Currículum Educación Primaria, Transcripciones de Educación Plástica, Visual y Audiovisual

¡Descarga Currículum Educación Primaria y más Transcripciones en PDF de Educación Plástica, Visual y Audiovisual solo en Docsity!

NAFARROAKO FORU

KOMUNITATEKO LEHEN

HEZKUNTZAREN ETAPAKO

IRAKASKUNTZEN

CURRICULUMA

67/2022 Foru Dekretua, ekainaren 22koa

2022ko 130. Nafarroako Aldizkari Ofiziala, uztailaren 1ekoa

2 • 116 Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak

67/2022 FORU DEKRETUA, ekainaren 22koa, Nafarroako Foru Komunitateko Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzen curriculuma ezartzen duena.

ZIOEN AZALPENA

Hezkuntzari buruzko maiatzaren 3ko 2/2006 Lege Organikoa aldatzen duen abenduaren 29ko 3/2020 Lege Organikoak aldaketa garrantzitsuak egiten ditu arauaren aurreko testuan; legearen zioen azalpenean adierazten den moduan, aldaketa horietako asko jatorrizko testuan jasotako neurriak berrikusteko beharrari zor zaizkio, hezkuntza sistema XXI. mendeko erronka eta desafioei egokitzearren, Europar Batasunak eta UNESCOk 2020-2030 hamarkadarako zehaztutako helburuekin bat. Ikuspegi horri jarraikiz, Hezkuntzari buruzko maiatzaren 3ko 2/2006 Lege Organikoaren testu berriak hezkuntzaren printzipio eta helburuei gehitzen dizkie, besteak beste, haurren eskubideak benetan betetzea Nazio Batuen Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioan ezarritakoaren arabera, hezkuntza inklusioa eta Ikaskuntzarako Diseinu Unibertsalaren printzipioak aplikatzea. Era berean, testu berriak aldatu egiten du gutxieneko irakaskuntzen oinarrizko edukiei dagozkien eskumenen lehengo banaketa, Estatuaren eta autonomia erkidegoen artekoa. Horrela, Gobernuari dagokio, autonomia erkidegoei Hezkuntzaren Konferentzia Sektorialean kontsulta egin ondoren, curriculumaren oinarrizko alderdiak finkatzea, gutxieneko irakaskuntzak osatzen dituztenak, helburuen, konpetentzien, edukien eta ebaluazio irizpideen arloan. Era berean, legearen testu berriak modu nabarmenean aldatzen ditu irakaskuntzen antolamendua eta antolaketa, lehen zeuden hiru zikloak berreskuratu eta arloen antolaketa berria ezartzen baitu –ikasleen konpetentzien garapenerako mesedegarri izan dadin–, esparruen arabera antolatzeko bide emanez. Hezkuntza administrazioek, berriz, legeak ezartzen duen eskumen ikuspegia mantenduz betiere, zeinek bere lurraldeari dagokion curriculuma ezartzeko ardura izanen dute, eta lehen aipatutako oinarrizko alderdiak jasoko dituzte bertan, ikasleentzat funtsezko konpetentzien garapenean oinarritutako prestakuntza integrala bermatzeko. Lehen Hezkuntzako gutxieneko irakaskuntzak eta haien antolamendua ezartzen dituen martxoaren 1eko 157/2022 Errege Dekretua argitaratu ondoren, Nafarroako Gobernuari dagokio, lege organikoak berak emandako ardura bere gain hartuta, Nafarroako Foru Komunitateko Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzen curriculuma ezartzea foru dekretu honen bidez. Foru dekretu honek arloen arabera antolatzen du etapa, eta haren helburuak, xedeak eta printzipio orokorrak eta pedagogikoak ezartzen ditu. Helburu, xede eta printzipio horiek konpetentzietan nola zehaztu jasota dago ikasleen irteera-profilean, Oinarrizko Irakaskuntzaren bukaerakoan, identifikatzen baititu nahitaezko irakaskuntzaren bukaeran ikasleek eskuratu eta garatuta izan beharko dituzten funtsezko konpetentziak, bai eta deskriptore eragileak ere, Lehen Hezkuntza bukatuta espero den jardun-mailari buruzko orientabideak ematen dituztenak. Bestalde, arlo bakoitzerako zehazten dira etapa honetan aurreikusitako konpetentzia espezifikoak, ebaluazio irizpideak eta ziklo bakoitzerako oinarrizko jakintza gisa adierazten diren edukiak. Ikastetxeek, beren autonomiaz baliatuz, foru dekretu honetan ezartzen den curriculuma garatu eta osatuko dute. Irakasleei haien jarduna erraztearren, ikaskuntza egoeraren definizio bat proposatzen da eta hura diseinatzeko orientabideak ematen dira. Foru dekretu honetan, halaber, beste xedapen batzuk jasotzen dira, etaparen antolamenduari dagozkion funtsezko zenbait alderdiren ingurukoak, hala nola tutoretza, orientazioa, banako desbe- rdintasunetarako arreta, ebaluazioa edo zikloz eta etapaz igotzeko irizpideak. Ebaluazio diagnostikoei dagokienez, ikastetxeek laugarren mailan ebaluatuko dituzte ikasleek bereganatutako konpetentziak. Ebaluazio horrek informazio, prestakuntza eta orientazio izaera izanen du ikastetxe, ikasle, guraso, legezko tutoreentzat eta, oro har, hezkuntza komunitate osoarentzat. Horiek horrela, Nafarroako Eskola Kontseiluak txostena egin ondoren, Hezkuntzako kontseilariak proposaturik eta Nafarroako Gobernuak 2022ko ekainaren hogeita bian egindako bilkuran hartutako Erabakiarekin bat,

4 • 116 Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak

Irteera-profilak identifikatu eta definitzen ditu, XXI. mendeko erronkei dagokienez, ikasleek Oinarrizko Hezkuntzaren etaparen bukaeran garatuta izan behar dituzten funtsezko konpetentziak, eta Lehen Hezkuntzaren bukaeran espero den jardun-mailari buruzko orientabideak sartzen ditu.

4. artikulua. Lehen Hezkuntza hezkuntza sistemaren barruan.

