1.3. PRAVNA TRADICIJA I ISTORIJSKA JURISPRUDENCIJA
Rimljani su pokazivali veliko interesovanje zapravo i pravna nauka je cvetala
Kod Grka je razvitak pravne nauke skoro potpuno izostao.
Ima nagoveštaja da se u nekim državama starog Istoka izučavalo pravo.
Međutim, ni rimski učeni pravnici – jurisprudenti, nisu pravnu nauku izučavali istorijski, već njihovo trenutno značenje i primenu.
Zbog toga se kod Rimljana ne može govoriti o razvoju pravne istorije.
Prve tragove interesovanja za pravne norme iz prošlosti srećemo tek kod GLOSATORA i POSTGLOSATORA
Ove škole su, od 11, 12. pa do 16. veka interpretirale i oživljavale klasično rimsko pravo.
Trudile su se da pravilno protumače zaboravljene pravne norme iz Justinijanove kodifikacije, kako bi ih potom primenjivale u praksi – imajući u vidu postojeće
velike pravne sisteme svog doba – FEUDALNO pravo i CRKVENO pravo.
U Vizantiji, od 11. veka osnovana je u CARIGRADU pravna škola, koja je izučavala Justinijanovu kodifikaciju
1.3.1. ŠKOLA ELEGANTNE JURISPRUDENCIJE
Stvaranje PRAVNE ISTORIJE kao NAUKE, se vezuje za školu ELEGANTNE JURISPRUDENCIJE, koja je cvetala naročito u FRANCUSKOJ, u 16. veku.
Ova škola je otkrila istoriju prava.
Proučavajući delove Justinijanove kodifikacije one je učočila da, naročito Digesta, sadrže odredbe iz ranijih vremena.
Zbog toga, prema mišljenju ove škole, rimsko pravo ne treba proučavati tumačeći radove GLOSATORA i POSTGLOSATORA, kao što se već vekovima činilo.
Naprotiv, svaki njihov stav treba proveriti u autentičnoim izvornim tekstovima (ukoliko se do njih može doći)
POVRATAK IZVORIMA i UTVRĐIVANJE POREKLA pojedinih normi i pravnih ustanova – BIO JE NJEN OSNOVNI POSTUPAK.
Zahvaljujući njima, pronađen je veliki broj izvora, koje su počeli po prvi put i da štampaju.
Tako je CORPUS IURIS CIVILIS prvi put odštampan bez glosa (Littera Gothofrediana iz 1583. godine)
Ova škola je prva stvorila pojam ISTORIJA PRAVA (historia iuris) – kao discipline koja je izučavala istorijat prava i zakonodavstva
u Rimu (pa se zato naziva „stara istorijska škola“)
S druge strane je oblikovana zasebna istorijska disciplina –PRAVNE STARINE, koja je objašnjavala STARE INSTITUCIJE i termine iz rimskog prava (od kojih
mnogi više nisu imali svoje ekvivalente u savremenoj terminologiji i praksi)
Njeni sledbenici su počeli da se interesuju i za VIZANTIJSKO PRAVO.
Već tada je ŽAK KIŽAS, najpoznatiji predstavnik ovog praca, shvatio da ono PREDSTAVLJA EVOLUTIVNI PRODUŽETAK rimskog prava.
Sa rimskog prava, počelo se postepeno prelaziti na IZUČAVANJE NACIONALNIH, domaćih PRAVA (što je posebno došlo do izražaja u Francuskoj)
Tada je tu bila aktuelna potreba IZJEDNAČAVANJA pravnog sistema (s obzirom da je u severnoj Francuskoj dominiralo NEPISANO
pravo, a južnoj Francuskoj RIMSKO PRAVO)
Zbog toga se u ovoj zemlji NACIONALNA PRAVNA ISTORIJA počinje da se razvija već od 17. veka.
Zatim će se u Nemačkoj pojaviti knjiga Hermana Konringa – u kojoj pokušava da utvrdi kakvo je bilo NEMAČKO IZVORNO PRAVO pre recepcije i kakav je
njegov odnos prema rimskom pravu.
Već tada je preovladalo saznanje da BEZ PRAVNE ISTORIJE NEMA PRAVNE NAUKE.
1.3.2. ŠKOLA PRIRODNOG PRAVA
Škola prirodnog prava –zasniva svoje učenje na IDEJI da pored POZITIVNOG PRAVA (koje važi u svakjo pojedinoj državi i koje je istorijski uslovljeno) postoji i
PRIRODNO PRAVO – IUS NATURALE.
Ono je UNIVERZALNO i važi za SVE NARODE i ZA SVA VREMENA.
Neki smatraju da ono potiče iz BOŽANSKOG PROVIĐENJA (Toma Akvinski)
drugi da izvire IZ SAME PRIRODE (Džon Lok, Žan Žak Ruso)
a racionalizam –DA ONO PROIZLAZI IZ LJUDSKOG RAZUMA, tak da se razumom može i otkriti.
Rimsko pravo za njih predstavlja RATIO SCRIPTA – PISANI RAZUM, pravni sistem u kome su sadržana VEČNO VAŽEĆA NAČELA.
Najznačajniji predstavniik ovog pravca je HUGO GROCIJUS.
Njegovo delo „O PRAVU RATA I MIRA“ (1625) je postavilo temelje MEĐUNARODNOG PRAVA.
PRIRODNO PRAVO je izvan postojećeg, POZITIVNOG PRAVA i njen izvor su ČOVEKOVA PRIRODA, i PRIRODA SVEMIRA – a može je otkriti samo LJUDSKI
RAZUM.
Ti PRIRODNI ZAKONI postoje nezavisno od naše volje i svesti – zadatak naučnika je da otkrije NAJVAŽNIJE PRINCIPE tog idealnog, prirodnog prava – a za to je
potreban UPOREDAN METOD.
Osnivač UPOREDNOG METODA bio je MONTESKJE ( sa svojim delom „O DUHU ZAKONA“)
Otkrivanje PRIRODNOG PRAVA se postiže KROZ ISPITIVANJE većeg broja pravnih sistema (mada je dominantno mesto zauzimalo rimsko IUS GENTIUM
odnosno IUS NATURALE)
Kada pozitivno pravo nije u skladu sa prirodnim, prirodno je PRAVO NA POBUNU i nasilno usklađivanje ova dva sistema.
Zbog toga će se škola prirodnog prava često kvalifikovati kao REVOLUCIONARNA (jer je smatrala legitimnim da se pozitivno i prirodno pravo dovedu u sklad,
ako je neophodno , i silom)
