¡Descarga Signos Lingüísticos: Iconicidad y Arbitrariedad y más Apuntes en PDF de Lingüística solo en Docsity!
1. A NATUREZA COMPLEXA DA LINGUAXE
1. LINGUAXE E LINGUAS. NATUREZA COMPLEXA DA LINGUAXE
A lingüística é unha ciencia que investiga, traballa e ocúpase da linguaxe e das linguas tanto orais coma xestuais (de signos). As linguas orais é os sistema fundamental de comunicación. A linguaxe é o instrumento mais importante que pode estudiar unha ciencia, e o mais potente para aprender
1.1. OBXECTIVOS
o Reparar na linguaxe como facultade universal e privativa da especie humana (nosa). o Comprender as propiedades das linguas humanas fronte a outros sistemas de comunicación. o Reflexionar criticamente sobre os 15 trazos de deseño da linguaxe humana: sirven para diferenciar a linguaxe humana fronte o Analizar a complexidade da linguaxe humana
1.2. NOCIÓNS BÁSICAS
o Linguaxe (+ abstracta): capacidade ou facultade especificamente humana e representa o UNITARIO, o HOMOXÉNEO
o Linguas (+concreta): Proxección da linguaxe (capacidade) en miles de linguas concretas (ca. 6000?) Sistema de signos lingüísticos que se combinan a partir de certas regras e son compartidos por emisor e receptor para codificar e descodificar mensaxes. Representa a DIVERSIDADE, o HETEROXÉNEO Diversidade: intraidiomática e interidiomática
o Lingüística: disciplina científica que estuda a linguaxe e as linguas
1.3. RELACIÓN LINGUAXE‐LINGUAS‐LINGÜÍSTICA
o Remiten a unha división metodolóxica (criterios intrínsecos: obxecto de estudo, finalidade do estudo e metodoloxía empregada) o Plano do obxecto de estudo: linguaxe e lingua(s) o Plano da disciplina que aborda o obxecto de estudo: Lingüística En conclusión a linguaxe e as linguas non son unha disciplina, son obxecto de estudo da Lingüística e a lingüística non é un obxecto de estudo, é unha disciplina
1.4. 15 TRAZOS DE DESEÑO DE HOCKETT (1958)
Hockett propón unha serie de rasgos ou trazos os cales algúns deles están nos sistemas de comunicación pero non hai ningún que teña os 15 trazos excepto a linguaxe humana (en todas as linguas do mundo)
A linguaxe ten 2 modalidades: oral e xestual
➔ Trazos 1‐4: fan referencia á canle vocal‐auditiva: prima a modalidade oral fronte á visual (linguas de signos, tan complexas coma as orais)
➔ Trazos 5‐15: más interesantes pois recollen as dúas modalidades (oral e xestual)
1. VÍA VOCAL‐AUDITIVA
A canle é a transmisión vocal, é dicir, a base principal é o son no que o emisor fai uso do aparato fonoarticulatorio e o receptor do sistema auditivo. A mecánica desta transmisión dos sinais acústicos básase na expansión de ondas sonoras de xeito radial a través do medio aéreo sorteando obstáculos físicos.
2. TRANSMISIÓN IRRADIADA E RECEPCIÓN DIRIXIDA Oderiva do trazo anterior, alude á canle vocal. O son propagase en todas as direccións desde a súa fonte e diminúe gradualmente ao alonxarse dela. Claquera ser que estea á distancia adecuada detectará a procedencia do sinal acústico 3. EVANESCENCIA Deriva tamén do trazo 1, alude á canle vocal. As emisions sonoras disípanse de xeito gradual e uniforme, o que conta cunha desvantaxe, a fugacidade que é unha característica propia de todo sistema comunicativo baseado nos sons; e cunha vantaxe, rematada a emisión, queda a canle libre para outras emisións (diálogo, interacción). Se o sinal non se capta no momento da súa emisión pérdese a aparición dos sistemas substitutivos e o papel da memoria e as emocións 4. RETROALIMENTACIÓN TOTAL Tamén alude á canle vocal. A persoa que está falando pode auto‐escoitarse ao tempo que capta a resposta ao seu sinal > fundamental para o axeitado desenvolvemento da comunicación. 5. INTERCAMBIALIDADE Calquera usuario dunha lingua pode ser emisor ou receptor, intercámbianse os roles > todo falante é á súa vez oínte. 