1. Lehen Hezkuntzako etapa Oinarrizko Hezkuntzaren parte da eta hiru ziklo ditu, eta horietako bakoitzak bi ikasmaila; ikasmaila horiek ikasleak sei urte betetzen dituen urte naturaletik hamabi urte betetzen dituen urte naturalera bitarte eginen dira, oro har.
2. Lehen Hezkuntza arloen arabera antolatuta dago; arloek izaera global eta bateratzailea dute eta ikasleen konpetentziak garatzera bideratuta daude. Arlo horiek esparrutan antolatzen ahalko dira. 5. artikulua. Xedeak. Lehen Hezkuntzaren xedea da ikasleek ahozko adierazpena eta ulermena, irakurketa, idazketa, kalkulua, trebetasun logikoak eta matemati koak ikastea eta kulturaren oinarrizko ideiak, bizikidetzako aztura, estudiatzeko eta lan egiteko aztura, zentzu artistikoa, sormena eta afektibitatea bereganatzea. Horrela, ikasleen nortasuna garatzen lagunduko duen prestakuntza integrala bermatuko da eta haiek Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza aprobetxamenduarekin ikasteko prestatuko dira. 6. artikulua. Printzipio orokorrak.
3. Lehen Hezkuntza nahitaezkoa eta doakoa da.
4. Etapa honetan, hezkuntza ekintzaren ahalegina bideratuko da ikasleen esperientziak eta ikaskuntzak bateratzera, ikuspegi global batetik, eta bakoitzaren lan erritmo eta ezaugarrietara egokituko da; garrantzia emanen zaio, bereziki, ikasleen prestakuntza integralerako mesedegarriak izanen diren azturak, jarrerak eta balioak garatzeari.
5. Horretarako hartzen diren neurriak, antolaketakoak, metodologikoak nahiz curriculumekoak, Ikaskuntzarako Diseinu Unibertsalaren printzipioek zuzenduko dituzte; inplikazio moduak (zergatik ikasi), irudikapen bideak (zer ikasi) eta ekintza eta adierazpen bideak (nola ikasi). 7. artikulua. Printzipio pedagogikoak.
6. Etapa honetan, arreta berezia jarriko zaio hezkuntza-inklusioa bermatzeari, ikasleei eta haien ikasteko premiei laguntza pertsonalizatua emateari, parte-hartzeari eta bizikidetzari, ikasteko zailtasunen prebentzioari eta, egoera horietako edozein detektatu bezain laster, errefortzu- eta malgutze- mekanismoak, alternatiba metodologikoak edo bestelako neurri egoki batzuk abian jartzeari.
7. Hezkuntzaren esku-hartzearen helburua izanen da oinarri batzuk garatu eta pixkanaka sendotzea, ikasle bakoitzari errazteko Lehen Hezkuntzaren bukaeran, ikasleen irteera-profilean aurreikusitako konpetentziak modu egokian bereganatzea, betiere kontuan hartuta ikasle bakoitzaren heltze prozesua eta etapa honetarako aurreikusitako jardun-mailak.
8. Etapako arlo batzuetan berariazko tratamendua izan dezaketen arren, arlo guztietan landuko dira irakurriaren ulermena, ahozko eta idatzizko adierazpena, ikus-entzunezko komunikazioa, konpetentzia digitala eta sormenaren, espiritu zientifikoaren eta ekintzailetzaren sustapena.
9. Arreta berezia jarriko zaie beste konpetentzia batzuk bereganatzeko izaera instrumentala duten ikaskuntzei.
10. Horrekin batera, arlo guztietatik sustatuko da emakumeen eta gizonen berdintasuna, bakerako hezkuntza, kontsumo arduratsurako eta garapen jasangarrirako hezkuntza eta osasunerako hezkuntza, hezkuntza afektibo-sexuala barne.
11. Era berean, arreta berezia jarriko zaie hezkuntza orientazioari, tutoretza-lanari, hezkuntza emozionalari eta balioen hezkuntzari.
12. Autonomia eta hausnarketa sustatzen dituen ikaskuntza esanguratsua indartuko da.

Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak 5 • 116

1. Irakurtzeko ohitura sustatzeko eta irakurmena menderatzera iristeko, egunero denbora bat eskainiko diote ikastetxe guztiek irakurketari, bakoitzak bere hezkuntza-proiektuan jasotako moduan. Horretan laguntzeko, Hezkuntza Departamentuak irakurketa eta alfabetatzea sustatzeko planak bultzatuko ditu hainbat hedabide, teknologia eta hizkuntzatan. Horretarako, beharrezkoa bada, familien edo legezko tutoreen eta boluntarioen laguntza baliatuko da, eta jardunbide egokien trukea eginen da.
2. Konpetentziak errazago barnera daitezen, ikasleentzako proiektu esanguratsuak egiteko eta arazoak elkarlanean konpontzeko erabiliko da eskola-orduetako denbora bat, eta autoestimua, autonomia, hausnarketa eta erantzukizuna indartuko dira. Horretarako, Hezkuntza Departamentuak zehaztuko du ikastetxeek zenbat eskola-ordu izanen dituzten etapako konpetentzia guztien garapen integratua bermatzeko eta zeharkako edukiak arlo eta esparru guztietan sartuko direla ziurtatzeko.
3. Atzerriko hizkuntzen irakaskuntzan ulermena, adierazpena eta ahozko interakzioa lehenetsiko dira. Gaztelania edo, hala dagokionean, euskara, atzerriko hizkuntzak ikasteko prozesuan laguntzeko baizik ez da erabiliko. 8. artikulua. Etaparen helburuak. Haurrek honako gaitasun hauek gara ditzaten lagunduko du Lehen Hezkuntzak: a) Bizikidetzaren balioak eta arauak ezagutzea eta estimatzea, haiei jarraikiz enpatikoki jokatzen ikastea, herritar aktiboa izateko prestatzea eta giza eskubideak eta gizarte demokratikoen berezko pluralismoa errespetatzea.

b) Taldeko nahiz bakarkako lanerako aztura, ikastean ahalegina egitekoa eta erantzukizunez aritzekoa, eta norberarengan konfiantza, zentzu kritikoa, ekimena, jakin-nahia, interesa eta sormena izateko jarrerak ikasketa prozesuan, eta ekintzailetza.

c) Gatazkak era baketsuan konpontzeko, eta indarkeriaren eta diskriminazioaren prebentziorako trebetasunak bereganatzea, eskolan, familian eta haiekin harremanetan dauden gizarte-taldeetan autonomiaz moldatzeko.

d) Beste kultura batzuk, pertsonen arteko desberdintasunak eta emakumeen eta gizonen eskubide- eta aukera-berdintasuna ezagutzea, ulertzea eta errespetatzea, eta pertsonak ez diskriminatzea etnia, sexu-orientazio edo -identitate, erlijio edo sinesmen, desgaitasun edo beste baldintza batzuengatik.

e) Gaztelaniaz edo, hala dagokionean, euskaraz jakin eta hura modu egokian erabiltzea, eta irakurtzeko azturak garatzea.

f) Atzerriko hizkuntza batean, gutxienez, oinarrizko komunikazio konpetentzia bereganatzea, mezu errazak adierazi eta ulertzeko eta eguneroko egoeretan moldatzeko aukera emanen diena.

g) Matematikako oinarrizko konpetentziak garatu eta kalkuluko eragiketa oinarrizkoak, geometria ezagutzak eta estimazioak egitea eskatzen duten problemak ebazten hastea, eta horiek guztiak eguneroko bizitzako egoeretan aplikatzeko gauza izatea.

h) Natur Zientzien, Gizarte Zientzien, Geografiaren, Historiaren eta Kulturaren alderdi funtsezkoenak ezagutzea, eta Nafarroako Geografia eta Historia eta haren hizkuntza, kultura eta ohitura aniztasuna ezagutzen hastea.

i) Oinarrizko konpetentzia teknologikoak garatzea eta horiek ikaskuntzarako erabiltzen hastea, eta haien funtzionamenduarekiko eta jasotzen eta lantzen dituzten mezuekiko espiritu kritikoa garatzea.

j) Irudikapen eta adierazpen artistikoak erabiltzea eta ikusizko nahiz ikus-entzunezko proposamenak eraikitzen hastea.

k) Higienea eta osasuna balioestea, norberaren eta besteen gorputza onartzea, desberdintasunak errespetatzea, eta gorputz-hezkuntza, kirola eta elikadura garapen pertsonal eta sozialaren aldeko baliabide gisa erabiltzea.

l) Gizakiarengandik hurbilen dauden animaliak ezagutzea eta balioestea, eta haiek zaintzeko eta haiekiko enpatia izateko portaerak hartzea.

Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak 7 • 116

bukatzean espero den jardun-mailaz eta, aldi berean, Oinarrizko Irakaskuntzaren bi etapen arteko jarraitutasuna, koherentzia eta kohesioa ahalbidetzen eta esplizitatzen baitituzte.

1. Ikastetxeek beren hezkuntza proiektuetan foru dekretu honetan ezarritako curriculumaz egiten duten zehaztapenerako erreferentea izanen da aipatutako irteera-profila.
2. Hauek dira funtsezko konpetentziak, etapa osorako komunak direnak: –Hizkuntza komunikaziorako konpetentzia. –Eleaniztasunerako konpetentzia. –Matematikarako konpetentzia, eta zientzia, teknologia eta ingeniaritzarako konpetentzia. –Konpetentzia digitala. –Konpetentzia pertsonala, soziala eta ikasten ikastekoa. –Herritar konpetentzia. –Ekimenerako konpetentzia. –Kulturaren kontzientzia eta adierazpenerako konpetentzia.
3. Foru dekretu honetan ezarritako irakaskuntzen helburua da irteera-profilean aurreikusitako funtsezko konpetentziak gara daitezen bermatzea. 11. artikulua. Konpetentzia espezifikoak, metodo pedagogikoak, ebaluazio irizpideak, oinarrizko jakintzak eta ikaskuntza egoerak.
4. Foru dekretu honen II. eranskinean arlo bakoitzaren konpetentzia espezifikoak ezartzen dira, etaparen ziklo guztietarako komunak direnak, bai eta arlo bakoitzean ziklo bakoitzerako ezartzen diren ebaluazio irizpideak eta edukiak ere, oinarrizko jakintza gisa emanak.
5. Esparruak ezartzen badira, horien curriculumean sartuko dira osatzen dituzten arloetako konpetentzia espezifikoak, ebaluazio irizpideak eta oinarrizko jakintzak.
6. Metodo pedagogikoak ikastetxeek beraiek diseinatu eta ezarriko dituzte etapako zikloetako bakoitzean, ikasleei prestakuntza integrala ematea xede, zeinak lagunduko baitie beren nortasuna erabat garatzen eta beharrezko trebakuntza izaten Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza aprobetxamenduarekin ikasteko.
7. Funtsezko konpetentziak nahiz konpetentzia espezifikoak bereganatu eta garatzeko, ikaskuntza egoerak planifikatuko ditu irakasle taldeak. Irakasleei beren jarduna errazteko, foru dekretu honen III. eranskinean jaso dira egoera horien diseinurako orientabide batzuk. 12. artikulua. Tutoretza eta orientazioa.
8. Lehen Hezkuntzan, orientazioak eta tutoretza-lanak ikasleen banako eta taldeko hezkuntza prozesuan lagunduko du eta, era berean, elkarrekiko begirunea, aniztasunarekiko errespetua eta berdinen arteko lankidetza sustatuko du, arreta berezia jarriz genero berdintasunari.
9. Tutoretzaren bidez koordinatuko da irakasle guztien hezkuntzaren esku-hartzea eta etengabeko harremana izanen da gurasoekin edo legezko tutoreekin, Hezkuntzarako Eskubideari buruzko uztailaren 3ko 8/1985 Lege Organikoaren 4.1.d) eta g) artikuluan aitortzen diren eskubideen erabilera errazteko.
10. Hirugarren zikloan, tutoreak koordinatuko du hezkuntza orientaziorako eta orientazio akademiko eta profesionalerako elementuak sartzea, horien barne dela, gutxienez ere, ikasketak eta lanbideak deskubritzen joatea eta estereotipo sexistarik gabeko bokazio interesak sortzea. 13. artikulua. Ebaluazioa.
11. Ikasleen ebaluazioa globala, jarraitua eta prestakuntzakoa izanen da, eta kontuan hartuko du funtsezko konpetentzien garapen-maila eta ikaskuntza prozesu guztietan izandako aurrerapena.

8 • 116 Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak

1. Etengabeko ebaluazio-prozesu horren testuinguruan, ikaslearen aurrerapena ez bada egokia hezkuntza-errefortzuko neurriak ezarriko dira. Neurri horiek zailtasunak atzeman bezain laster hartu beharko dira, eta haien helburua izanen da hezkuntza prozesuan aurrera egiteko ezinbestekoak diren ikaskuntzak bereganatzen direla bermatzea.
2. Ikastetxeek curriculuma indartzeko edo aberasteko planak egiteko orientabideak emanen ditu Hezkuntza Departamentuak, behar hori duten ikasleen konpetentzia-maila hobetu dadin.
3. Hezkuntza Departamentuak eta ikastetxeek bermatuko dute ikasleen eskubidea haien dedikazioa, ahalegina eta errendimendua objektibotasunez balioetsi eta aitortu daitezen, eta, horretarako, prozedura egokiak ezarriko dituzte, kontuan hartuko dituztenak indarreko legerian xedatutako ebaluazioaren ezaugarriak eta, bereziki, etapa honen ebaluazioaren izaera globala, jarraitua eta prestakuntzakoa. Era berean, sustatuko da oro har erabil daitezela ebaluazio tresna askotarikoak, erabil errazak eta ikaskuntza-egoeretara egokitutakoak, ikasle guztien balorazio objektiboa egin ahal izateko.
4. Ikasturtean egindako jarraipena gorabehera, irakasle taldeak, ikastaldeko tutoreak koordinatuta, modu kolegiatuan baloratuko du ikasleen aurrerapena, ikasturtearen bukaeran eginen den ebaluazio saio bakar batean.
5. Irakasleek ebaluatuko dituzte bai ikasleen ikaskuntzak, bai irakaskuntza-prozesua eta beren irakaslana. 14. artikulua. Mailaz igotzea.
6. Ziklo bakoitzaren bukaeran, irakasle taldeak ikasleak ikasmailaz igotzeari buruzko erabakiak modu kolegiatuan hartuko ditu, eta bereziki kontuan hartuko ditu tutoreak emandako informazioa eta iritzia.
7. Ikasmaila bakoitzean, ikasleak behar den laguntza jasoko du aurreko ikasmailan lortu ez zituen ikaskuntzak berreskuratzeko, halakorik bada.
8. Kasuren batean, ikaslearen curriculum-atzerapenari edo ikasleak ikasteko dituen zailtasunei aurre egiteko aski neurri arrunt, egoki eta pertsonalizatu aplikatu ondoren, irakasle taldeak uste badu, ziklo bukaerako ikasmailaren bukaerako ebaluazio saioan, ikasmaila berean beste urte batez jarraitzea dela neurririk egokiena haren garapena aldezteko, berariazko errefortzu-plan bat antolatuko da, ikasmaila horretan espero den kasuan kasuko konpetentzien bereganatze-maila lor dezan. Erabaki hori behin bakarrik hartzen ahalko da etapan zehar, eta salbuespenezkoa izanen da.
9. Ziklo bakoitza bukatzean, tutoreak, irakasle taldeak emandako informazioa oinarri eta Hezkuntza Departamentuak erabakitzen duen moduan, txosten bat eginen du, ikasle bakoitzak funtsezko kon- petentziak noraino bereganatu dituen azalduko duena, eta adieraziko du, halaber, zein diren hurrengo ziklo edo etapan aurreikusi beharko diren errefortzu neurriak.
10. Ikasleen prestakuntza-prozesuaren jarraipena bermatzeko, ikasle bakoitzak txosten bat jasoko du etaparen bukaeran, Hezkuntza Departamentuak xedatzen duenaren araberakoa, haren bilakaerari eta funtsezko konpetentzien garapenari buruzkoa. 15. artikulua. Banako desberdintasunei arreta jartzea.
11. Inklusioa sendotzeko eta kalitatezko hezkuntzarako eskubidea bermatzeko, etapa honetan garrantzia emanen zaie, bereziki, ikasleen arreta indibidualizatuari, haien premia berariazkoak goiz detektatzeari eta laguntza eta errefortzu mekanismoak ezartzeari, ikasleak ikasmaila berean gelditzea saihesteko, batez ere gizarte egoera ahulean daudenen artean.
12. Hezkuntza Departamentuak ezarritakoaren barruan, ikastetxeek, beren ikasleen banako poten- tziala ahalik eta gehien garatze aldera, behar diren neurriak hartuko dituzte haien hezkuntza premiei erantzuteko, haien erritmo eta ikaskuntza estiloak kontuan hartuta. Horretarako, ikastetxeek arlo, ikasketa, espazio eta denboren antolaketa malgutzeko neurriak ezartzen ahalko dituzte, eta alternatiba metodologikoak sustatzen, ikasle guztien ikasteko gaitasuna eta emaitzak pertsonalizatzeko eta hobetzeko.

