Ap Quarter 1 Module 7, Lecture notes of Philosophy

Download Ap Quarter 1 Module 7 and more Lecture notes Philosophy in PDF only on Docsity!

Araling Panlipunan

Ikatlong Markahan – Modyul 4:

Layunin at Pamamaraan ng

Patakarang Piskal

Araling Panlipunan – Ikasiyam na Baitang Alternative Delivery Mode Ikatlong Markahan – Modyul 4: Layunin at Pamamaraan ng Patakarang Piskal Unang Edisyon, 2020

Isinasaad sa Batas Republika 8293 , Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa ano mang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayun man, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.

Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark , palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang ano mang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.

Walang ano mang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa ano mang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.

Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio

Inilimbag sa Pilipinas ng Kagawaran ng Edukasyon – Region III Office Address: Matalino St. D.M. Government Center, Maimpis, City of San Fernando (P) Telephone Number: (045) 598-8580 to 89 E-mail Address: [email protected]

Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul Manunulat: Claribeth G. Buencamino Editor: Rosanna Palispis-Querijero Rebecca K. Sotto PhD Tagasuri: Erfe Donna A. Aspiras Kristian Marquez Angelica M. Burayag, PhD Emelita T. Angara Tagaguhit: Herald Jean P. Tangson Manilyn M. Vicente Tagalapat: Manilyn M. Vicente

Tagapamahala: Nicolas T. Capulong, PhD Librada M. Rubio, EdD Ma. Editha R. Caparas, EdD Angelica M. Burayag, PhD Lilybeth M. Mallari Rosanna Palispis-Querijero

Alamin

Ang modyul na ito ay ginawa at isinulat para sa iyong kapakinabangan. Ito ay upang matulungan kang unawain ang mga araling tinatalakay sa Araling Panlipunan Baitang 9.

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO:

 Nasusuri ang layunin at pamamaraan ng Patakarang Piskal. Ang modyul na ito ay nahati sa tatlong leksyon:  Leksyon 1: Konsepto ng Patakarang Piskal  Leksyon 2: Ang Pambansang Badyet at Paggasta ng Pamahalaan  Leksyon 3: Iba’t ibang Uri ng Buwis

Kapag natapos mo na ang modyul na ito, ikaw ay inaasahang:

1. Nakapag-iisaisa ng mga hakbang sa paghahanda ng pambansang badyet at ang pinagmumulan nito.
2. Nakagagawa ng grap ng mungkahing pagbabalangkas ng pambansang badyet
3. Nakapapanagutan ng gampanin ng isang mamamayan sa wastong pagbabayad ng buwis
4. Nakagagawa ng isang hakbang na makatutulong sa pagpapabuti ng pamumuhay ng kapwa.

Subukin

A. Panuto: Bago natin ipagpatuloy ang talakayan tungkol sa Layunin at Pamamaraan ng Patakarang Piskal ay iyo munang sagutan ang ilang mga katanungan sa ibaba. Ito ay may layuning tasahin ang iyong paunang kaalaman tungkol sa paksa. Salungguhitan ang angkop na salita o konsepto mula sa mga nakapaloob sa bawat pahayag.

