f s¿r.rttD,,l

.E!

¡x0!

sil

-aq

-fl

I

'¿ 8 V¡nCU

o¿xaINoJ

i

I ¡

ff,rs 'vJ,ar{ .SANQ¡JXIIIÑI)

SONü¡INI

sogvrs'il

'ugtJJe¡elul

e¡sc Jp opeJrJrlduls (^) oliporu un Bl¡scnur x ¿

g ottt8rl z¡ uE so,rr¡ru3oc s¿uanbee

s9¡ ,{ o¡xa¡uor lr

'olxat

la

:s¡tolJp,J sall ap ugrJtel¡lur el ap olnlJ

.o^rl¡ntlsuoJ

osao

-o:d un pepr¡uo: uJ sa sauolJelleu op uorsuarduoc e1 '¡eur8r:o

lcp olepotu

un Jrtu¡

-suo:r (^) e¡¿d 'upllEl.l cs ¡puop t33n¡ ¡a

,{ sosanq so¡ :od sopeuor:t.rodo.rd (^) sorJtpur sol uoJ ol

-un['sounnsourp sol ap p]laJe^ satf,uJsrc,{ so¡uarrurlouor sns uec¡due anb soSo¡g¡uoa¡

-ed so¡ ap

pcret

cl uoJ ugrsulrduo: cp soseJold so¡ e:uduror (6¿61)

tuvH-rat{n¡

ug¡sua.rduro

,lO

'epnpuoc €l ap ugrs¿zlue¡lo Bl

^

l?r.¡orucu¡ ¿l 'souolJpx¿u^ ap

uglsuardruoJ el ua e¡ucue¡rl¡a uaurrl¡alur enb

e,{'ugrceulo¡ut áp oueunq o¡uettü

ol

-!n

.E

-q

-nl

-q

,q

;

!

f

r,

eot u9lsualdwoC

4O4 Procesos cogn¡t¡vos^

coñpleios

Vamos a^ tratar^

cada uno de^ los^

festanlcs factofes quc inciden cn la

comprcnsión'

dcsde la^ perspectiva^

dcl receptor del

tcxto'

a. Lrts esquemas^

en la <ompransión

Unavezselecciona<loyactivadtlunesquematéstejucgaunpapeldecisivo.de-

."rn-o"nunOo

fu, siguientes funciones:

(l)^ iniegración y

elaboración dcl^ tcxto;^

(2) in-

i"r.i.¡"lt pt"¿üoncs;^

(3) control y sclccción de^ informaci(¡n'

La función^

de intelrac¡Ón tupon" qu"

kx^ esqucmas^

pcrmitcn integrar varias^

cláu-

..rri-""]i" t"i¿rd^

d"e significado supcrior.^

Veamos por cjemplo^

una brcvc histor¡a:

*'-ói'Lr¡

frru

la fiestá

de c'mpleiñu' de^

Pedro' Pedro^ abrió^

sus regalos Luis^ c<t'

mió

(a tarta Y

se fue. """ü

t i.iá.iu

"t""omprensiblc,

pucs todas las acciones descritas

sc ¿rcomtldan a

nues-

tro conocimiento convcncional

L^ est¡ucmático^

sobrc las ficstas de

cumplcanos Ob-

sérvese, en contraste,^

esta otra historia:

"""12;';;tt-¡";;-la'fiesta

de cumpleaños^

de Pedro' Pedro estudió

lo^ carrera^

de

far-

maiiá. Luis^ pesa^

80 kikts.

-é'"0"

""á

de las^ frascs resulta

intcligiblc^

cn ftí misma, pcro el tcxto

cn su^ conlun-

t" *

"u.""i. "^

i"congrucnte eiio

t' óntt"u"ncia

dc que^ las^ frases.no son asimila-

bles a un único esquema^

y, por^ lanto'^ no^

se Pucden

lntcgfar'

Por otra parte. lo"

esquemos

'on

i'n"innol-"nte análogos^

a las^ tctlrías científi-

""r,

;;;; ü,i;

q"" éstas, dan^ ítgat^

a inferencias (^) v

predicchnes-(RuMElHART

y oR'

;;"í, lói7,-RrlrELHARr. t98of

u^

aitivaci(rn de-csque.mas^

permitc

que cl recep-

tor de un texto^

entienda much;;ás

de l.s quc^ está^ ciplícito,^

mediantc el mecanis-

moderellenar<<valorcsausenleso(MINSKY,-1975:KU|PE'RS,l9TTlRUMELHARTy

ó;t*", 197?).^

Por ejemplo,

cn la historia

(l)' cl guión o csqr¡ema^

de la fiesta dc

*rnof""n..

