informacje maturalneee, Publikacje z Język polski

Pobierz informacje maturalneee i więcej Publikacje w PDF z Język polski tylko na Docsity!

CENTRALNA KOMISJA EGZAMINACYJNA

OKRĘGOWE KOMISJE EGZAMINACYJNE

INFORMATOR

O EGZAMINIE MATURALNYM

Z JĘZYKA POLSKIEGO

OD ROKU SZKOLNEGO 2014/

Materiały do I nformatora opracowano w ramach projektu Pilotaż nowych egzaminów maturalnych , Działanie 3.2. Rozwój systemu egzaminów zewnętrznych, Priorytet III Wysoka jakość systemu oświaty, Program Operacyjny Kapitał Ludzki.

Centralna Komisja Egzaminacyjna ul. Józefa Lewartowskiego 6, 00-190 Warszawa tel. 22 536 65 00 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Gdańsku ul. Na Stoku 49, 80-874 Gdańsk tel. 58 320 55 90 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Jaworznie ul. Adama Mickiewicza 4, 43-600 Jaworzno tel. 32 616 33 99 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie os. Szkolne 37, 31-978 Kraków tel. 12 683 21 01 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży ul. Nowa 2, 18-400 Łomża tel. 86 216 44 95 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łodzi ul. Ksawerego Praussa 4, 94-203 Łódź tel. 42 634 91 33 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu ul. Gronowa 22, 61-655 Poznań tel. 61 854 01 60 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Warszawie ul. Grzybowska 77, 00-844 Warszawa tel. 22 457 03 35 [email protected]

Okręgowa Komisja Egzaminacyjna we Wrocławiu ul. Tadeusza Zielińskiego 57, 53-533 Wrocław tel. 71 785 18 94 [email protected]

Spis treści

Wstęp 7

Wstęp

Wprowadzenie nowej formuły egzaminu maturalnego, która zacznie obowiązywać od roku 2015 1 , jest konsekwencją sukcesywnego wdrażania od roku szkolnego 2009/2010, na kolejnych etapach edukacji, nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. W dokumencie tym wymagania szczegółowe podzielono na trzy obszary: 1) odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji, 2) analiza i interpretacja tekstów kultury, 3) tworzenie wypowiedzi. We wszystkich obszarach płaszczyzną wspólną nauki o języku i o literaturze jest tekst – skupienie na nim różnorodnych działań edukacyjnych potwierdza jego zasadniczą rolę w nauczaniu języka polskiego i pozwala na funkcjonalne potraktowanie zarówno wiedzy o literaturze, jak i wiedzy o języku, które łącznie stanowią fundament pogłębionej analizy i – w efekcie – rozumienia wypowiedzi.

Podstawa programowa jest dokumentem regulującym egzaminowanie pod względem merytorycznym, zatem wydzielenie w niej trzech obszarów musiało znaleźć odbicie na wszystkich sprawdzianach zewnętrznych: po szkole podstawowej, po gimnazjum, a także po szkole ponadgimnazjalnej. Podstawą nowej formuły egzaminu maturalnego stało się założenie, że młody człowiek w trakcie szkolnej edukacji polonistycznej zdobywa określoną wiedzę na temat świata kultury i jego wybranych przejawów, ale przede wszystkim zostaje wyposażony w narzędzia analizy i interpretacji różnorodnych tekstów kultury. Jest to kompetencja niezbędna do świadomego i satysfakcjonującego funkcjonowania w świecie kultury.

Celem ustnej części egzaminu maturalnego jest sprawdzenie umiejętności tworzenia samodzielnej wypowiedzi ustnej na podstawie danego tekstu kultury, zgodnie z zasadami poprawności językowej, logiki i retoryki. Egzamin ten, poza umiejętnością analizy i interpretacji, sprawdza również sfunkcjonalizowaną wiedzę o języku i o kulturze (w tym zwłaszcza o literaturze). Forma ustnej części egzaminu wyznacza priorytety dydaktyce polonistycznej, m.in: konieczność częstego stawiania uczniów w sytuacji wymagającej budowania wielozdaniowych wypowiedzi i uwrażliwienia ich na kulturę rozmowy.