6. ESPECIALIZACIÓN Un sistema comunicativo é especializado se a súa función principal é a comunicación. A linguaxe humana (as linguas) é un sistema especializado porque o empregamos como instrumento de comunicación 7. SEMANTICIDADE Un sistema de comunicación ten a propiedade ou trazo da semanticidade dende o momento en que os elementos que o compoñen remiten a algo externo a eles mesmos, establecéndose vínculos con referentes concretos do contorno. Eses elementos convértense en sinais porque significan algo Os signos lingüísticos teñen semanticidade = significan algo: − “ O neno come pan” − “o neno” − “pan” − Morfema de nº (sing) − Morfema de modo (indicativo) 8. ARBITRARIEDADE/ICONICIDADE Pero… baixo que forma se presenta a semanticidade nos sistemas comunicativos? Dúas posibilidades segundo sexa a relación entre o SINAL e o REFERENTE (obxecto, realidade): - Iconicidade: relación de semellanza formal - Arbitrariedade: ausencia de semellanza formal 9. CARÁCTER DISCRETO Un sinal é discreto se se diferencia con claridade do resto de sinais do sistema ao que pertenece - Do contrario, estamos diante dun sistema continuo. A linguaxe humana está conformada maiormente por elementos discretos:
- Sons: [s], [a], [m], [o] • Grafías: , , , • Palabras: gata, xuro, son, o
12. PRODUTIVIDADE:
Un sistema de comunicación pode ser:
- Produtivo: repertorio aberto de mensaxes
- Non‐produtivo: repertorio pechado de mensaxes A linguaxe humana é un sistema produtivo na medida en que permite producir e comprender mensaxes novas, non emitidas nin escoitadas previamente PRODUTIVIDADE: posibilidade de producir e/ou comprender infinitos enunciados grazas á composicionalidade (= signos complexos constituídos por signos máis simples) e á recursividade (= un signo complexo pode conter no seu interior outro(s) signo(s) do mesmo ou maior grao de complexidade). 13. TRANSMISIÓN CULTURAL Para que un organismo poida ser partícipe dun sistema de comunicación deben confluír dous mecanismos:
- O asento xenético: o ser humano como especie ten a capacidade de desenvolver a facultade que chamamos linguaxe
- A tradición cultural: as linguas que os seres humanos chegan a falar son as propias das comunidades (grupos sociais) onde se desenvolve como individuo (ser social >> transmisión interxeracional) 14. PREVARICACIÓN A linguaxe permite prevaricar:
- Permite emitir mensaxes falsas
- Permite emitir mensaxes sen significado lóxico 15. REFLEXIVIDADE Un sistema de comunicación é reflexivo se os sinais que o compoñen poden referirse ao propio sistema >> coa linguaxe podes falar da propia linguaxe ( función metalingüística). Exs: “Hoxe é un adverbio de tempo”, “Haber escríbese con h e con b”
1.5. PROPIEDADES ESPECIALMENTE RELEVANTES DA LINGUAXE HUMANA
- Reflexividade = función metalingüística.
- Dualidade ou dobre articulación = as mensaxes están constituídas por signos (unidades de dúas caras) e por non‐signos ou figuras (unidades dunha soa cara).
- Produtividade: posibilidade de producir e/ou comprender infinitos enunciados grazas á composicionalidade (= signos complexos constituídos por signos máis simples) e á recursividade (= un signo complexo pode conter no seu interior outro(s) signo(s) do mesmo ou maior grao de complexidade).
- Desprazamento = as mensaxes poden referirse a momentos e lugares distintos daqueles nos que se produce a interacción comunicativa.
1.6. PROPIEDADES ESPECIALMENTE RELEVANTES DA LINGUAXE HUMANA
Natureza multidimensional da linguaxe humana:
- Natureza física e fisiolóxica: os sons lingüísticos (Trazos 1‐4)
- Natureza mental ou psicolóxica
- Natureza neurobiolóxica
- Natureza histórica
- Natureza sociocultural
- Natureza simbólica
- Natureza filosófica
Moitos e variados enfoques sobre a linguaxe como obxecto de estudo da Lingüística Semiótica:
