TEMA 5 - SEMÁNTICA
3. Significado léxico e significado gramatical
As unidades lingüísticas, isto é, as palabras, desempeñan distintas funcións nos
enunciados e tamén se refiren a significados diferentes.
As palabras que designan obxectos, entidades, calidades, accións e estados da
realidade teñen significado léxico e forman o fondo léxico dunha lingua.
As palabras que indican propiedades gramaticais (xénero, número, persoa, tempo,
deíxe, cuantificación, etc.) dise que teñen significado gramatical e forman parte
da gramática dunha lingua.
As palabras con significado léxico constitúen inventarios abertos que poden
incrementarse por distintos procedementos; son palabras léxicas os substantivos,
adxectivos, verbos e moitos adverbios. As palabras con significado gramatical forman
inventarios pechados e serven para marcar as relacións gramaticais entre as palabras;
son palabras gramaticais os pronomes, artigos, preposicións e conxuncións.
4. Estruturas léxico-semánticas
O léxico dunha lingua organízase semanticamente por medio de diferentes
estruturas: a familia léxica, o campo semántico e o campo asociativo.
4.1. Familia léxica
A familia léxica, denominada tradicionalmente familia de palabras, é o conxunto de
vocábulos que partillan unha mesma raíz e que, en consecuencia, teñen un significado
esencialmente común.
Forman parte da familia léxica tanto as voces que presentan un lexema patrimonial,
como aquelas que posúen un lexema culto.
LEXEMA PATRIMONIAL ±CULTO
area areal, arear, areeiro, areento, areoso,
areúdo
arena, arenícola, arenífero, areniforme
dor adoecer, dó, doente, doenza, doer,
doído, dorido
dolor, doloroso, indolencia, indolente
persoa
impersoal, persoal, persoalmente,
persoeiro
personalidade, personalismo,
personalizar, personaxe, personificación
sangue sanguento, sanguinario, sanguíneo,
sanguiño
desangrar, sangrado, sangrador,
sangradura, sangrar, sangría
vir
avir, convir, intervir, provir, vida, vinda,
vindeiro
inconveniencia, inconveniente,
conveniencia, conveniente, proveniencia,
proveniente
xerar xeral, xeración, xerador, xerativo
dexeneración, dexenerar, rexenerar,
xeneralato, xeneralidade, xeneralización,
xeneralizar, xénero