Egzamin pisemny na poziomie podstawowym jest dwuczęściowy: w pierwszej części sprawdza się przede wszystkim świadomość językową zdających oraz ich umiejętności z zakresu działań tekstotwórczych, w drugiej – tworzenie wypowiedzi argumentacyjnej (w formie rozprawki lub interpretacji tekstu lirycznego). Na poziomie rozszerzonym egzamin pisemny jest jednoczęściowy i sprawdza umiejętność dokonywania interpretacji porównawczej utworów literackich lub tworzenia wypowiedzi argumentacyjnej (w formie wybranej przez zdającego, np. rozprawki lub szkicu), wymagającej odniesienia się do tekstu historycznoliterackiego albo teoretycznoliterackiego, albo krytycznoliterackiego.

Ujednolicone, stałe formy wypowiedzi sprawdzane na obu poziomach egzaminu w kolejnych latach oraz stałe, uniwersalne kryteria oceniania dla poszczególnych form wypowiedzi ułatwią uczniom przygotowanie się do egzaminu, ukierunkują edukację polonistyczną na rozwijanie rzeczywistych umiejętności związanych z tworzeniem tekstu, będą wsparciem dla samodzielnego stawiania tez i dochodzenia do interpretacyjnych wniosków.

(^1) Uczniowie techników egzamin maturalny w nowej formule będą zdawać po raz pierwszy w 2016 r.

8 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/

Zadania zamieszczone w informatorze poddano badaniom pilotażowym, a pozyskane podczas pilotażu wypowiedzi uczniów, zarówno ustne, jak i pisemne, zostały ocenione przez doświadczonych egzaminatorów.

Nowa formuła egzaminu maturalnego zostanie wprowadzona w roku 2015, zatem nauczyciele po zapoznaniu się z niniejszym informatorem będą mieli jeszcze dwa lata, by w razie potrzeby wprowadzić odpowiednie modyfikacje sposobu realizowania podstawy programowej. Niezbędne na egzaminie umiejętności powinny być rozwijane stopniowo: na przykład kształcenie biegłości w interpretowaniu tekstów to przechodzenie od interpretacji sterowanej przez nauczyciela (w gimnazjum), poprzez interpretację na podstawie danej wskazówki (w pierwszej/drugiej klasie szkoły ponadgimnazjalnej), aż do interpretacji nieukierunkowanej (w drugiej/trzeciej klasie szkoły ponadgimnazjalnej).

Trzeba pamiętać, że gwarancją sukcesu maturalnego jest opanowanie przez ucznia umiejętności opisanych w podstawie programowej dla wszystkich etapów kształcenia.

Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015 jest podzielony na dwie części.

CZĘŚĆ PIERWSZA zawiera ogólne informacje dotyczące nowej formuły egzaminu maturalnego z języka polskiego, zakres sprawdzanych umiejętności, charakterystykę zadań egzaminacyjnych oraz skale oceniania wypowiedzi ustnych i pisemnych.

CZĘŚĆ DRUGA zawiera przykładowe zadania egzaminacyjne (wraz z rozwiązaniami oraz – w wypadku wypracowań – oceną wypowiedzi), w tym:  przykładowe zadania na egzamin ustny,  przykładowe zadania do części pisemnej – poziom podstawowy,  przykładowe zadania do części pisemnej – poziom rozszerzony.

Do każdego zadania w części pisemnej dodano listę najważniejszych wymagań ogólnych i szczegółowych z podstawy programowej kształcenia ogólnego, do których to zadanie się odnosi. Wymieniono tylko wymagania najistotniejsze dla wykonania danego zadania.