nos permiie^ inferir^

que Pedro invitó a^ Luis'^

quc había otros^ asrstcntes^

a

i. ilát*

"t"

i.Ás ellos (inclusJ Luis)

entregaron regalos a

Pedro' quc^ éste^

ofreció

a sus amigos una^

tarta' ctc'

La tercera función^

de los esqu€mas es^

la dc g'uiar^ o^ .controlar

la comprensión' es-

tuurlliinJo (^) -"i".

e imponicndo énfasis sclectivos

en^ la^

información del texto^

y en

i.r p.á""t* ¡.r"t"ncialÉs (KtNrscu

v van^ DuK,'^

t']l]:!:1t^ t:.:tt"^

sobrc todo^ cuan-

do se^ trata de textos muy

complejÁ

y Iargos (por ejemplo'^

una novela)' En^

estos

;;,;f;";;re

que .to' l"tü'"t^ uótiu"n^

esquemas dircctivos y

mctas difcrentes'

y consecucntemcnte

construyan inferprctacioncs alternativas

del^

mismo texto Por

ái.rnplo, uno^ dc cllos

pucde guiarsc

principalmentc

por un esqucma de^

"trama

na-

Hffi;: .;."t;u.ro'ru^

int"ipt"toti'ón

cniatizará los^ aspcctos episí>dicos

dcl^ texto

(acciones de los^

personales,

"'i'

toutu' y^ sus^

cfcctos' ctc) Otro^ lector'^

en cambio'

Duede activar un^

esquema osociol(rgico

c histórico''^ <ic^

modo que tenderá a

sclcc-

il;;; (^) ;;;

",rn-.¿,

¿nrutlt toáo^ aqucllo^

quc tlcscriba' de modo^ más^

o mcnos

"-pir"fó,

io.rnotlor;

de virla' nivcl cultural^

dc los pcrsonajes'^

cl nclima"^ social de

Ia

época, etc.

En gencral,^

los esqucmas dcterminan^

qué información cs relevante^

y (^) cuál es rc-

rutiu-urn.eni. márginal para

el lector' Cuantó^

más rico sca^ un^ tcxto'^

más divcrgencias

i"á¡-iárri".

i" ¿"arán cntre^ lt)s^

lcct.res cn^ cl^ us.^

dc esqucmas directiv.s^

y en cl pro-

M Procesos cognit¡vos^

com?leps

presiones verbales contienen^

d¿scrip ciones mtnimas.(89:19y^1-y:Y:l;l3l**

ffi

#ilñ;:.iunio"rt'uurunL"9'.o"r9l-'.1"1"i:,"::':'-:'::"".,:{:'"}1":ti

;;;,;;*;ñ'";;pii

i."," v

matiza lo

cue. $ácim.os'

A:!

:l- ll-" .::11:::":

üffiü

":-#'"iq"1.

".

.i.1'"ciór no^

.sólo

d"

l": :if :X:l':::9::^':::'*

iruffffi ;^ ;;""p,

t"" l"'.oi"t"'^

de códi gos^

"' ":P-i.r-"-'^ E',:'^'^llllilllli'^11

::J"íiñ;i; i"i"i"liá"^

vertida anteriorm-ente^

en. el

:T: 1',!-::i::'T:lLEi

i"'fi"l'li)ü

^"ii'"""i0"

o" esquemas

""'l ':""9::l::,1"','^d":f::::::"""".f,""".*:

;í'iff.";;; il'ñ;¿;.i.ies^

del contexto itambién

de sus propios^ estados

internos).

EI Deso felativo^

del contexto es^ mucho^

menor en la comprensión de narraciones

*"1üi.

-e-r

t"ttl"uio ¿"^ la^

escritura reduce o elimina^

el contexto situacional^

o extra-

i.gii.,i"t, V

p- ,anto la información^

debe hacerse mucho^

más explícita para que^ se

activen los esquemas

pertlnenres en^ el^ receptor' De

todos modos' hay un

fuerte- com-

ói.ni.

