Devijantno ponašanje

DEVIJANTNO PONAŠANJE

Ljudi u okviru jednog društva se ponašaju i djeluju u skladu sa prepoznatljivim i utvrđenim

pravilima ponašanja. Ta pravila i norme se nazivaju norme društvene komunikacije

(običajne, moralne, religijske i pravne). Međutim, ljudi djeluju i suprotno od duha normi,

udaljavaju se od njih, što je konstantno prisutno u manjem ili većem obimu u društvenom

ponašanju. Odstupanje u ponašanju od normi naziva se devijantno ponašanje. To je širok

pojam, kojim su obuhvaćeni i manji prestupi i kršenje društvenih normi, ali i ozbiljniji

prestupi, kriminal, zločini… U devijantno ponašanje spadaju i maloljetnička delinkvencija,

narkomanija, alkoholizam, prostitucija, kockanje, krađe, ubistva, itd.

Maloljetnička delinkvencija- ovim pojmom se podrazumijeva ponašanje djece i

maloljetnika (uzrasta od 7 do 18 godina) koja su kažnjiva u krivičnim zakonima, i koja bi, da

su ih izvršila punoljetna lica, bila smatrana kriminalitetom. Korišćenjem ovog izraza želi se

izbjeći žigosanje djece i izraziti uvjerenje da su po uzrocima, ličnim crtama počinioca i

karakteru djela, kriminalitet (obuhvata samo zločine) i maloljetnička delinkvencija po svojoj

prirodi različite pojave.

Narkomanija (definicija SZO) predstavlja stanje periodičnog ili hroničnog trovanja štetnog

za pojedinca i društvo prouzrokovanog ponavljanim uzimanjem prirodnih i sintetskih droga.

Pojam zavisnosti ima dva aspekta: bihejvioralni i fiziološki. Bihejvioralni podrazumijeva

aktivnosti koje su motivisane žudnjom za drogom i obrasce patološke upotrebe. Fiziološki

aspekt se odnosi na efekte brojnih intoksikacija i podrazumijeva pojave kao što su tolerancija

i apstinencijalni sindrom. Nastanak zavisnosti je rezultat interakcije brojnih faktora: bioloških

faktora, faktora vezanih za razvoj u adolescenciji (neuspjeh u školi, agresivnost, nedostatak

samokontrole, odsustvo socijalnih vještina, seksualno i fizičko zlostavljanje, prva iskustva sa

drogama prije trinaeste godine); međuljudski faktori, u koje spadaju- funkcionisanje u

porodici (npr. porodične krize, zanemarivanje djece, nedostatak nadzora od strane roditelja,

suviše nizak ili suviše visok socio-ekonomski status porodice); odnosi sa vršnjacima

(druženje sa problematičnim vršnjacima, npr. onima koji puše, piju ili koriste ilegalne droge);

uticaji u školi-nedostatak preventivnih programa, uticaji u lokalnoj zajednici- dostupnost

alkohola, duvana, droga i njihova niska cijena…

Alkoholizam podrazumijeva konzumiranje alkohola u tom stepenu da uživaocima remeti

zdravlje, međuljudske odnose i psihički mir. U nastanku zavisnosti od alkohola najprije se

javlja psihička, a potom i fizička zavisnost. Alkoholizam je rezultat bioloških, psiholoških i

socijalnih faktora. Od socijalnih faktora ističu se velika društvena tolerancija i pozitivni

stereotipi vezani za umjereno i pretjerano pijenje alkoholnih pića. Pijenje alkoholnih pića je

simbol i pokretač svih manifestacija društvenosti, usled čega djeca, učeći po modelu, stiču

iskustva sa alkoholom u ranim fazama socijalizacije. Smatra se da su 2-3 % svjetske

populacije alkoholičari, muškarci značajno češće nego žene. Zloupotreba alkohola povezana

je sa brojnim socijalnim problemima, od kojih se najprije javljaju porodični, a potom i

profesionalni.

Organizovani kriminal predstavlja jedan od najtežih vidova kriminalne djelatnosti.

Podrazumijeva učestvovanje više ljudi u organizovanoj kriminalnoj aktivnosti. Osnovni cilj

kriminalnih aktivnosti u ovom slučaju je sticanje profita, i u tom cilju se primjenju nasilje, a

postoji i veza između organizovanog kriminala i predstavnika političke, izvršne ili

Delimični pregled teksta

Preuzmite Devijantno ponašanje i više Esej u PDF od Opšta sociologija samo na Docsity!