Przykłady zadań zamieszczone w Informatorze nie ilustrują wszystkich typów zadań, które mogą wystąpić w arkuszach egzaminacyjnych. Nie ilustrują również wszystkich wymagań z zakresu języka polskiego w podstawie programowej. Należy zauważyć, że podczas egzaminu nie da się zweryfikować niektórych wymagań (np. wymienionych w punktach I.2.1.– I.2.4. w podstawie programowej dla IV etapu edukacyjnego w zakresie podstawowym) lub da się to zrobić jedynie w ograniczonym stopniu (np. punkt III.1.8. w podstawie programowej dla III etapu edukacyjnego). Dlatego Informator nie może być jedyną wskazówką do planowania procesu kształcenia w zakresie języka polskiego w szkole ponadgimnazjalnej. Tylko konsekwentna realizacja podstawy programowej na kolejnych etapach nauczania może zapewnić gruntowne polonistyczne wykształcenie uczniów szkół ponadgimnazjalnych.

Przed przystąpieniem do dalszej lektury Informatora warto zapoznać się z ogólnymi zasadami obowiązującymi na egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2014/2015. Są one określone

• Wstęp ……………………………………………………………………………………………………………………………..
• 1. Język polski na egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2014/2015 ………………..............
  • 1.1 Zakres wymagań sprawdzanych na egzaminie maturalnym …………………………….…...........
  • 1.2. Ogólna charakterystyka egzaminu maturalnego z języka polskiego …………………………….
  • 1.3. Część ustna egzaminu maturalnego z języka polskiego ……………………………………………...
  • 1.4. Część pisemna egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie podstawowym …
  • 1.5. Pisemny egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym …….………….
• 2.1. Przykładowe zadania z języka polskiego z rozwiązaniami. Część ustna …………............................
• podstawowym ………………...………………………………………………………………………………………………. 2.2. Przykładowe zadania z języka polskiego z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie - 2.2.1. Testy …………………………………..…………………………………………………………………………… - 2.2.2. Rozprawki ……………………………………..………………………………………………………………….
• rozszerzonym ………………...……………………………………………………………………………………………….. 2.3. Przykładowe zadania z języka polskiego z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie
• 2.4. Informacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego dla absolwentów niesłyszących ……….
• Załącznik 1. Szczegółowe kryteria oceniania wypowiedzi ustnej ………………………………………….
• Załącznik 2. Szczegółowe kryteria oceniania wypowiedzi pisemnej na poziomie podstawowym
• Załącznik 3. Szczegółowe kryteria oceniania wypowiedzi pisemnej na poziomie rozszerzonym
• od 2015 roku …………...……………………………………………..……………………………………………………….. Opinia Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich o informatorach maturalnych
• 10 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/

Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 11

1. Język polski na egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2014/

1.1. ZAKRES WYMAGAŃ SPRAWDZANYCH NA EGZAMINIE MATURALNYM

Język polski występuje jako przedmiot egzaminacyjny na sprawdzianie w szkole podstawowej, egzaminie gimnazjalnym i egzaminie maturalnym. Podczas ostatniego z tych egzaminów sprawdza się, w jakim stopniu zdający spełnia wymagania z zakresu języka polskiego określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla IV etapu edukacyjnego, będące – w myśl zasady kumulatywności przyjętej w podstawie – sumą wymagań z wszystkich kolejnych etapów. Dlatego też poszczególne zadania zestawu egzaminacyjnego mogą odnosić się do wymagań przypisanych do etapów wcześniejszych (I, II, III).

W podstawie programowej dzieli się wymagania na ogólne i szczegółowe. Wymagania ogólne (odbiór wypowiedzi i zawartych w nich informacji, analiza i interpretacja tekstów kultury, tworzenie wypowiedzi), jako syntetyczne ujęcie nadrzędnych celów kształcenia, informują, jak rozumieć podporządkowane im wymagania szczegółowe, które odwołują się do konkretnych umiejętności oraz ściśle określonych wiadomości. Spełnianie wymagań szczegółowych powinno służyć osiąganiu celów ogólnych.

