Scarica Esercizi di Latino: Analisi di Testi Classici e più Traduzioni in PDF di Letteratura latina solo su Docsity!
300 200 100 a.C. ↔ d.C. 100 200 300 400 500 600 700 III II I I II III IV V VI VII latino a r c a i c o classico i m p e r i a l e t a r d o
VIRGILIO, eclogae, 1 (ca 39 a.C.)
MELIBOEVS
Tityre, tu patulae recubans sub tegmine fagi siluestrem tenui musam meditaris auena: nos patriae finis et dulcia linquimus arua. nos patriam fugimus: tu, Tityre, lentus in umbra formosam resonare doces Amaryllida siluas. 5 TITYRVS O Meliboee, deus nobis haec otia fecit. Namque erit ille mihi semper deus, illius aram saepe tener nostris ab ouilibus imbuet agnus. Ille meas errare boues, ut cernis, et ipsum udere quae uellem calamo permisit agresti. 10 MELIBOEVS Non equidem inuideo, miror magis; undique totis usque adeo turbatur agris. En, ipse capellas protenus aeger ago; han etiam uis, Tityre, duco. Hic inter densas corylos modo namque gemellos, spem gregis, a, silice in nuda conixa reliquit. 15 saepe malum hoc nobis, si mens non laeua fuisset, de caelo tactas memini praedicere quercus. Sed tamen iste deus qui sit, da, Tityre, nobis. TITYRVS Vrbem quam dicunt Romam, Meliboee, putaui stultus ego huic nostrae similem, quo saepe solemus 20 pastores ouium teneros depellere fetus. Sic canibus catulos similes, sic matribus haedos noram, sic paruis componere magna solebam. Verum haec tantum alias inter caput extulit urbes quantum lenta solent inter uiburna cupressi. 25 MELIBOEVS Et quae tanta fuit Romam tibi causa uidendi? TITYRVS Libertas, quae sera tamen respexit inertem, candidior postquam tondenti barba cadebat, respexit tamen et longo post tempore uenit, postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit. 30 Namque, fatebor enim, dum me Galatea tenebat, nec spes libertatis erat nec cura peculi. Quamuis multa meis exiret uictima saeptis, pinguis et ingratae premeretur caseus urbi, non umquam rauis aere domum mihi dextra redibat. 35 MELIBOEVS
Mirabar quid maesta deos, Amarylli, uocares, cui pendere sua patereris in arbore poma; Tityrus hinc aberat. ipsae te, Tityre, pinus, ipsi te fontes, ipsa haec arbusta uocabant. TITYRVS Quid facerem? neque seruitio me exire licebat 40 nec tam praesentis alibi cognoscere diuos. Hic illum uidi iuuenem, Meliboee, quotannis bis senos cui nostra dies altaria fumant. Hic mihi responsum primus dedit ille petenti: ‘pascite ut ante boues, pueri; summittite tauros.’ 45 MELIBOEVS Fortunate senex, ergo tua rura manebunt. Et tibi magna satis, quamuis lapis omnia nudus limosoque palus obducat pascua iunco: non insueta grauis temptabunt pabula fetas, nec mala uicini pecoris contagia laedent. 50 Fortunate senex, hic inter flumina nota et fontis sacros frigus captabis opacum. Hinc tibi quae semper uicino ab limite saepes Hyblaeis apibus florem depasta salicti saepe leui somnum suadebit inire susurro: 55 hinc alta sub rupe canet frondator ad auras; nec tamen interea raucae, tua cura, palumbes, nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo. TITYRVS Ante leues ergo pascentur in aethere cerui et freta destituent nudos in litore piscis, 60 ante pererratis amborum finibus exul aut Ararim Parthus bibet aut Germania Tigrim, quam nostro illius labatur pectore uultus. MELIBOEVS At nos hinc alii sitientis ibimus Afros, pars Scythiam et rapidum cretae ueniemus Oaxen 65 et penitus toto diuisos orbe Britannos. En umquam patrios longo post tempore finis pauperis et tuguri congestum caespite culmen, post aliquot, mea regna, uidens mirabor aristas? Impius haec tam culta noualia miles habebit, 70 barbarus has segetes: en quo discordia ciuis produxit miseros: his nos conseuimus agros! Insere nunc, Meliboee, piros, pone ordine uitis. Ite meae, quondam felix pecus, ite capellae. Non ego uos posthac uiridi proiectus in antro 75 Dumosa pendere procul de rupe uidebo; Carmina nulla canam; non me pascente, capellae,
