Docsity
Docsity

Prepara i tuoi esami
Prepara i tuoi esami

Studia grazie alle numerose risorse presenti su Docsity


Ottieni i punti per scaricare
Ottieni i punti per scaricare

Guadagna punti aiutando altri studenti oppure acquistali con un piano Premium


Guide e consigli
Guide e consigli


Esercizi di Latino: Testi di Autori Romani, Traduzioni di Lingua Latina

I documenti (Testi latino prima parte e testi Mastandrea1 e 2) contengono testi in lingua. Il file .doc contiene le traduzioni. Testi per preparazione esame "Lingua e letteratura latina 1- Mondin, Mastandrea"

Tipologia: Traduzioni

2019/2020

Caricato il 22/09/2020

martina-galeati
martina-galeati 🇮🇹

4.5

(6)

7 documenti

1 / 10

Toggle sidebar

Questa pagina non è visibile nell’anteprima

Non perderti parti importanti!

bg1
300
200
100
a.C. d.C.
100
200
300
400
500
600
700
III
II
I
I
II
III
IV
V
VI
VII
latino arcaico
classico
imperiale
tardo
Lingua e letteratura latina a.a. 2019-2020 (parte I, L. Mondin) 1
M. PORCIO CATONE (234-149 a.C.)
1. L’agricoltura è il mestiere economicamente e moralmente più sicuro
De agri cultura, prefazione
1. Est interdum praestare1 mercaturis rem quaerere, nisi tam periculosum sit, et item foenerari,
si tam honestum. Maiores nostri sic habuerunt et ita in legibus posiverunt2: furem dupli
condemnari, foeneratorem quadrupli. Quanto peiorem civem existimarint foeneratorem quam
furem, hinc licet existimare. 2. Et virum bonum quom laudabant, ita laudabant: bonum
agricolam bonumque colonum; amplissime laudari existimabatur qui ita laudabatur. 3.
Mercatorem autem strenuum studiosumque rei quaerendae existimo, verum, ut supra dixi,
periculosum et calamitosum. 4. At ex agricolis et viri fortissimi et milites strenuissimi
gignuntur, maximeque pius quaestus stabilissimusque consequitur minimeque invidiosus,
minimeque male cogitantes sunt qui in eo studio occupati sunt. Nunc, ut ad rem redeam, quod
promisi institutum principium hoc erit.
2. L’oratore al lavoro
Frammento dell’orazione De sumptu suo (ed. M.T. Sblendorio Cugusi, M. Porci Catonis
orationum reliquiae, Torino 1982, frg. 169).
Verso la fine della sua carriera politica Catone, ormai anziano, subì un’accusa per spese eccessive, cioè per
tenore di vita troppo dispendioso. In questo frammento dell’orazione di difesa egli rappresenta se stesso
nell’atto di preparare il discorso insieme al suo segretario, provando a riciclareuna precedente orazione in
cui si era dilungato a descrivere la propria condotta irreprensibile in fatto di denaro. L’orazione, come tutte le
opere di Catone (eccezion fatta per il De agri cultura) è perduta, ma il passo ci è pervenuto perché riportato da
Frontone, II sec. d.C., in una lettera ad Antonino Pio.
Iussi caudicem3 proferri, ubi mea oratio scripta erat de ea re, quod sponsionem feceram cum
M. Cornelio. Tabulae prolatae, maiorum bene facta perlecta, deinde quae ego pro re publica
fecissem leguntur. Ubi id utrumque perlectum est, deinde scriptum erat in oratione: Numquam
ego pecuniam neque meam neque sociorum per ambitionem dilargitus sum. “Attat, noli, noli
scribere”, inquam, “istud: nolunt audire”.
Deinde recitavit: Numquam ego praefectos per sociorum vestrorum oppida inposivi, qui
eorum bona, liberos diriperent. “Istud quoque dele: nolunt audire. Recita porro”.
Numquam ego praedam neque quod de hostibus captum esset neque manubias inter pauculos
amicos meos divisi, ut illis eriperem qui cepissent. “Istuc quoque dele: nihil eo minus volunt
dici; non opus est recitato”.
Numquam ego evectionem datavi4, quo amici mei per symbolos pecunias magnas caperent.
“Perge istuc quoque uti cum maxime delere”.
Numquam ego argentum pro vino congiario inter apparitores atque amicos meos disdidi5
neque eos malo publico divites feci. “Enimvero usque istuc ad lignum dele”6.
1 Incipit sintatticamente difficoltoso, tanto da far sospettare una lacuna iniziale o altro guasto del testo nella
tradizione manoscritta. Il senso di Est interdum praestare è comunque abbastanza chiaro: ‘È talora preferibile’, o
‘È talora vincente’; il soggetto è l’infinitiva soggettiva mercaturis rem quaerere.
2 Posīvērunt è 3° pers. plur. del perfetto di pono, posīvī, più antica della forma posuī poi affermatasi nell’uso
classico. Lo stesso vale per il composto inposivi nel passo successivo.
3 Caudex è la forma originaria, con conservazione del dittongo au, del termine più spesso attestato nella
forma ‘rustica’ cōdex (sull’oscillazione fonetica e le sue ragioni vd. dispensa §116). A quest’epoca il significato
è ‘quaderno di tavolette cerate’: sull’oggetto e il suo uso vd. dispensa §165.
4 Dato, -āre, è il verbo iterativo/intensivo derivato da dare: ‘dare spesso, dare abitualmente’.
pf3
pf4
pf5
pf8
pf9
pfa

