Tiranías griegas - Apuntes de Historia del Arte



1

As tiranias

Unhaformacaracterísticadogobernonaspoleisgregasantigasfoiatirania.Énecesáriodesde

ocomezodesasociarestapalabradasuaconnotaciónmoderna.Paraosnosospropósitos,

“tirania”éuntermotécnicoquedenotaunhamonarquiacomautoridadesobreapolis.Alguns

tiranoscomportaran‐senoquenósentenderíamoscomounhamaneiratiránica,facendo

cousastaiscomomatarpotenciaisrivaispolíticosouusarasuaposiciónparasatisfacerosseus

«máisbaixosdesexos».

Unhacaracterísticadotiranoqueodiferenciadovelhotipodemonarca,obasileus,équeo

tiranotomaopodermáisqueherdá‐lo,eotomarpolaforza.Ora,estecritérioéimperfeito,xa

quesecoñecemdinastiasdetiranos,comoosCipsélidasdeCorinto,osOrtagoridasdeSición,

ouosPisistrátidasatenienses.

Asorixesdastiraniassondifíceisdecoñecer.Asfontessonoupoucoeloquentesoutardias.

1) Otiranocomo«campióndopobo»:ostiranossurxencandoosdemagogosseunene

encabezanunhavagadedescontentopopularcontraos«mellores»:

«…untiranosurgeentreopoboeamultitudeparaopor‐seaosnotábeis,paraqueopobononpodasofrerinjustizaspor

eles.Éistoémanifestodosfactosdahistória.Porqueamaioriadostiranossurxiran,podedicer‐se,entreosdemagogos,

tendogañadaaconfianzadopobocalumniandoaosnotábeis.»

EsaéunhadascausasdatiraniaqueofereceAristóteles:asuainformaciónérealoué

simplesmenteoprodutodasuareflexiónsobreatirania?PodequeAristótelestomeas

característicasdostiranosdoseumomento,comoDionísiodeSiracusa,easproxectesobreos

primeirostiranos.

2) Ostiranoscomolideresdoshoplitas:aintroducióndafalanxehoplíticatranstornouovello

sistemasobreoquedescansabanosestados.Comoaasembleasempreseidentificouco«pobo

enarmas»,aumentandoesteaumentariataménaquela.

«Ecertamenteamáisantigaformadeconstituciónentreosgregostrasasmonarquiasconsistiunaquelesqueeran

realmentesoldados,sendoaformaorixinalacabalaria(porqueaguerrativoasuaforzaesuapreeminénciana

cabalaria,xaquesenformaciónenordeainfantariaconpesadaarmaduraéinútil,easciénciaseossistemasque

tratandastácticasnonexistironentreoshomesdeépocasvellas,demodoqueasuaforzaresidianasuacabalaria);

máismentresosestadoscrescerameosportadoresdearmaduraspesadassetiñantornadomáisfortes,máispersoas

viñeranterunhapartenogoberno.»(Política1267b16ss)

Conscientesdasuanovaimportánciaparaoben‐estardasociedadecomototalidade,os

hoplitasnonestariandispostosacontinuardeixandoqueasfamíliasnobresseguisem

tomandodecisonspolíticaseeconómicasnoseupróprioproveito.

Dostiranoscoñecidosdaantiguidade,FidóndeArgoséomelhorcandidatoparaapoiaresta

teoria.Herodotodi‐nos,nocontextodasuadescricióndospretendentesàmandafilhade

Clístenes,queesteFidónerafamosoporduascousas:(1)porintroducirunsistemadepesose

medidase(2)porintervirnaeternadisputaentreEleosePisatassobrequentenxurisdición

sobreosantuáriodeZeusemOlímpia.SegundoHerodoto,aintervencióndeFidóntivooéxito

suficientecomoparapresidirelmesmoosXogosOlímpicos.TodososdadosindicanqueFidón

eraumxefemilitardehoplitas.

Vista previa parcial del texto

¡Descarga Tiranías griegas y más Apuntes en PDF de Historia del Arte solo en Docsity!