1.2. O GÓLNA CHARAKTERYSTYKA EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

Poszczególne części egzaminu maturalnego z języka polskiego zostały scharakteryzowane w TABELI 1.

TABELA 1. CHARAKTERYSTYKA POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

Cz

ęść

ustna – bez okre

ślania poziomu egzaminu

Odniesienie do podstawy programowej

IV etap edukacyjny  Wymagania ogólne: I Wymagania szczegółowe: 1.1.–1.9., 3.1.–3.8.  Wymagania ogólne: II Wymagania szczegółowe: 1.1.–1.3., 2.1.–2.4., 3.1.–3.4., 4.1.–4.3.  Wymagania ogólne: III Wymagania szczegółowe: 1.1.–1.5., 2.1. III etap edukacyjny A. Wymagania ogólne: I Wymagania szczegółowe: 1.1.–1.11., 3.1.–3.9. B. Wymagania ogólne: II Wymagania szczegółowe: 1.1.–1.2., 2.1.–2.11., 3.1.–3.3., 4.1.–4.3. C. Wymagania ogólne: III Wymagania szczegółowe: 1.1.–1.7., 2.1.–2.10. Czas trwania 30 minut Charakter egzaminu Przedmiot obowiązkowy Elementy egzaminu 1. Wypowiedź monologowa zdającego

2. Rozmowa z zespołem egzaminacyjnym Oceniający Przedmiotowy zespół egzaminacyjny

Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 13

1.3. CZĘŚĆ USTNA EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

Egzamin maturalny z języka polskiego w części ustnej sprawdza umiejętność tworzenia wypowiedzi na określony temat, zgodnej z zasadami poprawności językowej, logiki i retoryki. Inspiracją do wypowiedzi jest tekst kultury.

Charakterystyka egzaminu ustnego

Egzamin trwa około 30 minut i składa się z trzech części: przygotowania, wypowiedzi monologowej zdającego dotyczącej wylosowanego polecenia i związanej z tą wypowiedzią rozmowy zdającego z zespołem przedmiotowym.

Wypowiedź monologowa zdającego Zdający losuje zadanie egzaminacyjne zawierające tekst kultury (literacki lub ikoniczny, lub popularnonaukowy z zakresu wiedzy o języku) oraz odnoszące się do niego polecenie i ma nie więcej niż 15 minut na przygotowanie wypowiedzi. Następnie przez około 10 minut wygłasza wypowiedź monologową na zadany w poleceniu temat. Tekst kultury powinien zainspirować zdającego, którego zadaniem jest rozwinięcie i poszerzenie zasygnalizowanych w poleceniu wątków – także poprzez odwołanie się do innych, dowolnie wybranych tekstów.

Rozmowa zdającego z zespołem egzaminacyjnym Rozmowa może dotyczyć wyłącznie wygłoszonej przez zdającego wypowiedzi monologowej. Członkowie zespołu egzaminacyjnego nie mogą odwoływać się do faktów lub lektur nieprzywołanych w tej wypowiedzi. W trakcie rozmowy, która trwa około 5 minut, członkowie zespołu mogą prosić o dodatkowe wyjaśnienia, zachęcać do pogłębienia wybranych aspektów wypowiedzi itp.

Cechy zadania egzaminacyjnego

• Zadanie składa się z polecenia i tekstu (w zadaniach stosowane są trzy typy tekstów: teksty o języku, teksty literackie, teksty ikoniczne).
• Zadanie daje możliwość weryfikacji sfunkcjonalizowanej (nie odtwórczej) wiedzy zdającego oraz jego umiejętności analityczno-interpretacyjnych (w odniesieniu do tekstu źródłowego wskazanego w zadaniu i związanych z nim problemowo przywołań różnych kontekstów). Wiedza językowa i teoretycznoliteracka pełni tu rolę czynnika wspomagającego lekturę tekstów kultury.
• Zadanie umożliwia zdającemu zaprezentowanie poziomu dojrzałości intelektualnej, orientacji w problemach kultury, literatury i języka, a także wykazanie się sprawnością językowo-komunikacyjną oraz rozumieniem tekstu stanowiącego inspirację do wypowiedzi.
• Zadanie odwołuje się do umiejętności (i wiadomości) wskazanych w podstawie programowej dla IV etapu edukacji polonistycznej (oraz etapów niższych).
• W zadaniu została wyraźnie określona sytuacja komunikacyjna – za pomocą czasowników operacyjnych, które dają uczniowi wskazówkę, jaką formę ma wybrać dla wypowiedzi.
• Wykonanie zadania egzaminacyjnego wymaga:

 rozpoznania zadanej w poleceniu intencji i przygotowania wypowiedzi zgodnie z tą intencją;

14 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/

 odczytania (interpretacji) dołączonego tekstu kultury pod kątem wskazanego w poleceniu problemu;  odwołania się do innych tekstów kultury (dowolnych) i problemów, które łączą się z tematem wypowiedzi;  opracowania wypowiedzi pod względem kompozycyjnym i językowo-stylistycznym;  wygłoszenia wypowiedzi zgodnie z zasadami kultury żywego słowa;  udziału w rozmowie dotyczącej wygłoszonej wypowiedzi monologowej.

Przebieg egzaminu

Przebieg egzaminu przedstawiono w TABELI 2.

TABELA 2. P RZEBIEG EGZAMINU USTNEGO

P RZEBIEG EGZAMINU CZAS TRWANIA

CZYNNOŚCI ORGANIZACYJNE

Zdający losuje zadanie egzaminacyjne. −

P RZYGOTOWANIE WYPOWIEDZI MONOLOGOWEJ

Zdający przygotowuje się do wygłoszenia wypowiedzi na wylosowany temat (może w tym czasie przygotować ramowy plan wypowiedzi, konspekt, notatki pomocnicze).

Nie więcej niż 15 minut

W YPOWIEDŹ MONOLOGOWA

Zdający wygłasza wypowiedź monologową. Około 10 minut

ROZMOWA (^) Zdający uczestniczy w rozmowie z zespołem

przedmiotowym (dotyczącej wygłoszonej wypowiedzi monologowej).

Około 5 minut

Przykładowe zadania na egzamin ustny przedstawiono w Informatorze na stronach 22–41.

Ocenianie – egzamin ustny

Monologowa wypowiedź egzaminacyjna oraz udział zdającego w rozmowie oceniane są pod względem merytorycznym (treść), formalnym (organizacja), językowym i stylowym. Oceny dokonują członkowie zespołu przedmiotowego, przyznając punkty zgodnie ze skalą oceniania egzaminu ustnego. Waga poszczególnych aspektów ocenianych w trakcie tej części egzaminu jest następująca:

• meritum wypowiedzi monologowej: 40% (16 pkt),
• organizacja wypowiedzi monologowej: 20% (8 pkt),
• język i styl wypowiedzi monologowej i dialogowej: 20% (8 pkt),
• meritum wypowiedzi dialogowej i przestrzeganie zasad uczestniczenia w rozmowie: 20% (8 pkt). Za wypowiedź w części ustnej egzaminu maturalnego zdający może otrzymać maksymalnie 40 punktów.

Szczegółowe kryteria oceniania wypowiedzi w części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego znajdują się w Załączniku 1.

16 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/

2. na poziomie struktury: a) rozumienia funkcji środków językowych w tekście, w tym epitetu, porównania, przenośni, b) badania struktury tekstu, c) określania tezy tekstu i wskazywania argumentów, d) objaśniania funkcji wydzielonych fragmentów tekstu na tle całości, e) wyodrębniania części składowych utworu, określania powiązań między nimi;
3. na poziomie komunikacji: a) rozpoznawania informacji i opinii, b) wyrażania stosunku do opinii autora (czytanie krytyczne).