- Lingüística
- Sociolingüística
- Psicolingüística
- Neurolingüística
- Lingüística computacional
- Antropolingüística
- Ensino e aprendizaxe de linguas estranxeiras
- Análise do discurso
2. NATUREZA BIOLÓXICA E NATUREZA SOCIAL DA LINGUAXE
2.1. DIMENSIÓNS SOCIAL, REPRESENTACIONAL E PSICOLÓXICO‐COGNITIVA DA LINGUAXE.
Dobre natureza da linguaxe(indisociable)
- SOCIAL (humano): xustifícase porque a linguaxe se concreta nas interaccións comunicativas “Os fenómenos lingüísticos solo son se comunican”
- BIOLÓXICA (natural): xustifícase porque a linguaxe é unha capacidade propia dos seres humanos (sustento biolóxico ➔ cerebral e fonoarticulatorio)
NATUREZA SOCIAL
Fundamentos culturais o A LH é un sistema comunicativo complexo o Permite transmitir e intercambiar mensaxes >> facilita o desenvolvemento da cooperación e socialización Falar do presente Falar do que non está presente: referencias ao pasado, ao futuro>>creatividade Fundamentos simbólicos ou representacionais o Todo ser percibe e constrúe a realidade que o rodea (terreo das experiencias, das sensacións) segundo o sistema representacional que posúe (terreo da representación, das percepcións) >> existen tantas realidades como especies o A LH é un sistema de representación moi potente (podemos referirnos ao que existe e ao que non existe e podemos comunicalo)
NATUREZA BIOLÓXICA
Fundamentos psicolóxicos o Natureza psicolóxico‐cognitiva da LH o Forma parte dos procesos mentais superiores (memoria, percepción, razonamento...) o Etapas de adquisición da lingua materna (importancia do chamado periodo crítico) Fundamentos neurolóxicos e anatómicos o Precisamos un SNC cunhas características específicas (tamaño, composición...) o Precisamos unhas estruturas anatómicas específicas Aparato auditivo Aparato respiratorio Aparato fonatorio Aparato articulatorio
2. LINGUAXE E COMUNICACIÓN: BASES SEMIÓTICAS E PRAGMÁTICAS DA COMUNICACIÓN HUMANA
1. COGNICIÓN, INFORMACIÓN E COMUNICACIÓN. FALAR UNHA LINGUA SIGNIFICA FACERSE ENTENDER NELA.
1.1. BASE SEMIÓTICA DA LINGUAXE HUMANA:
→ Os códigos son básicos para a existencia de comunicación > dimensión social inherente → Os códigos máis elaborados teñen estrutura (elementos + regras) → Linguaxe humana: SIGNOS lingüísticos + regras➔ código lingüístico → Outros tipos de SIGNOS ➔ outros tipos de códigos
Tipos de códigos Código de barras Código QR Código xenético
CÓDIGOS LINGÜÍSTICOS
Segundo se baseen ou non noutros códigos: o Códigos directos: Linguaxe oral Linguas de signos Xestos que acompañan a linguaxe oral o Códigos substitutivos: De primeiro grao Sistemas de escritura Códigos de asubíos (+ de 70 grupos en todo o mundo asubían para expresarse) De segundo grao Código Morse Sistema Braille
Segundo sexa a relación entre a información transmitida (referente) e o elemento comunicativo (sinal) Códigos arbitrarios: compostos por sinais que non gardan relación de semellanza formal co referente Códigos icónicos: compostos por sinais que gardan unha relación de semellanza formal co referente. Códigos mixtos: compostos por sinais que usan tanto elementos icónicos como arbitrarios
1.2. FUNCIÓNS DA LINGUAXE E FACTORES DA COMUNICACIÓN
Cada vez que empregamos a linguaxe, facémolo cunha intencionalidade distinta dependendo de se o foco da mensaxe está posto no/a emisor/a, no/a receptor/a, na propia mensaxe, na canle empregada, etc. Estas distintas finalidades que se poden acadar mediante o uso social da linguaxe son as chamadas funcións lingüísticas dependen dos factores (ou elementos) do proceso comunicativo e poden actuar de maneira simultánea, predominando unhas ou otras en función da natureza da mensaxe Lingüistas interesados neste tema: Karl Bühler • Roman Jakobson • M.A.K. Halliday
Factores do proceso comunicativo o Emisor/a: persoa que elabora e emite a mensaxe o Receptor/a: persoa que recibe e interpreta a mensaxe o Mensaxe: información que se quere comunicar o Código: sistema de signos e regras empregados e compartidos por emisor/a e receptor/a para codificar e descodificar a mensaxe o Canle: medio físico (aire, papel, pantalla…) a través do cal se transmite a mensaxe o Contexto, referente ou situación comunicativa: circunstancias que engloban a emisión, transmisión e comprensión da mensaxe
Función da linguaxe
o Función expresiva ou emotiva: centrada no/a emisor/a. O foco ponse na actitude, sentimentos e opinión do falante respecto do contido da mensaxe. o Función apelativa ou conativa: centrada no/a receptor/a. O emisor busca influír sobre a conducta do interlocutor, provocar unha resposta. Esta función está presente cando chamamos a alguén, cando preguntamos algo, cando pedimos algo, cando prohibimos ou ordenamos algo ou cando damos un consello. o Función poética: centrada na mensaxe cun propósito estético. o Función metalingüística: centrada no código. Falamos sobre a lingua facendo uso dela (cfr. Trazo de deseño de Hockett: reflexividade). o Función fática ou de contacto: centrada na canle. Son mensaxes que buscan establecer, prolongar ou pechar unha vía de comunicación entre emisor e receptor. o Función representativa, denotativa ou referencial: centrada no contexto, situación ou referente. As mensaxes conteñen información o más obxectiva posible sobre a realidade extralingüística.