10 • 116 Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak

1. Ikasle horien eskolatzea normalizazio eta inklusio printzipioek arautuko dute; eskolatzeak diskriminaziorik ez egotea ziurtatuko du, bai eta hezkuntza sisteman sartzeko eta egoteko berdintasun efektiboa ere. D) Espainiako hezkuntza sisteman berandu sartzen diren ikasleak.
2. Espainiako hezkuntza sisteman berandu sartzen diren ikasleak eskolatzeko, kontuan hartuko dira haien egoera, ezagutzak, adina eta historia akademikoa. Eskolatze hizkuntzan edo hizkuntzetan gabezia handiak baldin badituzte, arreta berariazkoa jasoko dute, ikastalde arruntetan eskolatzearekin batera betiere, eta talde horiekin eginen du ahalik eta eskola-ordu gehien astean.
3. Dena dela, curriculumeko konpetentzia-mailan ziklo bateko edo gehiagoko atzerapena dutenak adinagatik dagokiena baino ikasmaila bat beherago eskolatzen ahalko dira. Ikasle horientzat behar diren errefortzu neurriak hartuko dira, eskolan integratzen eta atzerapena gainditzen laguntzeko eta ikasketak aprobetxamenduarekin egiten jarrai dezaten. Atzerapen hori gainditzen bada, adinaren arabera dagokion mailan sartuko da ikaslea. E) Adimen-gaitasun handiko ikasleak.
4. Ikastetxeek behar diren neurriak hartuko dituzte adimen-gaitasun handiak dituzten ikasleak identifikatzeko eta haien beharren balorazio goiztiarra egiteko. Horrekin batera, behar horietarako egokiak diren jarduketa planak eta curriculuma aberasteko programak ezarriko dituzte, ikasle horiei beren gaitasunak ahalik eta gehien garatzeko aukera emanen dietenak.
5. Hezkuntza Departamentuak ezartzen dituen baldintzetan, adimen-gaitasun handiak dituzten ikasleen eskolatzea malgutzen ahalko da, etapako iraupena ikasmaila bat murrizteko, aurreikusten denean hori dela neurri egokiena ikaslearen oreka pertsonala eta sozializazioa garatzeko, baldin eta neurri arruntak aski izan ez badira ikaslearen hezkuntza beharrei erantzuteko. 17. artikulua. Ikastetxeen autonomia.
6. Hezkuntza Departamentuak erraztuko die ikastetxeei beren autonomia pedagogikoaz, antolaketakoaz eta kudeaketakoaz baliatzea, maiatzaren 3ko 2/2006 Lege Organikoaren V. tituluko II. kapituluan eta lege hori garatzen duten arauetan jasotako baldintzekin.
7. Halaber, curriculuma garatzen lagunduko du eta, zeregin horretan, bide emanen du irakaskuntzako programaziorako eta material didaktikoetarako eredu irekiak egin daitezen, horien bidez ikasleen eta irakasleen beharrei erantzuteko, betiere Ikaskuntzarako Diseinu Unibertsalaren printzipioei men eginez, eta bultzatuko du ikastetxeek arlo, ikasketa, espazio eta denboren antolaketa malgutzeko neurriak ezar ditzaten eta alternatiba metodologikoak susta ditzaten, ikasle guztien ikasteko gaitasuna eta emaitzak pertsonalizatzeko eta hobetzeko.
8. Hezkuntza Departamentuak ezarritako curriculumaren zehaztapena finkatuko dute ikastetxeek, eta beren hezkuntza proiektuetan txertatuko dute. Zehaztapen horrek bultzatu eta garatuko ditu herritar aktibo izatera bideratuta eta konpetentzietan oinarrituta dagoen ikaskuntzari dagozkion printzipioak, helburuak eta metodologia.
9. Ikastetxeek, beren autonomia baliatuta, hainbat alderdi ezartzen ahalko dituzte: esperimentazioak, berrikuntza pedagogikoak, hezkuntza-programak, lan-planak, antolatzeko moduak, bizikidetza- arauak, eskola-egutegia edo arloen nahiz esparruen eskola-ordutegia zabaltzea; betiere Hezkuntza Departamentuak ezartzen dituen baldintzetan eginen dute, eta aplikatzekoa den araudiak, baita lanari buruzkoak ere, ahalbidetzen duen neurrian. Edonola ere, horrek ez du inolako diskriminaziorik ekarriko eta gurasoei edo legezko tutoreei ez zaie ekarpenik egin beharra ezarriko, ezta departamentuarentzako exijentziarik ere.
10. Ikastetxeek, halaber, ikasleen familiekin edo legezko tutoreekin hezkuntza konpromisoak sustatuko dituzte, non jasoko baita hezkuntza komunitateko kideek hitz ematen dutela ikasleen aurrerapen akademikoari laguntzeko zenbait jarduera betetzeko, eta zein diren jarduera horiek.
11. Prestakuntza prozesuaren jarraitutasuna eta Haur Hezkuntzatik Lehen Hezkuntzara eta bertatik Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzara trantsizioa eta bilakaera positiboak izan daitezen bermatzeko,

Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak 11 • 116

Hezkuntza Departamentuak eta ikastetxeek etapen arteko koordinazioari laguntzeko mekanismoak ezarriko dituzte.

18. artikulua. Ebaluazio diagnostikoa.

