Pobierz Bolesław Prus - Lalka i więcej Egzamin maturalny w PDF z Język polski tylko na Docsity!
Bolesław Prus – „Lalka”
GENEZA: rozczarowanie pisarza kondycją polskiego społeczeństwa, po
raz pierwszy ukazała się w warszawskim piśmie „Kurier Codzienny” (1887r.- 1890 r.), książkowe wydanie – 1890r.
ZNACZENIE UTWORU: jedno z najwybitniejszych dzieł polskiego realizmu.
GATUNEK LITERACKI: powieść realistyczna.
CECHY GATUNKU WIDOCZNE W UTWORZE:
Świat i środowisko odtworzone w sposób realistyczny; Postaci charakteryzowane są poprzez opis i działanie (prawdopodobnie postaci psychologiczne); Realizm szczegółu; Realizm czasu; Wierność topografii Warszawy z nazwami ulic, dzielnic, parków; Drobiazgowość opisu postaci, budynków, pomieszczeń, strojów, przedmiotów, krajobrazów; Wszechstronny obraz jednostki żyjącej w społeczeństwie;
Narracja obiektywna i zdystansowana.
CZAS I MIEJSCE AKCJI: 1878 - 1879 w Warszawie, Zasławku i Paryżu
(dodatkowo: retrospekcje czasowe – Wiosna Ludów, powstanie styczniowe, kampania napoleońska).
BOHATEROWIE:
Stanisław Wokulski – 45 - letni wdowiec, właściel sklepu z galanterią, który odziedziczył po swojej zmarłej żonie, podoba się kobietom, zakochany w arystokratce – Izabeli Łęckiej, za granicą zarobił duży majątek, dzięki któremu próbował zbliżyć się do swojej wybranki. W czasie wspólnej podróży z Izabelą i Kazimierzem Starskim staje się świadkiem ich dwuznacznej rozmowy. Zdradzony Stanisław próbuje popełnić samobójstwo na stacji w Skierniewicach – zostaje uratowany przez brata Wysockiego, później wyjeżdża i słuch po nim ginie. Wokulski reprezentuje cechy romantyka i pozytywisty, bierze udział w narodowowyzwoleńczym zrywie niepodległościowym i jest romantycznym kochankiem, z drugiej strony jest realistą twardo stąpającym po ziemi, który odniósł sukces finansowy. Ponosi osobistą klęskę – jako romantyczny kochanek, a także jako społecznik; Izabela Łęcka - 25 - letnia piękna kobieta należąca do arystokracji o kształtnej figurze, bujnych blond włosach z odcieniem popielatym, z prostym nosem, o jasnoniebieskich oczach. Jest egoistką, nie widzi potrzeb innych, żyje we własnm świecie luksusu, do którego nie dociera współczucie, cierpienie czy potrzeba użyteczności. Gardzi wszystkim co pospolite i nie należy do jej sfery. Początkowo Izabela odrzuca Stanisława, gdy zauważa korzyści płynące z jego majątku postanawia przyjąć jego oświadczyny. Nie docenia ani jego zalet płynących z osobowości ani jego miłości. Skompromitowała się flirtując ze Starskim na oczach Wokulskiego. Ostatecznie postanawia wstąpić do klasztoru. Ponosi klęskę z powodu swych wad – braku zasad moralnych i pustki wewnętrznej. Łęcka reprezentuje wady charakterystyczne dla arystokracji – egocentryzm, wyrachowanie i stanowe przesądy; Ignacy Rzecki – sympatyczny starszy subiekt w sklepie Wokulskiego oraz jego przyjaciel, wychowany w kulcie Napoleona, brał udział w Wiośnie Ludów. Bardzo sumienny i pracowity człowiek, bezinteresowny altruista. Pragnie wyswatać Wokulskiego ze Stawską;
Baronostwo Krzeszowscy – małżeństwo w separacji, baronowa nie lubi świata i ludzi, pisze anonimowe listy, źle traktuje służbę i oskarża Stawską o kradzież lalki, jest nieszczęśliwa po stracie córki. Baron to typowy utracjusz, ciągle mu brak gotówki, stracił majątek na rozrywki, nie ma środków do życia więc wraca do żony; Książę – jako jeden z niewielu arystokratów chce służyć ojczyźnie, szczerze lubi Wokulskiego jako człowieka czynu; Kazimiera Wąsowska – wdowa, piękna i bogata arystokratka, darzy sympatią i życzliwością Wokulskiego, niezależna i oryginalna, mężczyzn traktuje instrumentalnie, szuka nowych wrażeń a nie uczuć czy stabilizacji; Michał Szuman – Żyd, lekarz, przyjaciel Stanisława, uchodzi za dziwaka, biedaków leczy za darmo i skrycie od lat pracuje nad swoim dziełem życia