1. Ang (patakarang piskal, patakarang pananalapi) ay tumutukoy sa behavior ng pamahalaan patungkol sa paggasta at pagbubuwis upang matamo ang maayos na daloy ng ekonomiya.
2. Nagkakaroon ng ( budget deficit, budget surplus ) kapag mas maliit ang paggasta kaysa sa pondo ng pamahalaan.
3. Upang lubos na maipagkaloob ng pamahalaan ang mga programa at proyektong nakatutulong sa lahat, kinakailangang maayos na maipamahagi ang perang gagastusin sa mahahalagang aspekto ng pamamahala at ito ay nakapaloob sa ( expenditure program , pagbubuwis)
4. Ipinatutupad ng pamahalaan ang ( Contractionary Fiscal Policy, Expansionary Fiscal Policy ) sa pamamagitan ng pagdagdag ng gastusin ng pamahalaan at pagbaba ng singil ng buwis na magdudulot ng pagtaas ang kabuuang demand upang sumigla ang ekonomiya.
5. Ipinatutupad ng pamahalaan kapag nasa bingit ng pagtaas ang pangkalahatang presyo sa ekonomiya. ( Contractionary Fiscal Policy , Expansionary Fiscal Policy )
6. Ang ikapitong yugto sa paghahanda ng badyet ay ang pag-iipon ng mahahalagang dokumentong bubuo sa President’s budget at National Expenditure Program at ipapasa sa (senado, kongreso) bilang General Appropriations Bill upang sang- ayunan at maging isang ganap na batas.
7. Sa ( capital outlays, current operating expenditures ), ito ang mga pondong nakalaan upang makabili ng mga produkto at serbisyong makapagbibigay asse t sa pamahalaan tulad ng mga capital stock ng Government-owned and Controlled Corporation.
8. Ito ay isang halimbawa ng buwis upang makontrol ang kalabisan ng isang gawain o negosyo ( Excise tax, Income tax )
9. Kauna-unahan ang budget call na isasagawa ng ( Department of Budget and Management , Bangko Sentral ng Pilipinas) para sa lahat ng mga ahensya ng pamahalaan.

Gawain A.

Panuto: Mula sa iyong mga natutuhan, suriin mo ang sumusunod na sitwasyon. Tukuyin kung ano sa mga ito ang dahilan ng implasyon ( DI ) o bunga ng implasyon ( BI ). Isulat ang DI o BI sa isang iyong sagutang papel.

____ 1. Maraming mag-aaral ang pansamantalang maghihinto sa pag-aaral sa taong

ito.

____ 2..Kulang ang suplay ng mga produkto sa ibang lugar lalo na sa mga isinailalim sa ECQ.

____3. Tanging ang tindahan na lamang ni Aling Alicia ang nakabukas hanggang madaling araw simula noong pumutok ang Covid_19 dahil sa takot ng iba pang maliliit na negosyante.

____4..Limitado ang mga produktong mula sa malalaking planta dahil marami ang pansamantalang nagsara dahil sa pandemya.

____5. Pagtaas ng palitan ng piso sa dolyar.

Gawain B.

Panuto :Punan ang bawat patlang mula sa pangungusap sa ibaba. Piliin ang tamang konsepto sa kahon sa pamamagitan ng pagsulat ng tamang letra sa unahang bilang. Isulat ang sagot sa sagutang papel.

____6. Kapag malaki ang salapi, nagkakaroon din ng malaking pagkakataon ang mga tao na makabili ng maraming produkto sa marami ring pagkakataon. At ito ay tinatawag na _________.

____7. Uri ng price index kung saan nakapaloob dito ang pagsukat ng kabuuang antas ng halaga ng mga produkto at serbisyong nalikha ng ekonomiya sa buong isang taon.

_____8. Sa uring ito ng price index , sinusuri naman ang pagbabago sa halaga ng mga produkto at serbisyong nakonsumo ng mga mamimili.

_____9. Ang pagtaas ng mga kakailanganing pamproduksyon ang pangunahing dahilan sa paglobo ng halaga ng mga bilihin sa pamilihan.

____10. Index para sa mga maliliit na tindahang muling ilalako ang kanilang mga produkto.

A. GNP Implicit Price Index o GNP Deflator D. Demand - pull inflation

B. Wholesale o Producer Price Index (PPI) E. Cost - push

C. Consumer Price Index (CPI)

Sa bagong araling ito, pag-aaralan mo naman ang tungkol sa layunin at pamamaraan ng patakarang piskal.

Tuklasin

Panuto. Gamit ang mga larawang makikita sa ibaba, suriin ito at iugnay sa magiging paksa ng aralin gamit ang mga pamprosesong tanong. Maari mong sagutin ang mga katanungan sa pamamagitan ng isang maikling hugot o pick up lines.