Zadania testowe sprawdzające umiejętność wykonywania działań na tekście mogą dotyczyć: a) wyszukiwania słów (pojęć) kluczowych; b) transformacji tekstu, czyli różnych przekształceń jego struktury, opartych na zasadzie równoważności, służących m.in. dostosowaniu formy tekstu do zadanego celu (np. zmiana konwencji stylistycznej i pytanie o efekt takiego zabiegu czy przekształcenia składniowe podporządkowane różnym intencjom komunikacyjnym); c) formułowania pytań, na które odpowiedzią są kolejne zdania lub fragmenty tekstu; d) streszczenia; e) tworzenia planu tekstu.

Zadania testowe sprawdzające świadomość językową mogą dotyczyć: a) słownictwa, czyli m.in. znaczenia wyrazów, wyrazów i konstrukcji synonimicznych, wyrazów wieloznacznych, definiowania pojęć; b) słowotwórstwa, czyli analizowania budowy wyrazów pochodnych i sposobu ich tworzenia; c) fleksji, czyli odmiany wyrazów; d) składni w tekście, czyli m.in. budowy wypowiedzeń, funkcji wyrazów w zdaniu (podmiotu, orzeczenia, dopełnienia, przydawki, okolicznika), związków składniowych między częściami zdania, budowy zdań złożonych, szyku wyrazów i wypowiedzeń składowych w wypowiedzeniu złożonym, transformacji opartych na równoważności jednostek języka i konstrukcji językowych; e) funkcji tekstu; f) cech gatunkowych tekstu; g) zagadnień stylistycznych, czyli m.in. wartości stylistycznej środków językowych w tekstach tworzonych w różnych celach i w różnych sytuacjach komunikacyjnych, cech tekstów należących do poszczególnych stylów funkcjonalnych polszczyzny (naukowego, popularnonaukowego, publicystycznego, potocznego, urzędowego, artystycznego), zabiegów stylizacyjnych (archaizacja, dialektyzacja, kolokwializacja), różnicy pomiędzy tekstem ustnym a pisanym; h) innych umiejętności wskazanych w podstawie programowej dla II, III i IV etapu edukacyjnego w częściach Świadomość językowa.

Wypracowanie Część arkusza egzaminacyjnego, w której sprawdza się umiejętność tworzenia wypowiedzi argumentacyjnej, zawiera dwa tematy wypracowania do wyboru: jeden wymagający napisania rozprawki, drugi – interpretacji tekstu poetyckiego. Zdający realizuje jeden, wybrany przez siebie temat.

Opis egzaminu 17

 Rozprawka

Zadanie składa się z polecenia i tekstu epickiego lub dramatycznego. Rozprawka na poziomie podstawowym jest formą wypowiedzi pisemnej na podany temat, która wymaga od zdającego:

• zrozumienia załączonego do polecenia tekstu literackiego (epickiego lub dramatycznego);
• sformułowania własnego stanowiska (tezy lub hipotezy) wobec problemu postawionego w poleceniu i odnoszącego się do zamieszczonego w arkuszu tekstu literackiego;
• rzeczowego uzasadnienia swojego stanowiska;
• odwołania się do załączonego tekstu oraz do wybranego tekstu/wybranych tekstów kultury. W przypadku, jeśli dany tekst literacki jest fragmentem lektury oznaczonej w podstawie jako obowiązkowa, uczeń powinien także odwołać się do całości utworu. Szczegółowe wskazówki dotyczące liczby tekstów i sposobu odwołania się do nich znajdują się w poleceniu;
• napisania wypowiedzi, którą powinien cechować widoczny zamysł kompozycyjny, wyrażający się w funkcjonalnej segmentacji i uporządkowaniu tekstu stosownie do wskazanego gatunku wypowiedzi. Wypracowanie nie może liczyć mniej niż 250 słów. Rozprawka na poziomie podstawowym sprawdza zarówno umiejętność odbioru, analizy i interpretacji tekstu literackiego, jak i tworzenia własnej wypowiedzi. Aby przygotować tego rodzaju wypowiedź, uczeń musi najpierw rozpoznać sens załączonego do polecenia tekstu, określić jego problematykę, odnaleźć elementy znaczące dla odczytania utworu, a następnie wyszukać odpowiednie konteksty (teksty kultury) przydatne do opracowania zagadnienia wskazanego w poleceniu, a więc porównać funkcjonowanie tych samych motywów w różnych tekstach kultury.