- traktatem naukowym o ludzkich włosach, które kolekcjonuje; Profesor Geist – genialny wynalazca z Paryża, pracuje nad wytworzeniem metalu lżejszego od powietrza, poświęcił nauce całe życie i sam żyje w biedzie; Henryk Szlangbaum – żydowski kupiec i znajomy Wokulskiego, jego ojciec pośredniczy w kupnie przez Wokulskiego kamienicy Łęckich oraz odkupuje dla syna sklep Stanisława; Baron Dalski i marszałek – starsi arystokraci, starają się o rękę Izabeli, Dalski żeni się z młodą wnuczką prezesowej Zasławskiej – Eweliną. Ta zdradza go ze Starskim. Marszałek ostatecznie rezygnuje ze starań o rękę Izabeli; Klejn – subiekt w sklepie Wokulskiego, zagorzały socjalista; Lisiecki – subiekt w sklepie Wokulskiego, Rzecki darzy go największym zaufaniem, zagorzały antysemita; Mraczewski – młody subiekt, spóźnialski, ale przekonywujący (dobry sprzedawca), elegancki, późniejszy mąż Stawskiej;
Maruszewicz – oszust i krętacz, donosiciel; Marianna – „Magdalenka”, młoda prostytutka, Wokulski pomogł jej zerwać z przeszłością i oddał do zakonnic, gdzie dziewczyna otrzymała nowe życie, późniejsza żona Węgiełka; Wysocki – furman, któremu pomaga Wokulski, jego brat ratuje Wokulskiego, gdy ten chce popełnić samobójstwo; Węgiełek – rzemieślnik z Zasławka, wykonuje napis na kamieniu na cześć miłości stryja Wokulskiego i prezesowej Zasławskiej; Rossi – włoski aktor, na prośbę Łęckiej Wokulski organizuje dla niego kwiaty i klakierów; Molinari – włoski skrzypek, którym zachwyca się Izabela.
PROBLEMATYKA I GŁÓWNE PRZESŁANIE:
Arystokracja (Łęccy, Starski, Baronostwo) - przedstawiona w sposób negatywny, warstwa uprzywilejowana, udaremnia wszelkie próby reform kraju, posiadacze skostniałych poglądów, gardzą tymi, którzy nie posiadają tytułów; Mieszczaństwo – Żydzi są zamożni i pracowici (Szlangbaumowie, Klejn, Szuman), Niemcy skrupulatni i oszczędni (Minclowie, Hopfer), Polacy są zróżnicowani pod względem wykształcenia i dorobku (Szprot, Węgrowicz, Deklewski, Wokulski); Biedota miejska – proletariat zarabiający ciężką pracą na skromne utrzymanie (Wysocki) oraz lumpenproletariat, czyli bezrobotni nędzarze, złodzieje i prostytutki (Marianna); Idealizm polityczny – prezentowany przez Ignacego Rzeckiego, polegający na uwielbieniu do bonapartystów, którzy według niego jako jedyni mogą zaprowadzić ład w Europie i doprowadzić do wyzwolenia spod tyranii; Idealizm przejściowy – prezentowany przez Stanisława Wokulskiego, polegający na byciu wyznawcą miłości romantycznej, byciu posiadaczem pięknej patriotycznej przeszłości, a jednocześnie na byciu wyznawcą pozytywistycznych idei dotyczących pracy na rzecz społeczeństwa, samodoskonalenia i zdobywania wiedzy, troski o kondycję społeczeństwa; Idealizm naukowy – prezentowany przez Juliana Ochockiego, który głęboko wierzy w postęp, rozwój techniki i cywilizacji; Scjentyzm – jest ważną wartością warunkującą postęp cywilizacyjny (Ochocki, Geist, Szuman); Miłość – siła budująca i niszcząca. Uczucie do Izabeli zmobilizowało Wokulskiego do aktywności w zdobywaniu majątku, ale przczyniło się do jego osobistego dramatu, uczucie Stanisława do Łęckiej nabiera szlachetnego i romantycznego wymiaru.
BUDOWA UTWORU, JĘZYK, STYL, ŚRODKI ARTYSTYCZNE:
Kompozycja – wielowątkowość, panoramika; Narracja – narrator trzecioosobowy jako obiektywna postać wszechwiedząca, relacjonująca fakty i znająca najskrytsze myśli bohaterów. Narrator-pamiętnikarz ubarwia opisy refleksjami i jest źródłem wiedzy o Warszawie oraz jej mieszkańcach od początku XIX wieku. Świat przedstawiony wzbogacony jest o indywidualizm i emocjonalność postrzegania; Język – zindywidualizowany i dostosowany do środowisk i narodowości. Wokulski wyraża się rzeczowo, Łęcka w sposób egzaltowany, Tomasz Łęcki stara się wyrażać majestatycznie, prości warszawiacy mówią gwarą, ortodoksyjni Żydzi mówią po polsku w charakterystyczny sposób („nie zachowują swoje religie”, „a co teraz drukują w gazety na Żydków”). Ze względu na podejmowanie wątków narodowowyzwoleńczych, o których nie można było w zaborze rosyjskim pisać wprost, Prus posługuje się aluzją, peryfrazą i symboliką.