"on,J*,ual

generado por^ la^

propia narración'de modo que

muchas palabras

;;;;;;.;;;;t.i"di."nte

hu'b,ía que^ ualorar de

modo ambiSuo' decantan^

su sisni'

ii*Jo

"n

át

"ont"xto

de la historia"En ésta,^

se van acumulando descripciones^

de per-

."""¡"t i"i"*i""es,^

episodios, lugares,^ etc''^

que. proporcionan-un^

modelo mental al

t".iü (á"tuutlru"ión^

de esquemas áe^

-personas

y situaciones)',Drc este^ modo'^ el^

lector

realiza inferencias^

a partir^ de^ una^

información mínima^ o^ ambl8ua'

'*il;j;ñil,

ia frase

*Pedro se dirigió a-la^ ciudad.tras^

haber planificado^ la ope-

.ución,,, iien"^ un significado^

ambiguo q-ue^ sólo^ es^

posible especificar en^ función^

del

"."ü*,á ""i.u,i"..

-Por

ejemplo, eI^ lectbr^

puede saber de^ antemano que Pedro

es un

nonnn", , se dirige^ a Chicago,^

o bien que Pedro^ es^ un^

cirujano que trabaja en^ un

i;fi;;i á" i";t"-dud. en

uñuot casos^ ie^

activarían esquemas

cognitivos difere¡tes

;;;-i;;;á". "l

término

'operación',

que darían lugar^ a^ inferencias lemáticas bien

dispares.

c. EI texto

Hemos destacado^

el cafacter económico^

de| texto, pues su^ eleboración^

se bene-

ficia del contexto concurrente y de

los procesos^ esquemáticos.activados^

por el sujeto'

Ahora bien,^ ¿hasta

qué punto se puede^ reducir^

la información en un texto^ srn que

pi"tá" nt"rígiu ioadi^

Li economía narrativa tiene^

su precio;^ cuanto^ más^

ambiguo y

menos redundante sea^

un texto, mayores fecursos mentales

exigirá del^

feceptof, pues

éste deberá incrementar^

su actrvidai^ inferencial^

y utilizar más ampliamente los^

indi-

"io. "ont"*tuut"a.

Dadas las^ limitaciones del

sistema cognitivo,^

especialmente de^ la

."l"ii" tp"t",i"a, una^

excesiva demanda de procesamiento puede traducirse en

un

J"ierioro ¿"t r"n¿imiento^

de modo^ que^ se^

opierde el hilo) narrativo^

y se deja de com-

orender total o^ Parcialmente.

"''ü.",n.,

^r",i".s

factores int nsecos^ del texto^

que determinan su^

inteligibilidad.

Cohere ncia^ refe

rencial

Un texto^ no^

debe ser un coniunto^

de proposiciones independientes (en cuyo

caso

no r"¡" on verdadero^ texto),^

sino que débe haber un trabazón,entre

ellas'.La^

cohe-

rencia referencial supone^

un solapamiento de^

argumentos entre las^

proposlclones que

.(oc

-vsvd 'odh{3lr '€r

  • I) rl

(ll (^) '3(] sands:Io 'zr)^

'fr

(vrsgu

'[vNocNv8v 'st (^) nl )

-zl

(VIUVI

.NOIJ

-üod 'ü3h¡oJ 'stn-I)^ | l

(vIdvrsocrh¡v

'rqMulo'ouc3d) (^) 0r

(¿'¡o

sandsEc '8)^ ó

(so-I

vDSd 'utugv^ 'ouc3d) I

(oucad (^) 'so-IvDEu

'Ivr)quINS socth¡v) ¿

(vls3t:I 'ut 'stnt) 9

(srn't'vI

Sql¡I UVIIANI 'OdCAd) t

(so¡Jth{v vI

SlIlrl lMIANl'OUCAd) t

(z 'ac

vsnvl 't)^ t

(vIS3t.{

'uvztNvouo'odcgd) (^) z

(soNv

'¡ I d t,\¡ n.) ouoqd) r

en

-at

osl

'pl

3nr 3s s/n 7

vlavJ otwoJ srn

so3lwD

sns e ,r./r, PUn gtlatlo^ o.rpad

sor

'v{)A¡

so't ot)t8v odcEd

solDS¿J olp

,d 3 uo.¡eEarlua soStun so-l

vlsat.{ vt v Snit s/n?