Ljudi u okviru jednog društva se ponašaju i djeluju u skladu sa prepoznatljivim i utvrđenim pravilima ponašanja. Ta pravila i norme se nazivaju norme društvene komunikacije (običajne, moralne, religijske i pravne). Međutim, ljudi djeluju i suprotno od duha normi, udaljavaju se od njih, što je konstantno prisutno u manjem ili većem obimu u društvenom ponašanju. Odstupanje u ponašanju od normi naziva se devijantno ponašanje. To je širok pojam, kojim su obuhvaćeni i manji prestupi i kršenje društvenih normi, ali i ozbiljniji prestupi, kriminal, zločini… U devijantno ponašanje spadaju i maloljetnička delinkvencija, narkomanija, alkoholizam, prostitucija, kockanje, krađe, ubistva, itd.

Maloljetnička delinkvencija - ovim pojmom se podrazumijeva ponašanje djece i maloljetnika (uzrasta od 7 do 18 godina) koja su kažnjiva u krivičnim zakonima, i koja bi, da su ih izvršila punoljetna lica, bila smatrana kriminalitetom. Korišćenjem ovog izraza želi se izbjeći žigosanje djece i izraziti uvjerenje da su po uzrocima, ličnim crtama počinioca i karakteru djela, kriminalitet (obuhvata samo zločine) i maloljetnička delinkvencija po svojoj prirodi različite pojave.

Narkomanija (definicija SZO) predstavlja stanje periodičnog ili hroničnog trovanja štetnog za pojedinca i društvo prouzrokovanog ponavljanim uzimanjem prirodnih i sintetskih droga. Pojam zavisnosti ima dva aspekta: bihejvioralni i fiziološki. Bihejvioralni podrazumijeva aktivnosti koje su motivisane žudnjom za drogom i obrasce patološke upotrebe. Fiziološki aspekt se odnosi na efekte brojnih intoksikacija i podrazumijeva pojave kao što su tolerancija i apstinencijalni sindrom. Nastanak zavisnosti je rezultat interakcije brojnih faktora: bioloških faktora, faktora vezanih za razvoj u adolescenciji (neuspjeh u školi, agresivnost, nedostatak samokontrole, odsustvo socijalnih vještina, seksualno i fizičko zlostavljanje, prva iskustva sa drogama prije trinaeste godine); međuljudski faktori, u koje spadaju- funkcionisanje u porodici (npr. porodične krize, zanemarivanje djece, nedostatak nadzora od strane roditelja, suviše nizak ili suviše visok socio-ekonomski status porodice); odnosi sa vršnjacima (druženje sa problematičnim vršnjacima, npr. onima koji puše, piju ili koriste ilegalne droge); uticaji u školi-nedostatak preventivnih programa, uticaji u lokalnoj zajednici- dostupnost alkohola, duvana, droga i njihova niska cijena…

Alkoholizam podrazumijeva konzumiranje alkohola u tom stepenu da uživaocima remeti zdravlje, međuljudske odnose i psihički mir. U nastanku zavisnosti od alkohola najprije se javlja psihička, a potom i fizička zavisnost. Alkoholizam je rezultat bioloških, psiholoških i socijalnih faktora. Od socijalnih faktora ističu se velika društvena tolerancija i pozitivni stereotipi vezani za umjereno i pretjerano pijenje alkoholnih pića. Pijenje alkoholnih pića je simbol i pokretač svih manifestacija društvenosti, usled čega djeca, učeći po modelu, stiču iskustva sa alkoholom u ranim fazama socijalizacije. Smatra se da su 2-3 % svjetske populacije alkoholičari, muškarci značajno češće nego žene. Zloupotreba alkohola povezana je sa brojnim socijalnim problemima, od kojih se najprije javljaju porodični, a potom i profesionalni.

Organizovani kriminal predstavlja jedan od najtežih vidova kriminalne djelatnosti. Podrazumijeva učestvovanje više ljudi u organizovanoj kriminalnoj aktivnosti. Osnovni cilj kriminalnih aktivnosti u ovom slučaju je sticanje profita, i u tom cilju se primjenju nasilje, a postoji i veza između organizovanog kriminala i predstavnika političke, izvršne ili

pravosudne vlasti. Poseban vid organizovanog kriminala je trgovina ljudskim bićima, koja se koriste za vršenje prostitucije, prosjačenje, rad na najtežim i neplaćenim poslovima.