pocula, de facili composuitque luto. 40 Non ego diuitias patrum fructusque requiro quos tulit antiquo condita messis auo: parua seges satis est, satis est requiescere lecto, si licet, et solito membra leuare toro. Quam iuuat immites uentos audire cubantem 45 et dominam tenero continuisse sinu, aut, gelidas hibernus aquas cum fuderit Auster, securum somnos imbre iuuante sequi! Hoc mihi contingat: sit diues iure, furorem qui maris et tristes ferre potest pluuias. 50 O quantum est auri potius pereatque smaragdi quam fleat ob nostras ulla puella uias. Te bellare decet terra, Messalla, marique, ut domus hostiles praeferat exuuias: me retinent uinctum formosae uincla puellae, 55 et sedeo duras ianitor ante fores. Non ego laudari curo: mea Delia, tecum dum modo sim, quaeso segnis inersque uocer. Te spectem, suprema mihi cum uenerit hora, Te teneam moriens deficiente manu. 60 Flebis et arsuro positum me, Delia, lecto, tristibus et lacrimis oscula mixta dabis. Flebis: non tua sunt duro praecordia ferro uincta, neque in tenero stat tibi corde silex. Illo non iuuenis poterit de funere quisquam 65 lumina, non uirgo, sicca referre domum. Tu Manes ne laede meos, sed parce solutis crinibus et teneris, Delia, parce genis. Interea, dum fata sinunt, iungamus amores: iam ueniet tenebris Mors adoperta caput, 70 Iam subrepet iners aetas, nec amare decebit, dicere nec cano blanditias capite. Nunc leuis est tractanda Venus, dum frangere postes non pudet et rixas inseruisse iuuat. Hic ego dux milesque bonus: uos, signa tubaeque, 75 ite procul, cupidis uulnera ferte uiris. Ferte et opes: ego composito securus aceruo despiciam dites despiciamque famem.
VIRGILIO, Aeneis 1, 1-11 (dopo il 19 a.C.)
Ille ego, qui quondam gracili modulatus auena carmen et egressus siluis uicina coegi, ut quamuis auido parerent arua colono, gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis arma virumqve cano Troiae qui primus ab oris Italiam fato profugus Lauiniaque uenit
litora, multum ille et terris iactatus et alto ui superum, saeuae memorem Iunonis ob iram, multa quoque et bello passus, dum conderet urbem 5 inferretque deos Latio, genus unde Latinum Albanique patres atque altae moenia Romae. Musa, mihi cusas memora, quo numine laeso quidue dolens regina deum tot uoluere casus insignem pietate uirum, tot adire labores 10 impulerit. tantaene animis caelestibus irae?
OVIDIO, Ars amatoria 3, 103-128 (dopo l’1 d.C.)
passato e campagna, oggi e città
Forma dei munus; forma quota quaeque superbit? Pars uestrum tali munere magna caret. Cura dabit faciem; facies neclecta peribit, 105 Idaliae similis sit licet illa deae. Corpora si ueteres non sic coluere puellae, Nec ueteres cultos sic habuere uiros: Si fuit Andromache tunicas induta ualentes, Quid mirum? duri militis uxor erat; 110 scilicet Aiaci coniunx ornata uenires, cui tegimen septem terga fuere boum! Simplicitas rudis ante fuit; nunc aurea Roma est, Et domiti magnas possidet orbis opes. Aspice, quae nunc sunt, Capitolia, quaeque fuerunt: 115 alterius dices illa fuisse Iouis. Curia consilio nunc est dignissima tanto, de stipula Tatio regna tenente fuit; quae nunc sub Phoebo ducibusque Palatia fulgent, Quid nisi araturis pascua bubus erant? 120 Prisca iuuent alios, ego me nunc denique natum gratulor: haec aetas moribus apta meis, non quia nunc terrae lentum subducitur aurum lectaque diuerso litore concha uenit, nec quia decrescunt effosso marmore montes, 125 nec quia caeruleae mole fugantur aquae, sed quia cultus adest nec nostros mansit in annos rusticitas priscis illa superstes auis.
Gli esordi dei poemi arcaici (Ennio, Lucrezio) nella descrizione di Ovidio (tristia, 2, 253-62)
“At matrona potest alienis artibus uti, Quoque trahat, quamuis non doceatur, habet.” Nil igitur matrona legat, quia carmine ab omni 255 ad delinquendum doctior esse potest.
Augusti dicendis non defuere decora ingenia, donec gliscente adulatione deterrerentur. Tiberii
Gaique et Claudii ac Neronis res florentibus ipsis ob metum falsae, postquam occiderant,
recentibus odiis compositae sunt. inde consilium mihi pauca de Augusto et extrema tradere,
mox Tiberii principatum et cetera, sine ira et studio, quorum causas procul habeo.
