


Studia grazie alle numerose risorse presenti su Docsity
Guadagna punti aiutando altri studenti oppure acquistali con un piano Premium
Prepara i tuoi esami
Studia grazie alle numerose risorse presenti su Docsity
Prepara i tuoi esami con i documenti condivisi da studenti come te su Docsity
Trova i documenti specifici per gli esami della tua università
Preparati con lezioni e prove svolte basate sui programmi universitari!
Rispondi a reali domande d’esame e scopri la tua preparazione
Riassumi i tuoi documenti, fagli domande, convertili in quiz e mappe concettuali
Studia con prove svolte, tesine e consigli utili
Togliti ogni dubbio leggendo le risposte alle domande fatte da altri studenti come te
Esplora i documenti più scaricati per gli argomenti di studio più popolari
Ottieni i punti per scaricare
Guadagna punti aiutando altri studenti oppure acquistali con un piano Premium
Catilinarie, Cicerone. Analisi e traduzione di alcune catilinarie
Tipologia: Appunti
1 / 4
Questa pagina non è visibile nell’anteprima
Non perderti parti importanti!



p 428 p 438 p 441
Quo usque tandem abutere (arcaico) , Catilina, patientia nostra? quam diu etiam furor iste tuus nos eludet? quem ad finem sese effrenata iactabit audacia? Nihilne te nocturnum praesidium Palati, nihil urbis vigiliae, nihil timor populi, nihil concursus bonorum (=concordia ordinum -> consensus omnium bonorum = il consenso di tutte le persone oneste.) omnium, nihil hic munitissimus habendi senatus locus, nihil (anfora del pronome indefinito nihil) horum ora voltusque moverunt? Patere tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides? Quid proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fueris, quos convocaveris, quid consilii ceperis, quem nostrum ignorare arbitraris? -->percontatio O tempora, o mores! Senatus haec intellegit. Consul videt; hic tamen vivit. Vivit? (anadiplosi) immo vero etiam in senatum venit, fit publici consilii particeps, notat et designat oculis ad caedem unum quemque nostrum. Nos autem fortes viri satis facere rei publicae videmur, si istius furorem (follia) ac tela (ingannii) vitemus. Ad mortem te, Catilina, duci iussu consulis iam pridem oportebat , in te conferri pestem, quam tu (poliptoto) in nos omnis [omnes iam diu] machinaris. An vero vir amplissumus, P. Scipio, pontifex maximus, Ti. Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit; Catilinam orbem terrae caede atque incendiis vastare cupientem nos consules perferemus? Nam illa nimis antiqua praetereo (tralascerò), quod C. Servilius Ahala Sp. Maelium novis rebus studentem manu sua occidit. Fuit, fuit (anadiplosi) ista quondam in hac re publica virtus, ut viri fortes acrioribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent. Habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens (energico)et grave (autorevole), non deest (manca) rei publicae consilium neque auctoritas huius ordinis; nos, nos, dico aperte, consules desumus (stiamo venendo meno al nostro dovere).
Fino a che punto, Catilina, abuserai dunque della nostra pazienza? Per quanto ancora codesta tua follia si prenderà gioco di noi? A che punto si spingerà questa tua sfrontata audacia? Non ti ha scosso né il presidio notturno sul Palatino, né la vigilanza della città, né il timore del popolo, né l’accorrere di tutti i boni, né questo luogo assai fortificato per accogliere il senato né l’espressione [lett.: la bocca] e il volto di questi? Non senti che i tuoi piani sono scoperti, non vedi che a tua congiura è ostacolata dal fatto che tutti ne sono a conoscenza [lett.: è tenuta ristretta dalla conoscenza di tutti questi]? Chi di noi pensi che ingori che cosa hai fatto la notte scorsa, che cosa la precedente, dove sei stato, chi hai convocato, che decisione hai preso?