Korupcija podrazumijeva nezakonito korišćenje društvenog i državnog položaja radi sticanja sopstvene koristi. Osnovni tipovi korupcije su: sitna korupcija (korupcija preživljavanja), koju praktikuju slabo plaćeni službenici i velika korupcija , najčešće korupcija moći i uticaja. Borba protiv korupcije podrazumijeva promjenu moralnih stavova (sistem vrijednosti), promjene u strukturi vlasti i njenoj odgovornosti, učešće i podrška vlasti, sektora privatnog biznisa i građanskog društva.

Nepotizam - praksa da pojedinci koji imaju društvenu moć, svojim rođacima i prijateljima obezbjeđuju položaje, povlastice, primanja, koja im po pravilu ne pripadaju.

Zatvori i kazne

Do devetnaestog vijeka glavne kazne za krivična djela su bile šibanje, žigosanje usijanim gvožđem i vješanje. Izvršenja smrtne kazne su uglavnom bila javna, uz mnogo prisutnih. Savremeni zatvori nisu izašli iz nekadašnjih tamnica, već iz popravilišta, tj. iz institucija stvorenih u sedamnaestom vijeku u većini evropskih zemalja u doba pada feudalizma. Mnogi seljaci koji više nisu mogli da rade na imanjima postali su lutalice i beskućnici, pa su u ovakvim institucijama dobijali hranu, ali su zato u njima radili i teške poslove veći dio dana. U međuvremenu, ta mjesta su postala prihvatilišta i za druge bespomoćne osobe, za bolesne i stare. U osamnaestom vijeku počelo je postepeno razdvajanje između prihvatilišta, bolnica i zatvora. Javili su se reformatori kaznene politike prema čijem mišljenju je zatvaranje predstavljalo najdjelotvorniju mjeru za suzbijanje kriminalnih aktivnosti. Ubistvo je okvalifikovano kao najteži zločin, što je i odgovaralo novom shvatanju ljudskih prava i sloboda, od kojih je pravo na život bilo najvažnije. Pošto su od tada zatvori shvatani kao ustanove za prevaspitavanje prestupnika i njihovo pripremanje za ispravan život i disciplinu, ideja o javnom kažnjavanju je postepeno odbačena. Kazna zatvora je način kažnjavanja prestupnika i zaštite građana od njih. Međutim, osnovno načelo sistema zatvora je poboljšanje pojedinca kako bi mogao da postane koristan član društva. Da li zatvori tako djeluju na one koji u njima provedu određeno vrijeme? U praksi je dokazano da to nije slučaj. Zatvorenici trpe mnoga ograničenja, ne samo da nemaju slobodu kretanja, već ni dohodak, ni društvo porodice i prijatelja, ni sopstvenu odjeću i druge lične stvari. Život u takvim uslovima ima za posljedicu prije stvaranje zida između ljudi u zatvoru i društva u spoljnjem svijetu, nego promjenu ponašanja u skladu sa normama tog društva. Zatvorenici su prinuđeni da se prilagođavaju jednom okruženju koje je potpuno drugačije od onog ,,spolja“, a navike i stavovi koje stiču u zatvoru često su direktno suprotni onima koje bi trebalo da steknu. Iako zatvori, u većini slučajeva, ne uspjevaju da ostvare rehabilitaciju zatvorenika, oni na izvjestan način odvraćaju ljude od kriminala. Postoji gotovo nerješiv problem za reformatore zatvora- ako ih učine krajnje neprijatnim mjestom da bi tako odvraćali potencijalne prestupnike, veoma će otežati rehabilitaciju zatvorenika, a s druge strane što su povoljniji uslovi boravka, to zatvori više gube od svog prvog elementa. Neke od alternativa zatvoru su nadzor u okviru zajednice, uključujući i uslovnu kaznu, obavljanje društveno korisnih poslova, zamjena zatvorske kazne novčanom naknadom koju prestupnik isplaćuje žrtvi, programi izmirenja počinioca i oštećenog, terapeutske grupe, itd.

Devijantno ponašanje, Esej od Opšta sociologija

Srodni dokumenti

Delimični pregled teksta

Preuzmite Devijantno ponašanje i više Esej u PDF od Opšta sociologija samo na Docsity!

DEVIJANTNO PONAŠANJE