1. Ano ang nakikita mo sa mga larawan?
2. Ano ang mensaheng nais ipahatid ng unang larawan patungo sa ikatlong larawan?
3. Sa iyong palagay, kung wala ang kaganapan sa unang larawan ano ang magaganap sa ikalawa at ikatlong larawan?
4. Paano napangangalagaan ng pamahalaan ang mga buwis na nagmumula sa mga tao?

PUBLIC SERVANT

KAHALAGAHAN NG PAPEL NA GINAGAMPANAN NG PAMAHALAAN KAUGNAY

NG MGA PATAKARANG PISKAL NA IPINATUTUPAD NITO

1. Ito ang pangunahing tagapagtakda ng mga patakaran na maghahatid sa ikagaganda ng kondisyon ng ating ekonomiya.
2. Nagsasaayos ng mga pamamalakad upang matugunan ang ilang problemang pang-ekonomiya tulad ng pagbibigay regulasyon sa pagdaragdag at pagbabawas sa gastusin gayundin sa pagpapataas at pagpapababa sa singil ng buwis.

ANG PAMBANSANG BADYET AT PAGGASTA NG PAMAHALAAN

Alam mo ba na ang pambansang badyet ay kahalintulad din lamang sa badyet sa inyong sariling pamilya o tahanan? Kung paano nito tutugunan ang mga pangunahing pangangailangan mula sa mga nalikom na salapi mula sa trabaho o negosyo na mayroon ang isang pamilya. Subalit mas malawak at mas malaki ang ginagalawan ng pambansang badyet dahil sa aspeto ng pagbibigay alokasyon sa bawat ahensya o departamento upang maitaguyod ang kani-kanilang mga proyekto at programa para sa pambansang kaunlaran.

EXPANSIONARY FISCAL POLICY

Paano ito isasagawa ng pamahalaan?

Halimbawa:

• paggasta sa mga proyektong pampamahalaan
• pagpapababa sa buwis Ang mga ito ay muling magreresulta ng mas maraming trabaho para sa mga mamamayan na makapagbibigay naman ng mas malaking kita sa ekonomiya. Ganito rin ang magiging kaganapan sa bahay-kalakal kung saan mas makapagpoprodyus sila ng mas maraming kalakal o produkto dahil ang mga maiipong salapi mula sa ibabayad sana sa buwis ay maaari na nilang gamitin sa iba.

CONTRACTIONARY FISCAL POLICY

Paano ito isasagawa ng pamahalaan?

Halimbawa:

• magbabawas sa paggastos ang pamahalaan at mahihila nito ang kabuoang demand
• patataasin ang buwis Ito naman ay magreresulta sa pagbagal ng ekonomiya kung saan liliit ang kita na siya namang pipigil sa pagtaas ng mga presyo sa bilihin o implasyon. Sa pagtaas naman ng buwis, ang mga mangagawa ay mapipilitang magbawas ng kanilang gastusin para sa pagkonsumo

MGA PARAAN NG PAGHAHANDA

1. Budget call muna mula sa Department of Budget and Management o DBM para sa lahat ng mga ahensya. Kinapapalooban ito ng mga sumusunod: hangganan lamang ng badyet; paggasta; inaasahang buwis at kita para sa mga bawat ahensya na nakabatay sa pagsusuri ng Development Budget Coordination Committee.
2. Hinihimok ang pakikisangkot ng mga civil society organizations at iba pang mga stakeholders.
3. Magkakaroon ng pagtatanggol ang bawat ahensya na masusi namang susuriin ng DBM at pagkatapos ay ilalabas na ang kanilang rekomendasyon
4. Mula sa rekomendasyon, pag-aaralan naman ito ng isang Executive Review Board mula sa Kalihim ng DBM at mga nakatataas na opisyal ng pamahalaan
5. Ang National Expenditure Program ay bubuoin na ng DBM ayon sa napagkasunduan

ng Executive Review Board.