O tempi, o costumi! Il senato è a conoscenza di queste cose, il console le vede; questo tuttavia vive. Vive? Anzi, addirittura viene anche in senato, partecipa alle pubbliche decisioni, osserva e condanna a morte chiunque dei nostri. A noi forti uomini tuttavia sembra di fare abbastanza per la repubblica, se evitiamo la follia e gli inganni di costui. Sarebbe stato necessario, o Catilina, che tu fossi condannato a morte per ordine del console già molto prima, che in te fosse raccolto il danno che tu ormai da tempo macchini per noi. Se dunque Publio Scipione, uomo grandissimo, pontefice massimo, benché uccise da privato cittadino Tiberio Gracco che ben poco faceva vacillare la stabilità della repubblica; noi consoli dovremo sopportare Catilina, che desidera devastare il mondo intero con morte e incendi? Tralascerò infatti quelle cose troppo antiche, ovvero che Caio Servilio Ahala uccise di sua mano Spurio Melio, che progettava azioni rivoluzionarie. Ci fu, ci fu un tempo codesta virtù in questa repubblica, un valore tale per cui gli uomini forti punivano con i supplizi più atroci un cittadino pericoloso che un acerrimo nemico dello Stato. Contro di te, Catilina, possediamo un senato consulto energico e autorevole, non manca il consiglio e l’autorità di questo ordine; noi, lo dico apertamente, noi consoli stiamo venendo meno al nostro dovere.
Quae cum ita sint, Catilina, perge quo coepisti: egredere aliquando ex urbe; patent portae; proficiscere. Nimium diu te imperatorem tua illa Manliana castra desiderant. Educ tecum etiam omnes tuos, si minus, quam plurimos; purga urbem. Magno me metu liberabis, dum modo inter me atque te murus intersit. Nobiscum versari iam diutius non potes; non feram, non patiar, non sinam. Magna dis inmortalibus habenda est atque huic ipsi Iovi Statori, antiquissimo custodi huius urbis, gratia, quod hanc tam taetram, tam horribilem tamque infestam rei publicae pestem totiens iam effugimus. Non est saepius in uno homine summa salus periclitanda rei publicae. Quamdiu mihi consuli designato, Catilina, insidiatus es, non publico me praesidio, sed privata diligentia defendi. Cum proximis comitiis consularibus me consulem in campo et competitores tuos interficere voluisti, compressi conatus tuos nefarios amicorum praesidio et copiis nullo tumultu publice concitato; denique, quotienscumque me petisti, per me tibi obstiti, quamquam videbam perniciem meam cum magna calamitate rei publicae esse coniunctam. Nunc iam aperte rem publicam universam petis, templa deorum inmortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam denique totam ad exitium et vastitatem vocas. Quare, quoniam id, quod est primum, et quod huius imperii disciplinaeque maiorum proprium est, facere nondum audeo, faciam id, quod est ad severitatem lenius et ad communem salutem utilius. Nam si te interfici iussero, residebit in re publica reliqua coniuratorum manus; sin tu, quod te iam dudum hortor, exieris, exhaurietur ex urbe tuorum comitum magna et perniciosa sentina rei publicae. Quid est, Catilina? num dubitas id me imperante facere, quod iam tua sponte faciebas? Exire ex urbe iubet consul hostem. Interrogas me, num in exilium; non iubeo, sed, si me consulis,
così grande autorità, nei cavalieri romani così grande coraggio, in tutte le persone oneste così grande concordia, che con la partenza di Catilina vedrete ogni cosa svelata, messa in luce, soffocata, punita. Questi auspici, Catilina, insieme alla suprema salvezza dello Stato, alla rovina e alla distruzione tua e alla fine di quelli che si unirono con te in ogni genere di scelleratezza e nella distruzione della patria, vattene verso una guerra empia e scellerata.
Cicerone inizia il testo con cinque congiuntivi esortativi riferiti ai congiurati (secedant, secernant, congregentur, secernantur, desinant)- - > pone in risalto le loro responsabilità. Nell’orazione in esame Cicerone esorta i malvagi a separarsi in un unico luogo lontano dagli onesti, separati da una cinta di mura che impedisca loro di fare del male. Promette poi che ci sarà nei consoli, nei cavalieri e in tutte le persone oneste, così tanta concordia che con la partenza di Catilina tutto sarà svelato. Infine esorta nuovamente Catilina ad andarsene dalla città.