A reforma agraria liberal, tratase dun conxunto de leis coas que se trata de transformar a
estrutura agraria do Antigo Réxime, empeza entre 1808 e 1812 coa Constitucion de Cadiz,
e consolidase entre 1835 e 1860, ao mesmo tempo que se institucionalizaba o liberalismo
en España. Este problema da estrutura agraria do Antigo Rexime tratase de algo xa antigo,
con propostas de reforma dos ilustrados, como a de Jovellanos co Informe da Lei Agraria ou
con Olavide. Esta reforma no seguiu a via revolucionaria, senon que seguiuse a “via
prusiana”, e dicir, unha reforma dende arriba, de ahí que se premien os intereses do novo
bloque dominante, a vella nobreza e a burguesía co “Pacto das clases propiertarias”.
Duas das medidas mais importantes orientadas para sentar as bases do desenvolvemento
dun capitalismo agrario son a abolición do Rexime Señorial, que se consegue co Decreto de
Agosto de 1811, nas Cortes de Cadiz, onde se abolian os dereitos xuridiscionais e
convertianse os territorios en propiedade privada, en favor dos señores, convertidos agora
en latifundistas. E a outra gran medida eran as Desamortizacións.
No Antigo Réxime, a situacion xuridica da propiedade da terra caracterizabase pola
ausencia da propiedade libre e individual, mais da metade das terras non se podian comprar
nin vender, xa que eran terras amortizadas, nas que encontramos as das mans mortas,
pertencentes a Igrexia, ademais das vinculadas co morgado, as terras dos concellos e as
terras comunais,ademais, en alguns casos existia a division de dominios e tamén os
intereses da Mesta.
Para os liberais estes intereses da Mesta eran obstaculos para o desenvolvemento dunha
agricultura de mercado e pensaban que as desamortizaciones, coas cales se expropiaba e
vendia en poxa publica os bens amortizados para converterlos en propiedade
mercantilizable, e dicir, susceptible de ser comprada ou vendida, sendo asi porpiedade libre,
ia ser a solucion que resolveria os problemas da agricultura en España.
Pero no foi un proceso inmediato, as primeiras desamortizacions viron na epoca de Godoy e
das Cortes de Cadiz, co “Decreto Xeral de Desamortización” no ano 1813, ainda que tivo
poco exito pola restauración do Absolutismo en 1814, e continuaron durante o Trienio
Liberal, que afectaba principalmente a Igrexia e no que se aceptaban os Titulos de debeda
como metodo de pago, e ao igual que co Decreto Xeral de Desamortización, tivo pouca
vixencia pola restauración do absolutismo. Ata chegar a época isabelina na que se executa
as principais medidas desamortizadoras.
Empezando coas Leis de Mendizabal, co decreto de “Lei Xeral da Desamortización
Eclesiástica” en 1837, ainda que as Leis de Mendizabal se extendan entre 1836 e 1844,
porducindose a desamortización do 80% dos bens do clero regular. Seguidamente en 1841
Espartero escribe o seu decreto, onde como di no articulo 1 “todos as propiedades do clero
secular (..) son bens nacionais (...)”, e no articulo 3 dicese que se poñen en venta estas