Anteprima parziale del testo

Scarica Esercizi di Latino: Testi di Autori Romani e più Traduzioni in PDF di Lingua Latina solo su Docsity!

300 200 100 a.C. ↔ d.C. 100 200 300 400 500 600 700 III II I I II III IV V VI VII latino a r c a i c o classico i m p e r i a l e t a r d o M. PORCIO CATONE (234-149 a.C.) 1. L’agricoltura è il mestiere economicamente e moralmente più sicuro De agri cultura , prefazione

  1. Est interdum praestare^1 mercaturis rem quaerere, nisi tam periculosum sit, et item foenerari, si tam honestum. Maiores nostri sic habuerunt et ita in legibus posiverunt^2 : furem dupli condemnari, foeneratorem quadrupli. Quanto peiorem civem existimarint foeneratorem quam furem, hinc licet existimare. 2. Et virum bonum quom laudabant, ita laudabant: bonum agricolam bonumque colonum; amplissime laudari existimabatur qui ita laudabatur. 3. Mercatorem autem strenuum studiosumque rei quaerendae existimo, verum, ut supra dixi, periculosum et calamitosum. 4. At ex agricolis et viri fortissimi et milites strenuissimi gignuntur, maximeque pius quaestus stabilissimusque consequitur minimeque invidiosus, minimeque male cogitantes sunt qui in eo studio occupati sunt. Nunc, ut ad rem redeam, quod promisi institutum principium hoc erit. 2. L’oratore al lavoro Frammento dell’orazione De sumptu suo (ed. M.T. Sblendorio Cugusi, M. Porci Catonis orationum reliquiae , Torino 1982, frg. 169). Verso la fine della sua carriera politica Catone, ormai anziano, subì un’accusa per spese eccessive, cioè per tenore di vita troppo dispendioso. In questo frammento dell’orazione di difesa egli rappresenta se stesso nell’atto di preparare il discorso insieme al suo segretario, provando a ‘riciclare’ una precedente orazione in cui si era dilungato a descrivere la propria condotta irreprensibile in fatto di denaro. L’orazione, come tutte le opere di Catone (eccezion fatta per il De agri cultura ) è perduta, ma il passo ci è pervenuto perché riportato da Frontone, II sec. d.C., in una lettera ad Antonino Pio. Iussi caudicem^3 proferri, ubi mea oratio scripta erat de ea re, quod sponsionem feceram cum M. Cornelio. Tabulae prolatae, maiorum bene facta perlecta, deinde quae ego pro re publica fecissem leguntur. Ubi id utrumque perlectum est, deinde scriptum erat in oratione: Numquam ego pecuniam neque meam neque sociorum per ambitionem dilargitus sum. “Attat, noli, noli scribere”, inquam, “istud: nolunt audire”. Deinde recitavit: Numquam ego praefectos per sociorum vestrorum oppida inposivi, qui eorum bona, liberos diriperent. “Istud quoque dele: nolunt audire. Recita porro”. Numquam ego praedam neque quod de hostibus captum esset neque manubias inter pauculos amicos meos divisi, ut illis eriperem qui cepissent. “Istuc quoque dele: nihil eo minus volunt dici; non opus est recitato”. Numquam ego evectionem datavi^4 , quo amici mei per symbolos pecunias magnas caperent. “Perge istuc quoque uti cum maxime delere”. Numquam ego argentum pro vino congiario inter apparitores atque amicos meos disdidi 5 neque eos malo publico divites feci. “Enimvero usque istuc ad lignum dele”^6. (^1) Incipit sintatticamente difficoltoso, tanto da far sospettare una lacuna iniziale o altro guasto del testo nella tradizione manoscritta. Il senso di Est interdum praestare è comunque abbastanza chiaro: ‘È talora preferibile’, o ‘È talora vincente’; il soggetto è l’infinitiva soggettiva mercaturis rem quaerere. (^2) Posīvērunt è 3° pers. plur. del perfetto di pono , posīvī , più antica della forma posuī poi affermatasi nell’uso classico. Lo stesso vale per il composto inposivi nel passo successivo. (^3) Caudex è la forma originaria, con conservazione del dittongo au , del termine più spesso attestato nella forma ‘rustica’ cōdex (sull’oscillazione fonetica e le sue ragioni vd. dispensa §116). A quest’epoca il significato è ‘quaderno di tavolette cerate’: sull’oggetto e il suo uso vd. dispensa §165. (^4) Dato , - āre , è il verbo iterativo/intensivo derivato da dare : ‘dare spesso, dare abitualmente’.