1. Lehen Hezkuntzako laugarren mailan, ikasleek lortutako konpetentzien ebaluazio diagnostikoa eginen dute ikastetxe guztiek. Ebaluazio hori, Hezkuntza Departamentuaren eskumenekoa, informatzailea, prestakuntzakoa eta orientatzailea izanen da ikastetxeentzat, irakasle, ikasle zein familientzat edo legezko tutoreentzat eta hezkuntza-komunitate osoarentzat. Ebaluazio hori zentsala izanen da eta haren erreferentzia esparrua maiatzaren 3ko 2/2006 Lege Organikoaren 144.1 artikuluarekin bat ezarritakoa.
2. Aipatutako lege organikoaren 121. artikuluan aipatzen diren hobekuntza planen esparruan, eta ebaluazio diagnostikoaren emaitzak aztertuta, Hezkuntza Departamentuak sustatuko du ikastetxeek jarduera proposamenak egin ditzatela, horien bidez ikasleek konpetentziak lor ditzaten laguntzeko, hezkuntzaren kalitatea eta ekitatea hobetzeko neurriak hartzeko eta irakaslana orientatzeko. 19. artikulua. Gurasoen eta legezko tutoreen parte-hartzea eta informazioa jasotzeko eskubidea.

Gurasoek eta legezko tutoreek beren seme-alaben edo tutoretzapekoen hezkuntza prozesuaren bilakaeran parte hartu beharko dute eta hura babestu, ikastetxeek ikasleen aurrerapena errazteko hartzen dituzten laguntza edo errefortzu neurrietan lagunduta. Horrez gain, eskubidea izanen dute ikasleen ebaluazioari eta igoerari dagozkien erabakiak ezagutzeko, bai eta ebaluazio horren agiri ofizialak, probak eta agiriak ere, kasuan kasuko ikasleari dagokion zatian, horrek galarazi gabe Datu Per tsonalak Babesteko eta Eskubide Digitalak Bermatzeko abenduaren 5eko 3/2018 Lege Organikoan eta datu pertsonalen babesaren arloko araudi aplikagarrian ezarritako bermeak errespetatzea.

20. artikulua. Ebaluazio agiriak eta txostenak.

1. Lehen Hezkuntzan, ebaluazio agiri ofizialak honakoak dira: ebaluazio aktak, ikasketa espedientea, historia akademikoa, etaparen bukaerako txostena eta, hala dagokionez, lekualdatzeagatiko txosten per tsonala.
2. Historia akademikoa eta, hala dagokionean, lekualdatzeagatiko txosten pertsonala oinarrizko agiriak dira ikasleak mugikortasunaz baliatu ahal izan daitezen Espainiako lurralde guztian.
3. Hezkuntza Departamentuak ezarriko ditu ziklo eta etapa bukaerako txostenen ezaugarriak, foru dekretu honen 14. artikuluko 4. eta 5. apartatuetan aipatzen direnenak.
4. Ebaluazio agiri ofizialetan foru dekretu honen aipamena jaso beharko da. Agiriek Nafarroako Foru Komunitatetik kanpo izan behar dutenean eragina, Administrazio Publikoen Administrazio Prozedura Erkideari buruzko urriaren 1eko 39/2015 Legearen 15.3 artikuluan xedatutakoari jarraikiko zaio. 21. artikulua. Ebaluazio aktak.
5. Ebaluazio aktak ikasmaila bakoitzerako eginen dira, eta eskolaldi arrunta bukatzean itxiko dira. Gutxienez ere taldea osatzen duten ikasleen izen-zerrenda jasoko dute, arlo edo esparruen ebaluazioaren emaitzekin eta ikasmailaz igotzeaz edo maila berean jarraitzeaz hartutako erabakiekin batera.
6. Arlo edo esparruen ebaluazioaren emaitzak honela adieraziko dira: Gutxiegi (GU), kalifikazio negatiboen kasuan, eta Nahikoa (NA), Ongi (ON), Oso Ongi (OO) edo Bikain (BI), kalifikazio positiboen kasuan.
7. Arlo bat baino gehiago dituzten esparruen kasuan, ebaluazioaren emaitza kalifikazio bakar batekin adieraziko da, horrek galarazi gabe prozedurak ezartzea ikasleak eta haren gurasoek edo legezko tutoreek informazioa izan dezaten arlo bakoitzean duen bilakaeraz.
8. Ebaluazio aktak taldeko tutoreak izenpetuko ditu eta ikastetxeko zuzendariak ontzat eman.

Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak 13 • 116

1. Ikaslearen espediente elektronikoa, gutxienez ere, ebaluazio agiri ofizialetan dauden datuek osatuko dute, eta bete beharko du Administrazio Elektronikoaren esparruan Elkarreragingarritasunaren Eskema Nazionala arautzen duen urtarrilaren 8ko 4/2010 Errege Dekretuan ezarritakoa.

XEDAPEN GEHIGARRIAK

Lehen xedapen gehigarria.–Ezarpena eta ordutegia. Hezkuntza Departamentuak foru agindu baten bidez arautuko ditu irakaskuntza hauen ezarpena eta ordutegia.

Bigarren xedapen gehigarria.–Erlijio irakaskuntza.

1. Erlijio irakaskuntza sartuko dira Lehen Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzako gutxieneko irakaskuntzak eta antolamendua ezartzen dituen martxoaren 1eko 157/2022 Errege Dekretuaren lehen xedapen gehigarrian ezarritakoari jarraikiz; izan ere, errege dekretu horrek garatzen du Hezkuntzari buruzko maiatzaren 3ko 2/2006 Lege Organikoaren bigarren xedapen gehigarrian jasotakoa.
2. Hezkuntza Departamentuak bermatuko du ikasturtearen hasieran ikasleen gurasoek edo legezko tutoreek adierazi ahal izatea zer nahi duten, seme-alabek edo tutoretzapekoek erlijio irakaskuntza jasotzea ala ez.
3. Ikastetxeek behar diren antolaketa neurriak hartuko dituzte, gurasoek edo tutoreek beren seme- alabek edo tutoretzapekoek erlijio irakaskuntza jasotzea aukeratu badute, ikasle horiek behar bezalako hezkuntza arreta jaso dezaten. Arreta hori ikastetxeek planifikatu eta programatuko dute, halako moduan non bideratuko baita funtsezko konpetentziak garatzera, ikasleentzat esanguratsuak diren proiektuak eginda eta arazoak elkarlanean konponduta, autoestimua, autonomia, hausnarketa eta erantzukizuna sendotzearekin batera. Proposatutako jarduerak beti egonen dira zuzenduta curriculumaren alderdi zeharkakoenak sendotzera eta diziplinartekotasuna eta jakintzen arteko loturak sustatzera. Apartatu honetan aipatzen diren jarduerek ez dute inola ere ekarriko erlijioaren ezagutzarekin edo etapako ezein arlorekin lotutako curriculum edukiak ikastea.
4. Erlijio katolikoaren irakaskuntzaren curriculuma eta Estatu espainiarrarekin hezkuntza arlorako lankidetza hitzarmenak sinatu dituzten gainerako konfesioen curriculumak elizaren hierarkiak eta erlijio bakoitzeko agintariek ezarriko dituzte, hurrenez hurren.
5. Erlijio katolikoaren irakaskuntzaren ebaluazioa Lehen Hezkuntzako gainerako arloetakoak egiten diren bezalaxe eginen da eta haiek dituzten ondorio berdinak izanen ditu. Erlijio konfesioen irakaskuntzaren ebaluazioak Estatuarekin izenpetutako lankidetza hitzarmenetan ezarritakoa beteko du.
6. Ikasle guztien berdintasunaren printzipioa eta konkurrentzia librea bermatzeko, erlijioaren irakaskuntzaren ebaluazioan lortutako kalifikazioak ez dira kontatuko ikasketa espedienteen arteko konkurrentzia egin beharreko deialdietan.