Dts¿t.[ (^) ¿l 2 st' l E^

gtt^tJr (^) orpa¿

D$a[

el c sotrue sns E g¡¡^ur^ olpád

souPcJdrunJ

)p tltrdt[ P.ün (^) ?ztup.?to o.tpdd

souc arldtxn¡

orzr.t

-tu

un

el

-tp

s3t

,{(

enl

'ol

-3Il

'rnJ

as f euel sl gruor) .rrr? 'sol8t

'¡r sns orrqe o./pad oJp¿d apsol

P.lclurnr 5p Pts¡rl P¡ P ¡nJ 9¿?

IguOrrrsodord

u9r¡ctoN

srlPUor¡rf )dord sPInsnel.)

o6at un ua

lDt:ruarzIa!

u)uaJaqoJ ap uqt)u$nlt r¿n ó.9 vtsvl

slsrxá larf,u¡lcJar

erluclaqoS ¡?'I ¡luatUiou¡lu¡l llpl'luolJuatl|^ Bllotslq Pucnb¡d llun^ ¿

J¡u¡rpuodselror leuorJrsodord

ulnlonrlsa el oP uglJI?llsnll ?un BJlsanu¡ 1s 6'

Dlqot ul

uA sscrlgr.u3nbsa su¡trucrcJur^

p

s¿lJItlS loldáJal oldold

le

<Puall¡l> sEI enb ouls 'sel

-rf,lldxo uglsa ou Drf,uoraqotr

pSuct

otxol

onb PJ¿d s¿l¡€solou sauolJlsodoJd sPunS

-lp (^) 'a¡rEd ¡?¡lo rod (lBnld¡ruo3 olu¡ttuli)ouoJ ns^ u¡^ sepPsPq^ s¿lJuJlaJul)^ sl?Jllugtr¡¡s

Á (^ r¡c 'sorqra,rpe 'sejquouord cp osn)^ ¡oldaf,cl^ lap euPd^ tod^ selEJIl¿tu¿¡8 sPzallsap

scun arclnbcr ¿loJgurl ?l (^) 'ntuns uA (e:rn¡rn8) o¡ueulour uq8ulu^ u¡^ sollf,lldxa^ u9lsc

ou atu.rJJcl

Ia,{

olucpcJJluc Ie 'asPrJ ePunSos ¿l^ uE^ (solle) oJltdlla^ glsc^ cluaJaJal

lo,{

(sesausp sol¡¡d sol)^ ülroSotuJ^ Dun^ sc oluoPcJcluP^ la 'oJl?lJPd^ ¡ctulld^ Ic ug

'ouaunIsu! osotulaq un Dl¿^ ¿nb D)^ .,^ s,rnd 'DtsutoltnS un^ DS^ o^ qSa^ otpa.!^

|

'¡^Du31ptt1 (^) sot$¿q uos'o3¿nl ¿ps¿o 'i¿tD orptoru ¿ul s?uop o ¿d un <

:sEJoJguE ap solducl3 soun8le

rnbB

eH (¡lu3pcJalue) BJauIrd EI ep

otuorü¡lo un^ (eluareJar) o¡Dlldr¡rr^ oporx^ 3p^ r?uoDucur cs Epun8as^ Bl^ ua,{'sPnAIluoJ

sesprJ sop áp ¿lsuoa EroJguu e-l (086t 'u3883¡A^

'.3tt) otolgutt ¿ultuouap ¡s lr^lln¡.r

-eu PJruouoJa r',1 3p rEsad a ler:]ucl¡JoJ Prou¡rrqof, Pl tucuuetü as IEnJ Je lod^ otuslu

-PJaur

la

'leráue8 u3 sJIPurSrJo sou[xr?¡ sol rPJslre] ep pBprsaJcu uls '(J¡a 'slsdrla

'souor)un[uo]'sorqra^pp'sc¡qtUouord) D¡f,ueraqof, ¿tlf,tp u¿uolrlodold anb sof,ttcgl

-urs sorJrJru¿ ,{¿q :olxJt lJ

uJ c¡ucu¡J¡ue¡suol uulrder as soluSunil€ sol lnb ¡l¡lnb

-er ou le¡JuereJar

erJuareqoc E l

o¡uJrurnsJJ()¡d ns ctt¡tlc¡ anb uglrellBu lrl ue

PsP

-rnurluoJ ¿un e3npord olla

'(09ól 'oNodt^ :li¿ól

';frc ur?A i( (^) HJSJNI)) uPr8a¡ur r?l

ua

sál

un

un

lat

-a(

l

l¿l

-te

-tu

sel

-tu

as

-sl

s0f

sol

'ol

u

-uJ

ap

.G

u

¿¡(

LOI

ugtsuetduoJ