 Interpretacja tekstu poetyckiego

Zadanie składa się z polecenia i utworu poetyckiego lub jego fragmentu. Praca interpretacyjna powinna polegać na przedstawieniu propozycji odczytania utworu poetyckiego, czyli zaprezentowaniu zrozumianych przez zdającego sensów tekstu. Zadaniem zdającego jest uzasadnienie postawionej tezy/hipotezy interpretacyjnej za pomocą argumentów pozwalających na jej uprawomocnienie. Uzasadnienie powinno znajdować potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Część argumentacyjna powinna zawierać ustalenia analityczne dotyczące na przykład:

• elementów dostrzeżonej w utworze sytuacji komunikacyjnej;
• kompozycji tekstu oraz jej funkcji;
• cech stylu wypowiedzi i użytych w niej środków językowych (zwłaszcza artystycznych) oraz ich funkcji;
• dosłownych i niedosłownych znaczeń poszczególnych elementów utworu (w tym jego tytułu), zwłaszcza metaforycznych, alegorycznych i symbolicznych;
• przynależności gatunkowej tekstu;
• kreacji świata przedstawionego (w tym funkcji motywów literackich występujących w przeczytanym tekście). Praca interpretacyjna winna zawierać wyprowadzone z tych ustaleń wnioski służące osiągnięciu głównego celu pracy, czyli zaprezentowaniu odczytania dzieła. Zdający może zbudować wypowiedź w rozmaity sposób: w porządku linearnym prowadzącym od poszczególnych ustaleń analitycznych do wniosków natury ogólnej; w porządku linearnym prowadzącym od postawienia tezy/hipotezy poprzez prezentację argumentów w postaci ustaleń szczegółowych, po sformułowanie wniosku; w porządku

Opis egzaminu 19

1.5. PISEMNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POZIOMIE ROZSZERZONYM

Egzamin maturalny z języka polskiego w części pisemnej na poziomie rozszerzonym sprawdza umiejętność dokonywania interpretacji porównawczej utworów literackich lub tworzenia wypowiedzi argumentacyjnej (w formie wybranej przez zdającego, np. rozprawki lub szkicu), wymagającej odniesienia się do tekstu historycznoliterackiego albo teoretycznoliterackiego, albo krytycznoliterackiego.

Charakterystyka egzaminu pisemnego na poziomie rozszerzonym

Podczas egzaminu zdający otrzymuje jeden arkusz egzaminacyjny zawierający 2 tematy wypracowania do wyboru, w tym jeden wymagający napisania wypowiedzi argumentacyjnej, drugi – interpretacji porównawczej dwóch tekstów literackich. Zdający realizuje jeden, wybrany przez siebie temat. Na napisanie wypracowania zdający ma 180 minut.

 Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie składa się z polecenia i tekstu teoretycznego (krytycznoliterackiego lub historycznoliterackiego, lub teoretycznoliterackiego).

Wypowiedź argumentacyjna na poziomie rozszerzonym jest formą wypowiedzi pisemnej, w której od ucznia wymaga się:

• zrozumienia załączonego do polecenia tekstu krytycznoliterackiego, historycznoliterackiego lub teoretycznoliterackiego;
• określenia głównego problemu przedstawionego w tekście;
• rozważenia i oceny rozwiązania problemu, które przedstawił autor tekstu;
• odwołania się do załączonego tekstu oraz do innych, wybranych przez ucznia tekstów kultury;
• przygotowania wypowiedzi pisemnej (np. w formie rozprawki lub szkicu), którą powinien cechować widoczny zamysł kompozycyjny wyrażający się w funkcjonalnej segmentacji i uporządkowaniu tekstu ze względu na wybrany przez zdającego gatunek wypowiedzi. Wypracowanie nie może liczyć mniej niż 300 słów. Zadanie na poziomie rozszerzonym służy sprawdzeniu, czy zdający potrafi twórczo wykorzystać wypowiedzi takie, jak np. recenzja, szkic, artykuł, esej. Zdający korzysta przy tym nie tylko z dołączonego tekstu, ale odwołuje się do różnorodnych kontekstów kulturowych. Na tej podstawie sprawdza się, czy uczeń spełnia wymienione wcześniej wymagania z poziomu podstawowego, jak również wymagania przypisane w podstawie programowej dla poziomu rozszerzonego.