Vide sis, quo in loco res publica siet, uti quod rei publicae bene fecissem, unde gratiam capiebam, nunc idem illud memorare non audeo, ne invidiae siet. Ita inductum est male facere inpoene 7 , bene facere non inpoene licere. T. MACCIO PLAUTO (250 ca- 184 a.C.)

3. Il soldato fanfarone Miles gloriosus , vv. 1- 68 metro: senari giambici PYRGOPOLINICES Curate ut splendor meo sit clupeo 8 clarior quam solis radii esse olim quom sudumst solent, ut, ubi usus veniat, contra conserta manu praestringat oculorum aciem in acie hostibus. 5 Nam ego hanc machaeram mihi consolari volo, ne lamentetur neve animum despondeat, quia se iam pridem feriatam gestitem, quae misera gestit fartem facere ex hostibus. Sed ubi Artotrogus hic est? ARTOTROGUS Stat propter virum 10 fortem atque fortunatum et forma regia, tum bellatorem... Mars haud ausit dicere neque aequiperare suas virtutes ad tuas. PY. Quemne ego servavi in campis Curculionieis, ubi Bumbomachides Clutomestoridysarchides 15 erat imperator summus, Neptuni nepos? AR. Memini. Nempe illum dicis cum armis aureis, quoius tu legiones difflavisti spiritu, quasi ventus folia aut peniculum tectorium. PY. Istuc quidem edepol nihil est. AR. Nihil hercle hoc quidemst 20 praeut alia dicam (quae tu numquam feceris. Peiiuriorem hoc hominem si quis viderit aut gloriarum pleniorem quam illic est, me sibi habeto, ego me mancupio dabo; nisi unum: epityra estur insanum bene). 25 PY. Vbi tu es? AR. Eccum. Edepol vel elephanto in India, quo pacto ei pugno praefregisti bracchium. PY. Quid, bracchium? AR. Illud dicere volui, femur. PY. At indiligenter iceram. AR. Pol si quidem conixus esses, per corium, per viscera 30 perque os elephanti transmineret bracchium. PY. Nolo istaec hic nunc. AR. Ne hercle operae pretium quidemst mihi te narrare, tuas qui virtutes sciam. (^5) Disdidi , documentato soltanto qui, è perfetto di * disdo , verbo composto di do attestato poi nella forma classica dido , - ĕre ‘spargere, distribuire’. (^6) Per comprendere il senso di quest’espressione e la relativa azione materiale vd. dispensa §164. (^7) L’originario dittongo * oi in posizione non finale di parola si è trasformato in oe e quindi, ma non sempre, in ū (vd. dispensa §68). A partire dal tema * poin - , si ha da un lato il sostantivo poena ‘pena, castigo’, dall’altro, attraverso una forma poenio , il verbo classico pūnio ‘infliggo una pena, punisco’. In questo caso, inpoene è la forma arcaica dell’avverbio classico inpūne ‘impunemente, senza subire pena’. (^8) Cl u peus è il class. cl i peus , con ‘sonus medius’ ancora rappresentato come u : vd. dispensa §104. Forme analoghe si hanno a v. 23 manc u pio , 57 invictiss u mis e nei passi di Ennio, v. 34 art u bus , 49 lacr u mans.