Hirugarren xedapen gehigarria.–Atzerriko hizkuntzetan ematen diren Espainiako hezkuntza- sistemako irakaskuntzak.

Hezkuntza Departamentuak baimentzen ahalko du curriculumaren arloetako zati bat atzerriko hizkuntzetan ikastea, baina horrek ez ditu aldatuko foru dekretu honetan arautzen diren curriculumaren oinarrizko alderdiak. Halakoetan, ahalegina eginen da etapan zehar ikasleek arloen berezko terminologia beregana dezaten bai atzerriko hizkuntzan bai gaztelaniaz edo euskaraz, hala dagokionean.

XEDAPEN IRAGANKORRAK

Lehen xedapen iragankorra.–Nafarroako Foru Komunitatean Lehen Hezkuntzako irakas- kuntzarako curriculuma ezartzen duen uztailaren 16ko 60/2014 Foru Dekretuaren aplikagarritasuna 2022-2023 ikasturtean.

1. 2022-2023 ikasturtean, Nafarroako Foru Komunitatean Lehen Hezkuntzako irakaskuntzarako curriculuma ezartzen duen uztailaren 16ko 60/2014 Foru Dekretuaren arabera araututako irakaskuntza aplikatuko da Lehen Hezkuntzako bigarren, laugarren eta seigarren mailetan.

14 • 116 Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak

1. 2022-2023 ikasturtean, uztailaren 16ko 60/2014 Foru Dekretuaren eranskinetan jasotako ikaskuntza estandar ebaluagarriek orientabide izaera baizik ez dute izanen Lehen Hezkuntzako bigarren, laugarren eta seigarren mailetan.

Bigarren xedapen iragankorra.–2022-2023 ikasturteko ebaluazioa. 2022-2023 ikasturtean, Lehen Hezkuntzako bigarren, laugarren eta seigarren mailetan aplikatzekoa izanen da Lehen Hezkuntzako ebaluazioa eta igoera, eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko eta Lanbide Heziketako ebaluazioa, igoera eta titulazioa arautzen dituen azaroaren 16ko 984/2021 Errege Dekretuaren I. eta II. kapituluetan xedatutakoa.

XEDAPEN INDARGABETZAILEAK

Xedapen indargabetzaile bakarra.

1. Nafarroako Foru Komunitatean Lehen Hezkuntzako irakaskuntzaren curriculuma ezartzen duen uztailaren 16ko 60/2014 Foru Dekretua indargabetzen da.
2. Maila bereko edo apalagoko arauetan, berriz, indargabetzen da foru dekretu honetan ezarri- takoaren kontrakoa den guztia.

AZKEN XEDAPENAK

Azken xedapenetako lehena.–Ezarpen egutegia. Foru dekretu honetan xedatutakoa 2022-2023 ikasturtean ezarriko da lehen, hirugarren eta bosgarren mailetan, eta 2023-2024 ikasturtean bigarren, laugarren eta seigarren mailetan.

Azken xedapenetako bigarrena.–Arau garapena. Ahalmena ematen zaio hezkuntza arloko eskumena duen kontseilariari foru dekretu honetan ezarritakoa betearazi eta garatzeko behar diren xedapen guztiak eman ditzan.

Azken xedapenetako hirugarrena.–Indarra hartzea. Foru dekretu honek Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu eta biharamunean hartuko du indarra. Iruñean, 2022ko ekainaren 22an.–Nafarroako Gobernuko lehendakaria, María Chivite Navas- cués.–Hezkuntzako kontseilaria, Carlos Gimeno Gurpegui.

16 • 116 Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak

pertsonen zaintzarekiko eta osasun publikoaren sustapenarekiko erantzukizun pertsonala eta soziala bere gain hartzea. –Espiritu kritikoa, enpatikoa eta proaktiboa garatzea, ekitate falta eta bazterketa egoerak detektatzeko, horiek sortzen dituzten arrazoi konplexuak ulertuta. –Ulertzea gatazkak direla gizartean bizitzeak berezko dituen elementu batzuk eta bakebidez konpondu behar direla. –Modu kritikoan aztertzea egungo gizarteak eskaintzen dituen mota guztietako aukerak, eta horiek baliatzea, bereziki aro digitaleko kulturak dakartzanak; haien alde onak eta arriskuak ebaluatzea, eta modu etiko eta arduratsuan erabiltzea, bizi kalitatea hobetzen laguntzeko, bai norberarena bai kolektiboa. –Onartzea ziurgabetasuna aukera bat dela erantzun sortzaileagoak emateko, eta atxikia izan dezakeen antsietateari aurre egiten ikastea. –Besteekin bizi eta elkarlanean aritzea gizarte ireki eta aldakorretan, aniztasun pertsonala eta kulturala baloratuta aberastasun iturri diren aldetik, eta beste hizkuntza eta kultura batzuekiko interesa izanda. –Proiektu kolektibo baten parte sentitzea, tokian-tokian eta maila globalean, eta enpatia eta esku- zabaltasuna garatzea. –Bizitzan zehar ikasten segitzea ahalbidetuko dioten trebetasunak garatzea, konfiantza izanik ezagutza garapenaren eragile dela, eta garapen horren arrisku eta onuren balorazio kritikoa egitea. Erronka horiei eta beste batzuei –erabat elkar loturik daudenak– erantzuteko, beharrezkoak dira ezagutzak, trebetasunak eta jarrerak, funtsezko konpetentzietan dautzanak eta curriculuma osatzen duten arlo, esparru eta ikasgaietan lantzen direnak. Diziplina eduki horiek ezinbestekoak dira, haiek gabe ikasleek ez luketelako ulertuko beren inguruan gertatzen dena eta, hortaz, ezin izanen lukete egoeren balorazio kritikoa egin eta, are gutxiago, erantzun egokia eman. Erronkak irteera-profilean sartzearen ekarpen nagusia da jarduteko exijentzia bat gehitzea, curriculumaren konpetentzia-ikuspegiarekin bat egiten duena: jomuga ez da edukiak besterik gabe bereganatzea, horiek erabiltzen ikastea baizik, errealitatean dauden beharrak konpontzeko. Erronka horiek jarrera etiko exijentea hartzea eskatzen dute, berekin dakartelako norberaren ongizatearen bilaketa legitimoa onura komuna errespetatuta egin beharra. Horrez gain, tokian tokiko begiradaz harago joatea eskatzen dute, arazo globalak ere aztertzeko eta haiekin konprometitzeko. Horrek guztiak eskatzen du, batetik, buru konplexua izatea, ikuspuntu sistemiko eta irekiekin eta ziurgabetasun handiarekin pentsatzeko gai dena, eta, bestetik, alderdi garrantzitsu batzuekin enpa- tizatzeko gaitasuna, horiek gugan eragin zuzena ez badute ere; horrek esan nahi du nork bere gain hartzea justizia sozialaren, ekitatearen eta demokraziaren balioak eta espiritu kritiko eta proaktiboa garatzea bidegabekeriaren, ekitaterik ezaren eta bazterketa egoeren aurrean.