20 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/

 Interpretacja porównawcza utworów literackich

Zadanie składa się z polecenia i dwóch tekstów literackich (epickich albo lirycznych, albo dramatycznych) lub ich fragmentów. Każdy z zestawionych fragmentów musi mieć charakter autonomiczny, to znaczy można przeprowadzić jego analizę i interpretację bez konieczności odwołania się do innych fragmentów lub do całości tego utworu.

Interpretacja porównawcza utworów literackich polega na przedstawieniu propozycji odczytania dwóch utworów należących do jednego rodzaju literackiego (odpowiednio: lirycznych, epickich lub dramatycznych), czyli zaprezentowaniu zrozumianych przez zdającego sensów zawartych w tych tekstach, a następnie ustaleniu podobieństw i/lub różnic między nimi i przedstawieniu wniosków wynikających z zestawienia tych podobieństw/różnic. Zadaniem zdającego jest uzasadnienie postawionej tezy/hipotezy interpretacyjnej dotyczącej obu porównywanych utworów przez wskazanie rzeczowych argumentów pozwalających na jej uprawomocnienie. Uzasadnienie powinno znajdować potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Część argumentacyjna powinna zawierać ustalenia analityczne dotyczące na przykład:

• elementów sytuacji komunikacyjnych dostrzeżonych w utworach;
• kompozycji tekstów oraz ich funkcji;
• cech stylu wypowiedzi i użytych w nich środków językowych (zwłaszcza o charakterze artystycznym) oraz ich funkcji;
• dosłownych i niedosłownych znaczeń poszczególnych elementów utworów (w tym ich tytułów – w wypadku porównywania utworów lirycznych), zwłaszcza metaforycznych, alegorycznych i symbolicznych;
• przynależności gatunkowej tekstów;
• kreacji świata przedstawionego (w tym funkcji motywów literackich w przeczytanych tekstach). Praca interpretacyjna winna zawierać wyprowadzone z tych ustaleń wnioski służące osiągnięciu głównego celu pracy, czyli zaprezentowaniu podobieństw/różnic w całościowych sensach utworów.

Zdający może zbudować wypowiedź w rozmaity sposób: w porządku linearnym prowadzącym od poszczególnych ustaleń analitycznych do wniosków natury ogólnej; w porządku linearnym prowadzącym od postawienia tezy/hipotezy, poprzez prezentację argumentów w postaci ustaleń szczegółowych, po sformułowanie wniosku; w porządku nielinearnym – zgodnie z pojawiającymi się skojarzeniami, rozszerzającymi krąg ustaleń lub je zawężającymi i pogłębiającymi.

Interpretacja porównawcza dwóch tekstów literackich winna przybrać formę wypowiedzi argumentacyjnej. Ma ona służyć sprawdzeniu umiejętności zdającego z zakresu tworzenia wypowiedzi pisemnej zgodnie z podstawowymi regułami jej organizacji, zachowującej zasady spójności znaczeniowej i logicznej, posiadającej czytelną kompozycję, a także spójnej, stosownej i funkcjonalnej pod względem stylistycznym. Wypracowanie nie może liczyć mniej niż 300 słów.

Zdający, realizując tę formę wypowiedzi, ma wykazać się umiejętnościami opisanymi w podstawie programowej na poziomie wymagań szczegółowych w zakresie analizy i interpretacji tekstów kultury.