“Eurydica prognata, pater quam noster amavit, vires vitaque corpus meum nunc deserit omne. Nam me visus homo pulcer per amoena salicta et ripas raptare locosque novos. Ita sola 40 postilla, germana soror, errare videbar tardaque vestigare et quaerere te neque posse corde capessere: semita nulla pedem stabilibat. Exim compellare pater me voce videtur his verbis: ‘O gnata, tibi sunt ante gerendae 45 aerumnae, post ex fluvio fortuna resistet’. Haec effatus pater, germana, repente recessit nec sese dedit in conspectum corde cupitus, quamquam multa manus ad caeli caerula templa tendebam lacrumans et blanda voce vocabam. 50 Vix aegro cum corde meo me somnus reliquit”. 4.2. Cantiere nei boschi 175 Incedunt arbusta per alta, securibus caedunt, percellunt magnas quercus, exciditur ilex, fraxinus frangitur atque abies consternitur alta, pinus proceras pervortunt: omne sonabat arbustum fremitu silvai frondosai 11 . 4.3. Lealtà di Pirro Nec mi aurum posco nec mi pretium dederītis^12 : non cauponantes 13 bellum sed belligerantes 185 ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare era quidve ferat Fors virtute experiamur, et hoc simul accipe dictum: quorum virtuti belli fortuna pepercit eorundem me libertati parcere certum est. 190 Dono ducite doque volentibus cum magnis dis. 4.4. Eroismo del tribuno Celio Vndique conveniunt velut imber tela tribuno, configunt parmam, tinnit hastilibus umbo, aerato sonitu galeae, sed nec pote 14 quisquam undique nitendo corpus discerpere ferro: (^11) Antico genitivo sing. in - āī della Ia (^) declinazione (poi > - ai > - ae : vd. dispensa §104). All’epoca di Ennio la forma corrente è già - ae , e - āī è un arcaismo ( ibid. §92) usato per solennità stilistica e metrica. Poiché - ā-ī non è dittongo, - ā - è in penultima sillaba e si accenta: silvá-i frondosá-i (poi invece sílvae frondósae ). (^12) Pron. dederítis : è l’originario vocalismo del congiuntivo perfetto (anticamente un ottativo), poi divenuto dederĭtis (pron. dedéritis ) venendo a coincidere formalmente con il futuro perfetto (futuro II°) dederĭtis. (^13) Derivato dal nome caupo , - ōnis ‘oste, taverniere’, caupōnor , - āri ‘mercanteggiare, trafficare’ è verbo “plebeo” rarissimo in letteratura: si ritrova solo in qualche testo cristiano di IV-VI sec. d.C. e in poesia si ha solo qui, dov’è usato da Ennio per la sua marca stilistica “bassa”, che esprime il disprezzo di Pirro per ciò che egli giudica un vile mercato (vd. dispensa §92). Non sopravvive nelle lingue romanze, ma era certamente verbo del latino parlato, giacché è passato per imprestito (forse in ambiente militare) nelle lingue germaniche, dove lo troviamo ancor oggi: cfr. ted. kaufen ‘comprare’. (^14) Cioè potest , con il verbo (che è composto di sum ) ancora scomposto in pote est ‘è in potere, è capace di’, dove est è sottinteso.

300 200 100 a.C. ↔ d.C. 100 200 300 400 500 600 700 III II I I II III IV V VI VII latino a r c a i c o classico i m p e r i a l e t a r d o 395 semper abundantes hastas frangitque quatitque. Totum sudor habet corpus multumque laborat, nec respirandi fit copia: praepete ferro Histri tela manu iacientes sollicitabant. G. LUCILIO