7. Titipunin na ang mahalagang dokumentong bubuo sa President’s Budget at NEP at ito ay ipapasa sa Kongreso bilang General Appropriations Bill upang sang-ayunan at maging isang ganap na batas.
8. Ihaharap na ito sa Pangulo upang linangin ang NEP.

PAGGASTA NG PAMAHALAAN AYON SA EXPENDITURE PROGRAM

Ang mga pondo at salaping nalilikom ay may katumbas na paggastos. Upang maayos na maipamahagi ito sa mga proyekto at programang pampamahalaan, kailangan ang epektibong paggasta.

Ang expenditure Program ay nakabatay sa pinakamataas na gastusing nararapat sa mga pananagutang dapat maipagkaloob sa buong taon. Ito ay nahahati sa tatlo:

CURRENT OPERATING EXPENDITURES -para sa pagbili ng mga produkto at serbisyong tulad ng Personal Services (hal. ay para sa sahod, dagdag sweldo at cost of living allowance ng mga permanente, pansamantala, kontraktuwal at casual na empleyado ng pamahalaan) at Maintenance and Other Operating Expenses- MOOE (tulad ng supplies, transportasyon, tubig, koryente at iba pang kumpunihin)

CAPITAL OUTLAYS

• pondong nakalaan upang makabili ng mga produkto at serbisyong makapagbibigay asset sa pamahalaan tulad ng mga capital stock ng Government-owned and Controlled Corporation (GOCC) at iba pang mga subsidies nito

NET LENDING

-para naman sa mga paunang bayad sa mga utang ng pamahalaan na inilaan para sa mga programang may kaugnayan sa mga korporasyong pagmamay-ari ng pamahalaan.

PINAGMUMULAN NG KITA NG PAMAHALAAN

Upang maayos na maisakatuparan ang lahat ng mga planong proyekto at programa, ang ating pamahalaan ay nangangailangan ng salapi na tanging kinukuha sa buwis ng mamamayang Pilipino, kita mula sa interes ng salaping nakadeposito sa Bangko Sentral ng Pilipinas, tulong mula sa mga dayuhan at pampribadong institusyon at mga ari-ariang pagmamay-ari ng pamahalaan.

IBA’T IBANG URI NG BUWIS

Ayon sa kung sino ang apektado:

 Tuwiran - direktang kinokolekta mula sa mga indibidwal at bahay- kalakal (hal. Witholding tax)  Hindi-tuwiran - nakokolekta naman ito mula sa mga kalakal at paglilingkod (hal. value-added tax)

Ayon sa porsiyentong ipinapataw:

 Proporsiyonal -anumang kalagayan sa buhay pantay lamang ang bahagdan ng buwis na ipinapataw

 Progresibo - habang tumataas ang kinikita ng isang indibidwal o korporasyon, tataas din ang halaga ng buwis na kanyang babayaran. Nakasaad ito sa 1987 Saligang Batas

Regresibo -kapag lumalaki ang kita, bumababa naman ang kanyang buwis. Ayon sa layunin:

 Para kumita - upang makalikom ng mga salaping magagamit sa mga operasyon nito (hal. sales tax, income tax)  Para magregularisa - upang makontrol ang kalabisan ng isang gawain o negosyo (hal. Excise tax)  Para magsilbing proteksyon -upang pangalagaan ang interes ng mga lokal na sektor laban sa mga dayuhang kakompetensiya (hal. taripa)

B. Panuto: Gumawa ng isang pie grap na magpapakita ng iyong mungkahing pagbabalangkas sa pambansang badyet. Isulat ito sa isang sagutang papel.