As tiranias

Unha forma característica do goberno nas poleis gregas antigas foi a tirania. É necesário desde o comezo desasociar esta palabra da sua connotación moderna. Para os nosos propósitos, “tirania” é un termo técnico que denota unha monarquia com autoridade sobre a polis. Alguns tiranos comportaran‐se no que nós entenderíamos como unha maneira tiránica, facendo cousas tais como matar potenciais rivais políticos ou usar a sua posición para satisfacer os seus «máis baixos desexos». Unha característica do tirano que o diferencia do velho tipo de monarca, o basileus, é que o tirano toma o poder máis que herdá‐lo, e o tomar pola forza. Ora, este critério é imperfeito, xa que se coñecem dinastias de tiranos, como os Cipsélidas de Corinto, os Ortagoridas de Sición, ou os Pisistrátidas atenienses. As orixes das tiranias son difíceis de coñecer. As fontes son ou pouco eloquentes ou tardias.

O tirano como «campión do pobo»: os tiranos surxen cando os demagogos se unen e encabezan unha vaga de descontento popular contra os «mellores»: «… un tirano surge entre o pobo e a multitude para opor‐se aos notábeis, para que o pobo non poda sofrer injustizas por eles. É isto é manifesto dos factos da história. Porque a maioria dos tiranos surxiran, pode dicer‐se, entre os demagogos, tendo gañada a confianza do pobo calumniando aos notábeis.» Esa é unha das causas da tirania que oferece Aristóteles: a sua información é real ou é simplesmente o produto da sua reflexión sobre a tirania? Pode que Aristóteles tome as características dos tiranos do seu momento, como Dionísio de Siracusa, e as proxecte sobre os primeiros tiranos.
Os tiranos como lideres dos hoplitas: a introdución da falanxe hoplítica transtornou o vello sistema sobre o que descansaban os estados. Como a asemblea sempre se identificou co «pobo en armas», aumentando este aumentaria tamén aquela. «E certamente a máis antiga forma de constitución entre os gregos tras as monarquias consistiu naqueles que eran realmente soldados, sendo a forma orixinal a cabalaria (porque a guerra tivo a sua forza e sua preeminéncia na cabalaria, xa que sen formación en orde a infantaria con pesada armadura é inútil, e as ciéncias e os sistemas que tratan das tácticas non existiron entre os homes de épocas vellas, de modo que a sua forza residia na sua cabalaria); máis mentres os estados cresceram e os portadores de armaduras pesadas se tiñan tornado máis fortes, máis persoas viñeran ter unha parte no goberno.» (Política 1267b 16ss) Conscientes da sua nova importáncia para o ben‐estar da sociedade como totalidade, os hoplitas non estarian dispostos a continuar deixando que as famílias nobres seguisem tomando decisons políticas e económicas no seu próprio proveito. Dos tiranos coñecidos da antiguidade, Fidón de Argos é o melhor candidato para apoiar esta teoria. Herodoto di‐nos, no contexto da sua descrición dos pretendentes à man da filha de Clístenes, que este Fidón era famoso por duas cousas: (1) por introducir un sistema de pesos e medidas e (2) por intervir na eterna disputa entre Eleos e Pisatas sobre quen ten xurisdición sobre o santuário de Zeus em Olímpia. Segundo Herodoto, a intervención de Fidón tivo o éxito suficiente como para presidir el mesmo os Xogos Olímpicos. Todos os dados indican que Fidón era um xefe militar de hoplitas.

Tucídides relacionaba a aparición das tiranias com a riqueza e o desenvolvimento do poderio marítimo: Corinto, as cidades xónicas, os feceenses. Cando o poder de Grécia aumentou , e a consecución de riqueza se converteu nun obxectivo e medraban os ingresos dos estados, estabeleceron‐se tiranias cuase en todos os sítios, tendo sido a vella forma de goberno a monarquia hereditária com prerrogativas concretas, e a Grécia aperfeizoaba as suas forzas navais fixando‐se máis no mar. (1.13.1) Eran, entón, os tiranos os representantes da nova clase comercial frente a aristocracia terratenente? En realidade, o poder marítimo do que fala Tucídides é a mariña de guerra, e a riqueza da que fala é a das taxas sobre os trocos ( prosodoi ) e non das trocas en si, polo que non se pode falar dos tiranos como representantes dunha nova classe de comerciantes que se oporia à aristocracia.

Tiranías griegas, Apuntes de Historia del Arte

Documentos relacionados

Vista previa parcial del texto

¡Descarga Tiranías griegas y más Apuntes en PDF de Historia del Arte solo en Docsity!

As tiranias