5. Una poesia della società contemporanea frammenti delle Satire (ed. Fr. Marx, 1904) metro: esametro dattilico. 5.1. Il decalogo della virtù 1326 Virtus, Albine, est pretium persolvere verum quis 15 in versamur, quis vivimus rebus potesse 16 ; virtus est homini scire id quod quaeque habeat res; virtus scire homini rectum, utile quid sit, honestum, 1330 quae bona, quae mala item, quod inutile, turpe, inhonestum; virtus quaerendae finem rei scire modumque; virtus divitiis pretium persolvere posse; virtus id dare quod re ipsa debetur honori, hostem esse atque inimicum hominum morumque malorum, 1335 contra defensorem hominum morumque bonorum, hos magni facere, his bene velle, his vivere amicum, commoda praeterea patriai 17 prima putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. 5.2. Il valore di un individuo Aurum atque ambitio specimen virtutis utrique est: 1120 tantum habeas, tantum ipse sies^18 tantique habearis. 5.3. Tutti contro tutti Nunc vero a mani ad noctem, festo atque profesto totus item pariterque die populusque patresque 1130 iactare indu 19 foro se omnes, decedere nusquam, uni se atque eidem studio omnes dedere et arti, verba dare ut caute possint, pugnare dolose, blanditia certare, bonum simulare virum se, insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes. (^15) Quīs è dat.-abl. plurale arcaico (in séguito, soltanto poetico) del pronome relativo, qui usato per comodità metrica e per solennità in alternativa al più comune quibus. (^16) Potesse ‘potere’ (da pote esse , ‘essere in potere, essere in grado’, vd. nt. 14) è la forma più antica, qui usata per comodità metrica e per solennità, dell’infinito posse , che Lucilio impiega poco oltre, a v. 1132. Dopo Lucrezio, la forma sparirà anche in poesia e non sarà più usata. (^17) Genitivo sing. arcaico della Ia (^) declinazione: vd. nt. 11. (^18) Nel latino arcaico il congiuntivo presente di sum ( s i m , s ī s , s i t , sīmus , sītis , s i nt ) aveva quattro forme alternative s ie m , s s , s ie t , s ie nt , poi cadute in disuso. (^19) Antica forma rafforzata di in , che compare variamente come endo , indu , indo. Qui è arcaismo usato per solennità e per imitazione di Ennio.

ex quo perspiceres meum dolorem. Nunc audax cave sis, precesque nostras, oramus, cave despuas, ocelle, 20 ne poenas Nemesis reposcat a te: est vemens dea, laedere hanc caveto. T. LUCREZIO CARO (ca 98 - 55 a.C.)

8. Lo spettacolo delle miserie umane e la salvezza della ragione De rerum natura 2, 1 - 61 metro: esametro dattilico Suave, mari magno turbantibus aequora ventis, e terra magnum alterius spectare laborem; non quia vexari quemquamst^2 iucunda voluptas, sed quibus ipse malis careas quia cernere suave est. 5 Suave etiam belli certamina magna tueri per campos instructa tua sine parte pericli. Sed nil dulcius est, bene quam munita tenere edita doctrina sapientum templa serena, despicere unde queas alios passimque videre 10 errare atque viam palantis quaerere vitae, certare ingenio, contendere nobilitate, noctes atque dies niti praestante labore ad summas emergere opes rerumque potiri. O miseras hominum mentis, o pectora caeca! 15 Qualibus in tenebris vitae quantisque periclis degitur hoc aevi quodcumquest! Nonne videre nil aliud sibi naturam latrare, nisi utqui corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur iucundo sensu cura semota metuque? 20 Ergo corpoream ad naturam pauca videmus esse opus omnino, quae demant cumque dolorem, delicias quoque uti multas substernere possint. Gratius interdum neque natura ipsa requirit, si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes 25 lampadas igniferas manibus retinentia dextris, lumina nocturnis epulis ut suppeditentur nec domus argento fulget auroque renidet nec citharae reboant laqueata aurataque templa, cum tamen inter se prostrati in gramine molli 30 propter aquae rivum sub ramis arboris altae non magnis opibus iucunde corpora curant, praesertim cum tempestas arridet et anni tempora conspergunt viridantis floribus herbas. Nec calidae citius decedunt corpore febres, 35 textilibus si in picturis ostroque rubenti iacteris, quam si in plebeia veste cubandum est. Quapropter quoniam nil nostro in corpore gazae (^2) Quemquamst = quemquam est , cfr. v. 16 quodcumquest , 59 necessest : per il fenomeno vd. nt. 10.