Eskuratu beharreko funtsezko konpetentziak Irteera-profilean jasotzen diren funtsezko konpetentziak dira Europar Batasuneko Kontseiluaren Gomendioan ezarritako funtsezko konpetentziak Espainiako hezkuntza sistemara egokitzearen emaitza. Egokitzapen honek erantzuten dio aipatu ditugun konpetentziak XXI. mendeko erronka eta desafioekin, LOEn ezarritako hezkuntza sistemaren printzipio eta xedeekin eta eskola testuinguruarekin lotzeko beharrari; izan ere, Gomendioaren ardatza bizitza osoan gertatu behar den etengabeko ikaskuntza da, eta profila, aldiz, ikasleen garapen pertsonal, sozial eta prestakuntzakoaren une zehatz eta mugatu bati dagokio: oinarrizko irakaskuntzaren etapari. Oro har, ulertu behar da LOMLOEn hezkuntza etapetarako aurreikusten diren konpetentziak eta helburuak lortzea loturik dagoela irteera-profil honetan jasotzen diren funtsezko konpetentziak bereganatu eta garatzearekin. Hauek dira funtsezko konpetentzia horiek: –Hizkuntza komunikaziorako konpetentzia. –Eleaniztasunerako konpetentzia.

Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak 17 • 116

–Matematikarako konpetentzia, eta zientzia, teknologia eta ingeniaritzarako konpetentzia. –Konpetentzia digitala. –Konpetentzia pertsonala, soziala eta ikasten ikastekoa. –Herritar konpetentzia. –Ekimenerako konpetentzia. –Kulturaren kontzientzia eta adierazpenerako konpetentzia. Zeharkakotasuna irteera-profilaren berezko baldintza bat da, hau da, ikaskuntza guztiek laguntzen dute hura lortzen. Era berean, funtsezko konpetentzietako bakoitza eskuratzeak laguntzen du beste guztiak eskuratzen. Ez dago hierarkiarik haien artean, eta ezin da ezarri korrespondentzia esklusiborik arlo, esparru edo irakasgai bakar batekin; aitzitik, konpetentzia horiek arlo, esparru edo irakasgai guztien ikaskuntzetan zehazten dira, eta, aldi berean, horietan gertatzen diren ikaskuntzetatik abiatuta eskuratzen eta garatzen dira.

Funtsezko konpetentzien deskriptore operatiboak oinarrizko irakaskuntzan Funtsezko konpetentzien aplikazioari dagokionez, haietako bakoitzarentzat deskriptore operatibo multzo bat zehaztu da, Europan dauden erreferentzia esparruak abiapuntutzat harturik. Funtsezko konpetentzien deskriptore operatiboek, etapako helburuekin batera, erreferentzia esparrua osatzen dute, arlo, esparru edo ikasgai bakoitzaren konpetentzia espezifikoak zehazteko oinarria dena. Deskriptore operatiboen eta konpetentzia espezifikoen arteko loturari esker, bigarrenen ebaluazioa ikusirik ondorioztatu daiteke irteera-profilean zehaztutako funtsezko konpetentziak noraino bereganatu diren eta, beraz, etaparako aurreikusitako konpetentziak eta helburuak lortu diren. Kontuan harturik konpetentziak, nahitaez, modu sekuentzialean eta progresiboan eskuratzen direla, profilean sartzen dira, halaber, Lehen Hezkuntza bukatzean espero den jardun-mailari buruzko orientazioa ematen duten deskriptore operatiboak; horrela, derrigorrezko irakaskuntza osatzen duten bi etapen arteko jarraitutasuna, koherentzia eta kohesioa bultzatzen eta esplizitatzen dira.

Hizkuntza komunikaziorako konpetentzia (HKK) Hizkuntza komunikaziorako konpetentziaren funtsa interakzioa da –ahozkoa, idatzizkoa, zeinatua edo multimodala–, koherentziaz eta egokitasunaz egina, hainbat esparru eta testuingurutan eta hainbat asmo komunikatiborekin aritzeko. Berekin dakar modu kontzientean abian jartzea ezagutza, trebetasun eta jarrera guztiak, mezu ahozkoak, idatzizkoak, zeinatuak edo multimodalak ulertu, interpretatu eta modu kritikoan baloratzea ahalbidetzen dutenak, manipulazio eta desinformazio arriskuak saihestuta, bai eta eraginkortasunez komunikatzea ere beste pertsona batzuekin, lankidetzan, sormenez, etikaz eta begirunez. Hizkuntza komunikaziorako konpetentzia norberaren pentsamendurako eta jakintzaren eremu guztietan ezagutza eraikitzeko oinarria da. Hori dela eta, konpetentzia honen garapena loturik dago gogoeta esplizitu batekin, ezagutza-arlo bakoitzaren diskurtso-genero espezifikoetan hizkuntzak duen funtzionamenduaz, bai eta ahozkotasunaren, idazketaren edo zeinatzearen erabileraz ere, pentsatu eta ikasteko. Azkenik, posible egiten du hizkuntzaren alderdi estetikoaz ohartzea eta kultura literarioaz gozatzea.

Deskriptore operatiboak.

LEHEN HEZKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... OINARRIZKO IRAKASKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... HKK1. Badaki gertaerak, kontzeptuak, pentsamenduak, iritziak edo sentimenduak ahoz, idatziz, zeinuz edo modu multimodalean argi adierazten, bere ingurune pertsonal eta sozialeko eta hezkuntza-inguruneko eguneroko testuinguruetara egokituta, eta parte hartzen du interakzio komunikatiboetan, lankidetzarako jarrera izanik eta errespetuz, bai informazioa trukatzeko eta ezagutza sortzeko bai lotura pertsonalak egiteko.

HKK1. Badaki ahoz, idatziz, zeinuz edo modu multimodalean adierazpenak egiten, koherentziaz, zuzentasunez eta testuinguru sozialetara egokituta, eta parte hartzen du interakzio komunikatiboetan, lankidetzarako jarrerarekin eta errespetuz, bai informazioa trukatzeko, ezagutza sortzeko eta iritziak transmititzeko, bai lotura pertsonalak sortzeko.

Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak 19 • 116

Zientziarako konpetentziak berekin dakar ingurune naturala eta soziala ulertu eta azaltzea ezagutza eta metodologia multzo bat erabiliz, barne direla behaketa eta esperimentazioa, galderak egiteko eta probetan oinarritutako ondorioak ateratzeko, naturaren mundua eta testuinguru soziala interpretatu eta eraldatu ahal izateko. Teknologia eta ingeniaritzarako konpetentziak bere baitan biltzen du zientziei dagozkien ezagutzak eta metodologiak aplikatzea gure gizartea eraldatzeko, pertsonen behar edo nahien arabera, segurtasunez, erantzukizunez eta jasangarritasunez.

Deskriptore operatiboak.

LEHEN HEZKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... OINARRIZKO IRAKASKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... STEM1. Gidatuta, arrazoiketa matematikoari dagozkion metodo induktibo eta deduktibo batzuk erabiltzen ditu egoera ezagunetan, problemak ebazteko estrategia batzuk hautatu eta erabiltzen ditu, eta lortutako soluzioez hausnarketa egiten du.