1. Bigyang pansin ang mga sumusunod na aspeto:
   • Serbisyong Panlipunan
   • Serbisyong Ekonomiko
   • Serbisyong Publiko
   • Pasan Na Utang
   • Tanggulan
2. Paano mo ito hinati - hati?
3. Ano ang mas higit mong binigyan ng pansin o mas malaking badyet? Ipaliwanag.
4. Ano - anong mga proyekto o programa ang nais mong ipatupad sa paglalaan mo ng may pinakamalaking pondo o badyet?
5. Paano mo mapoprotektahan ang sektor na pinaglaanan mo ng may pinakamalaking badyet?

C. Panuto. Punan ang mga blangkong kahon ng tamang impormasyon ukol sa hakbang sa paghahanda ng Pambansang Badyet. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel.

1.Budget call muna mula sa Department of Budget and Management o DBM para sa lahat ng mga ahensya. Kinapapalooban ito ng mga sumusunod: hangganan lamang ng badyet; paggasta; inaasahang buwis at kita para sa mga bawat ahensya na nakabatay sa pagsusuri ng Development Budget Coordination Committee.

2. Hinihimok ang pakikisangkot ng mga ng mga civil society organizations at iba pang mga stakeholders.

5. Ang National Expenditure Program ay bubuuin na ng DBM ayon sa napagkasunduan ng Executive Review Board.

D. Panuto: Kumpletuhin ang talahanayan ayon sa hinihinging impormasyon

ukol sa mga uri at halimbawa ng buwis. Isulat ang sagot sa sagutang

papel.

MGA URI NG BUWIS

1. Ayon sa layunin Paliwanag Halimbawa 1a) 1b) 1c)
2. Ayon sa kung sino ang apektado

2a)

2b)

3. Ayon sa porsiyentong ipinapataw

3a)

3b) 3c)

E. Panuto. Tukuyin ang bawat pangungusap kung alin ang tama o mali. Isulat sa sagutang papel ang T kung tama ang pahayag at M kung ito naman ay mali.

_________1. Ang patakarang pananalapi ay tumutukoy sa behavior ng pamahalaan patungkol sa paggasta at pagbubuwis upang matamo ang maayos na daloy ng ekonomiya. _________2. Sa ilalim ng progresibong pagbubuwis, habang tumataas ang kinikita ng isang indibidwal o korporasyon, tataas din ang halaga ng buwis na kanyang babayaran. Nakasaad ito sa 1987 Saligang Batas _________3. Ang net lending ay tumutukoy sa halagang nakatuon sa pagbili ng mga produkto at serbisyong tulad ng Personal Services at Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE). _________4.Titipunin ng Bureau of Internal Revenue (BIR) ang mga mahahalagang dokumentong bubuo sa President’s Budget , NEP at ito ay ipapasa sa Kongreso bilang General Appropriations Bill upang kanilang aprubahan at maging isang ganap na batas. _________5. Kapag nasa bingit ng pagtaas ang pangkalahatang presyo sa ekonomiya, ipinatutupad ang C ontractionary Fiscal Policy. _________6. Kapag ipinatupad ang Expansionary Fiscal Policy magreresulta ito sa pagbagal ng ekonomiya kung saan liliit ang kita na siya namang pipigil sa pagtaas ng mga presyo sa bilihin o implasyon. Sa pagtaas naman ng buwis, ang mga mangagawa ay mapipilitang magbawas ng kanilang gastusin para sa pagkonsumo. _________7. Ang Sales Tax at Income Tax ay mga buwis na sapilitang kinokolekta upang makalikom ng mga salaping magagamit sa mga operasyon nito at para kumita.

Panuto : Ano ang iyong aksyon sa bawat sitwasyong inilahad? Ibigay ang iyong mungkahing solusyon o hakbang na gagawin kapag ikaw ang nakaranas o nakasaksi ng mga sitwasyong inilahad sa ibaba. Isulat ang iyong kasagutan sa sagutang papel.