Información | Cognición | Comunicación
O contorno é unha fonte de datos (non constitúen información) para os seres humanos. Para transformar datos en información os seres vivos analizan e procesan eses datos con mecanismos sensoriais e cognitivos específicos que permiten transformar o mundo exterior (da experiencia) nun mundo interior (de representación) para cada especie. Cada especie representa A de xeito particular a contorna na que vive; crea un modelo de mundo
Información | Cognición | Comunicación
O coñecemento é a capacidade para comprender por medio da razón a natureza e cualidades da realidade que nos rodea.
Por outra parte, a cognición é unha facultade propia do ser vivo específica para cada especie que lle permite rexistrar, procesar e interpretar a información que recibe a través da experiencia, producindo un modelo particular de mundo. Implica o uso de habilidades mentais superiores: a atención, a memoria, os sentimentos, as emocións, o razonamento, a capacidade para resolver proble mas, a toma de decisións e a aprendizaxe.
A información, fronte aos datos en bruto, permite que o ser modifique a súa conduta, algo fundamental para a vida de todos os seres (desde bacterias ata persoas)
Cando os seres vivos obtemos información do contorno, interpretamos algo e outorgamos significación a algo que en si mesmo carece dela (exs: fenómenos atmosféricos, estacionais…), é dicir, representamos dita información.
Por que é tan importante a información / significación? Porque xorden os SIGNOS
2.2. SÍNTOMA||SÍMBOLO| SIGNO
Converxen: os tres tipos de sinais presuponen informacion
Diverxen: non todos os sinais presuponen comunicación:
o Síntomas: NON presupoñen comunicación; só transmiten información (cando os interpretamos)
o Símbolos: SI presupoñen comunicación, ademais de información COMUNICAN o Signos: SI presupoñen comunicación, ademais de información
CODIFICACIÓN
o Comunicación: un emisor (E) produce mensaxes precisas que trasladan significados a un receptor (R) ➔ necesitamos un sistema de comunicación (código) compartido por E e R para facer referencia á realidade o Codificación: trasvase da realidade que nos rodea a sinais (SÍMBOLOS e SIGNOS) con intención comunicativa
SÍNTOMAS Exemplos: pasos na neve, ronsel dun avión, pratos sucios, encoro baleiro Informan, pero carecen de intención comunicativa Conectados de xeito natural coa realidadeá que remite relación motivada por causas naturais SÍMBOLOS Teñen intención comunicativa e unha relación de iconicidade, é dicir, unha relación motivada por causas de semellanza formal con aquilo que representan (ao contrario da arbitrariedade). Exs.: maquetas, mapas, planos… SIGNOS Teñen intención comunicativa e unha relación arbitraria, é dicir, inmotivada, con ausencia de semellanza formal con aquilo que representan (ao contrario da iconicidade)
Mediante os signos da linguaxe codificamos a realidade para que poida ser comunicada (compartida). Os signos lingüísticos son un subtipo muy potente dos signos en xeral, o que nos leva a falra dos 15 trazos de deseño de Hockett engadindolle creatividades a esa realidade baseándonos na recursividade Sabemos que os signos contan cpm 2 dimensións, unha ontolóxica (do existir) e outra semiolóxica (do significar) ‐> rasgo de semanticidade; e os non‐signos só teñen unha única dimensión Volvendo á semanticidade de Hockett recordamos que un sistema de comunicación ten a propiedade ou trazo da semanticidade dende o momento en que os elementos que o compoñen remiten a algo externo a eles mesmos, establecéndose vínculos con referentes concretos do contorno. Estes elementos converteránse en sinais porque significan algo. Os signos lingüísticos teñen semanticidade e por isto dicimos que significan algo:
- ‘O neno come pan’ • ‘O neno’ • ‘pan’ • Morfema de número (sing.) • Morfema de modo (indicativo)
Os 3 autores coinciden en que as unidades sen significado serven para diferenciar significados A ultima característica que comparten é que neste modo de distribución de unidades lingüísticas faise reutilizando constantemente un nº reducido de elementos chámanlle economía da linguaxe Hockett fala de unidades con significado chamadas pleremas e sen significado chamadas cenemas. Ex: oso/oso, boca/poca ‐ Hockett menciona que con un nº reducido de cenemas podemos construir nunha lingua un nº infinito de palabras. ARTICULAR ARTICULAR (analizar) fonema Clausula trazo fónico Frase CONSTRUIR Palabra Morfema CONSTUIR