proficiunt neque nobilitas nec gloria regni, quod superest, animo quoque nil prodesse putandum; 40 si non forte tuas legiones per loca campi fervere cum videas belli simulacra cientis, subsidiis magnis et ecum vi constabilitas, ornatas armis pariter pariterque animatas, his tibi tum rebus timefactae religiones 45 effugiunt animo pavidae, mortisque timores tum vacuum pectus linquunt curaque solutum. Quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus, re veraque metus hominum curaeque sequaces nec metuunt sonitus armorum nec fera tela 50 audacterque inter reges rerumque potentis versantur neque fulgorem reverentur ab auro nec clarum vestis splendorem purpureai^3 , quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas, omnis cum in tenebris praesertim vita laboret? 55 Nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest 60 non radii solis neque lucida tela diei discutiant, sed naturae species ratioque. G. SALLUSTIO CRISPO (86-35ca a.C.)

9. Il corpo e lo spirito. Proemio del Bellum Iugurthinum , 1-5, 1 1. Falso queritur de natura sua genus humanum, quod inbecilla atque aevi brevis forte potius quam virtute regatur. 2. Nam contra reputando neque maius aliud neque praestabilius invenias magisque naturae industriam hominum quam vim aut tempus deesse. 3. Sed dux atque imperator vitae mortalium animus est. Qui ubi ad gloriam virtutis via grassatur, abunde pollens potensque et clarus est neque fortuna eget, quippe quae probitatem, industriam aliasque artis bonas neque dare neque eripere cuiquam potest. 4. Sin captus pravis cupidinibus ad inertiam et voluptates corporis pessum datus est, perniciosa libidine paulisper usus, ubi per socordiam vires tempus ingenium diffluxere, naturae infirmitas accusatur: suam quisque culpam auctores ad negotia transferunt. 5. Quod si hominibus bonarum rerum tanta cura esset, quanto studio aliena ac nihil profutura multaque etiam periculosa petunt, neque regerentur magis quam regerent casus et eo magnitudinis procederent, ubi pro mortalibus gloria aeterni fierent. 2 1. Nam uti genus hominum compositum ex corpore et anima est, ita res cunctae studiaque omnia nostra corporis alia, alia animi naturam secuntur. 2. Igitur praeclara facies, magnae divitiae, ad hoc vis corporis et alia omnia huiusce modi brevi dilabuntur; at ingeni egregia facinora sicuti anima immortalia sunt. 3. Postremo corporis et fortunae bonorum ut initium sic finis est, omniaque orta occidunt et aucta senescunt: animus incorruptus, aeternus, rector humani generis agit atque habet cuncta neque ipse habetur. 4. Quo magis pravitas eorum admiranda est, qui, dediti corporis gaudiis, per luxum et ignaviam aetatem agunt, (^3) Genitivo sing. arcaico della Ia (^) declinazione: vd. nt. 11.

T. LIVIO (59 a.C.-17 d.C.) 11. La storia del passato come rifugio dai mali del presente Ab Vrbe condita , Praefatio 1 - 5 (27-25 a.C.) 1 Facturusne operae pretium sim si a primordio urbis res populi Romani perscripserim nec satis scio nec, si sciam, dicere ausim, 2 quippe qui cum veterem tum volgatam esse rem videam, dum novi semper scriptores aut in rebus certius aliquid allaturos se aut scribendi arte rudem vetustatem superaturos credunt. 3 Utcumque erit, iuvabit tamen rerum gestarum memoriae principis terrarum populi pro virili parte et ipsum consuluisse; et si in tanta scriptorum turba mea fama in obscuro sit, nobilitate ac magnitudine eorum me qui nomini officient meo consoler. 4 Res est praeterea et immensi operis, ut quae supra septingentesimum annum repetatur et quae ab exiguis profecta initiis eo creverit ut iam magnitudine laboret sua; et legentium plerisque haud dubito quin primae origines proximaque originibus minus praebitura voluptatis sint, festinantibus ad haec nova quibus iam pridem praevalentis populi vires se ipsae conficiunt: 5 ego contra hoc quoque laboris praemium petam, ut me a conspectu malorum quae nostra tot per annos vidit aetas, tantisper certe dum prisca illa mente repeto, avertam, omnis expers curae quae scribentis animum, etsi non flectere a vero, sollicitum tamen efficere posset.