1. Madalas masira ang isang dike, na kahit kaunting ulan at agos pa lamang ng tubig sa ilog ay natitibag na ito. Napag-alaman mula sa mga residenteng naninirahan malapit sa lugar na iyon, na ang ilan sa mga manggagawa nito kabilang na ang nakatalagang contractor ay nag-uuwi ng ilang kagamitan tulad ng semento at bakal.
2. Pumasok ka sa isang pampublikong opisina sapagkat mayroon kang mahalagang

Natutuhan ko na ang patakarang piskal ay

---

_________________, at ito ay may dalawang pamamaraan

---

---

Nakakatulong ito dahil

---

_________________. Sa aspeto naman ng pagbubuwis, nalaman ko ang mga uri nito at mga halimbawa tulad ng

---

_________________.

Mula sa mga natutunan lalo’t higit sa iba’t ibang uri ng buwis at ang kahalagahan nito, ako bilang isang mag-aaral, kabataan at mamamayang Pilipino ay aking isasaisip ang

---

____________________________.

---

---

Mahalaga ang pagkakaroon ng mga patakaran at pamamaraan sa patakarang piskal dahil

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Isagawa

papel na aasikasuhin at napansin mong nagkukuwentuhan lamang ang ilan sa mga kawani nito. Napansin mo pang hindi maayos ang pakikipag-usap ng isang empleyado sa isang matandang nag-aasikaso ng papeles ng kanyang asawang may sakit

3. Bumili ka sa isang malaking tindahan, at humingi ng resibo. Subalit hindi ka binigyan dahil sa sobrang dami ng mamimili sa araw na iyon. Ang tanging ibinigay lamang sa iyo ay isang listahan na nakasulat lamang sa papel.
4. Ikaw ay isang kongresista at nabigyan ng malaking pondo para sa iyong nasasakupan. Anong proyekto ang bibigyan mo ng prayoridad? Bakit?
5. Mayroong isang bagong paaralang itinatayo sa isang probinsya para sa mga Indigenous People. Lumipas na ang mahigit isang taon, hindi pa rin natatapos ang nasabing proyekto hanggang sa tuluyan na itong hindi nagawa at natagpuang nasira na ng maraming kalamidad at bagyo.
6. Ang pondong nakalaan para sa SAP ay hindi nakarating sa ilang mahihirap na mamamayan partikular na sa mga malalayo at liblib na lugar. Subalit ayon sa balita, ang lahat ay pantay-pantay na makakatanggap nito.
7. Isa ka sa mapalad na napagkalooban ng pagkakataong makapag-aral nang libre dahil sa iyong angking talino at kakayahan. Maluwalhati mo itong natapos at nagkamit ka ng mataas na karangalan at pagkilala. Subalit sa iyong pamamasukan sa trabaho, ikaw ay hindi nasisiyahan sa pasahod para sa pangangailangan ng iyong lumalaking pamilya at nagnanais kang mangibang bansa. Ngunit nananatili sa iyong puso at isipan ang pangakong ikaw ay magsisilbi sa bayan makapag-aral ka lamang. Ano ang iyong pipiliin?
8. Ikaw ay isang empleyado sa iyong baranggay. Nasasaksihan mo kung paano ginagamit ang pondong nakalaan para sa mga proyekto at serbisyong panlipunan. Ito ay ginamit lamang sa trainings at seminars sa iba’t ibang lugar ng inyong mga lider ng barangay.
9. Nagkaroon ng malaking utang panlabas ang Pilipinas at ito ay inilaan para sa pagbili ng mga kagamitang panghimpapawid at pandagat. Nararapat ba ito? Pangatwiranan.
10. Marami sa mga Pilipino ngayon ang hindi nakapagtatrabaho nang maayos dahil sa pinagdaraan nating pandemya. Maraming mga OFW ang pinauwi at napilitang umuwi dahil hirap na rin ang kanilang sitwasyon sa ibang bansa. Kung ikaw ay isang pinuno ng iyong bayan, paano mo tutulungan ang iyong mga kababayan?