STEM1. Arrazoiketa matematikoari dagozkion metodo induktibo eta deduktibo batzuk erabiltzen ditu egoera ezagunetan, problemak ebazteko estrategia batzuk hautatu eta erabiltzen ditu, eta soluzioak modu kritikoan aztertzen ditu, baita prozedura birformulatu ere, beharrezkoa bada. STEM2. Pentsamolde zientifikoa erabiltzen du bere inguruan gertatzen diren fenomeno batzuk ulertu eta azaltzeko, eta konfiantza du ezagutzan, garapenerako eragilea delakoan; lanabes eta tresna egokiak erabiltzen ditu, galderak egiten dizkio bere buruari eta esperimentu errazak egiten ditu, gidatuta.

STEM2. Pentsamolde zientifikoa erabiltzen du bere inguruan gertatzen diren fenomenoak ulertu eta azaltzeko, eta konfiantza du ezagutzan, garapenerako eragilea delakoan; galderak egiten dizkio bere buruari eta hipotesiak egiaztatzen ditu esperimentazioaren bidez eta arakatuz, lanabes eta tresna egokiak erabiliz, eta zehaztasunaren eta egiazkotasunaren garrantzia balioesten du, zientziaren norainokoaz eta mugez jarrera kritikoa agertzearekin batera. STEM3. Gidatuta, proiektuak egiten ditu, eta askotariko prototipo edo ereduak diseinatu, fabrikatu eta ebaluatzen ditu, ziurgabetasunaren aurrean egokitzen, taldean sormenezko produktu bat helburu zehatz batekin sortzeko, horretan talde osoak parte har dezan ahalegintzen dela eta sor daitezkeen gatazkak bakebidez konpontzen.

STEM3. Proiektuak planteatu eta garatzen ditu, eta orotariko prototipo edo ereduak diseinatu, fabrikatu eta ebaluatzen ditu, behar edo arazo bati konponbidea emateko produktuak sortu edo erabiltzeko, sormenez eta taldean, horretan talde osoak parte har dezan ahalegintzen dela eta sor daitezkeen gatazkak bakebidez konpontzen; ziurgabetasunaren aurrean egokitu egiten da eta jasangarritasunaren garrantzia baloratzen du. STEM4. Metodo eta emaitza zientifiko, matematiko eta teknologiko batzuen elementu nabarmenenak interpretatu eta transmititzen ditu, modu argi eta egiazkoaz, terminologia zientifiko egokia erabiliz, hainbat formatutan (marrazkiak, diagramak, grafikoak, sinboloak...) eta kultura digitala modu kritiko, etiko eta arduratsuan baliatuz ezagutza berriak partekatu eta eraikitzeko.

STEM4. Prozesu, arrazoitze, frogaketa, metodo eta emaitza zientifiko, matematiko eta teknologiko batzuen elementu nabarmenenak interpretatu eta transmititzen ditu, modu argi eta zehatzaz, hainbat formatutan (grafikoak, taulak, diagramak, formulak, eskemak, sinboloak...) eta kultura digitala modu kritikoan baliatuta, hizkuntza matematiko formala sartuta etikaz eta erantzukizunez, ezagutza berriak partekatu eta eraikitzeko. STEM5. Osasuna sustatzeko eta ingurumena eta izaki bizidunak babesteko, zientzian oinarritutako ekintzetan parte hartzen du, etika eta segurtasun printzipioak aplikatuta, eta kontsumo arduratsua egiten du.

STEM5. Osasun fisikoa, mentala eta soziala sustatzeko, eta ingurumena eta izaki bizidunak babesteko, zientzian oinarritutako ekintzak jartzen ditu abian; etika eta segurtasun printzipioak aplikatzen ditu bere gertuko ingurunea modu jasangarrian eraldatzeko proiektuak egiteko, haien inpaktu globala baloratzen du eta kontsumo arduratsua egiten du.

Konpetentzia digitala (KD)

Konpetentzia digitalak berekin dakar teknologia digitalak modu seguru, osasungarri, jasangarri, kritiko eta arduratsuan erabiltzea, ikasteko, lanerako eta gizartean parte hartzeko, bai eta haiekiko interakziorako. Konpetentzia honetan biltzen dira informazioan eta datuetan alfabetatzea, komunikazioa eta elkarlana, heziketa mediatikoa, eduki digitalak sortzea (programazioa barne), segurtasuna (ongizate digitala eta zibersegurtasunarekin lotutako konpetentziak barne), herritartasun digitalarekin, pribatutasunarekin, jabetza intelektualarekin, arazoak ebaztearekin eta pentsamendu konputazional eta kritikoarekin lotutako gaiak.

Deskriptore operatiboak.

LEHEN HEZKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... OINARRIZKO IRAKASKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... KD1. Bilaketa gidatuak egiten ditu Interneten eta informazioaren tratamendu digitalerako estrategia errazak baliatzen ditu (gako hitzak, informazio garrantzitsuaren hautaketa, datuen antolaketa...), lortutako edukiei buruzko jarrera kritikoarekin.

KD1. Bilaketak egiten ditu Interneten, baliozkotasun, kalitate, gaurkotasun eta fidagarritasun irizpideekin, eta modu kritikoan hautatzen ditu emaitzak eta artxi- batzen ditu, berreskuratu, erreferentziatu eta berrerabiltzeko, jabetza intelektuala errespetatuta.

20 • 116 Lehen Hezkuntzaren etapako irakaskuntzak

LEHEN HEZKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... OINARRIZKO IRAKASKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... KD2. Eduki digitalak sortu, integratu eta berregiten ditu hainbat formatutan (testua, taula, irudia, audioa, bideoa, programa informatikoa...) askotariko tresna digitalak erabiliz, ideiak, sentimenduak eta ezagutzak adierazteko, berrerabiltzen dituen edukien jabetza intelektuala eta egile eskubideak errespetatuta.

KD2. Ikaskuntzarako bere ingurune pertsonal digitala kudeatu eta erabiltzen du ezagutza eraikitzeko eta eduki digitalak sortzeko, informazioaren tratamendurako estrategien bidez eta zenbait tresna digital erabilita; horietatik egokiena hautatu eta konfiguratzen du egin beharreko lanaren eta etengabeko ikaskuntza beharren arabera. KD3. Eskolako jarduera edo proiektuetan parte hartzen du tresna edo plataforma birtualak erabilita, ezagutza berria eraikitzeko, komunikatzeko, lankidetzarako, eta datuak eta edukiak partekatzeko ingurune digital murriztuetan eta gainbegiratuetan, modu seguruan, horien erabilerari dagokionez jarrera irekia eta arduratsua izanik.

KD3. Komunikatzen da, parte hartzen du, elkarlanean eta interakzioan aritzen da edukiak, datuak eta informazioa partekatuz, tresna edo plataforma birtualak erabiliz, eta arduraz kudeatzen ditu bere ekintzak, presentzia eta ikusgaitasuna sarean, arlo digitalean herritar aktibo, zibiko eta gogoetatsua izateko.

KD4. Teknologia digitalak erabiltzearen arriskuak ezagutzen ditu eta, irakasleak lagunduta, horiek erabiltzean prebentzio neurriak hartzen ditu gailuak, datu pertsonalak, osasuna eta ingurumena babesteko, eta teknologia horien erabilera kritiko, seguru, osasungarri eta jasangarria izateko ohiturak hartzen hasten da.

KD4. Teknologia digitalak erabiltzearen arriskuak ezagutzen ditu eta horiek erabiltzean prebentzio neurriak hartzen ditu gailuak, datu pertsonalak, osasuna eta ingurumena babesteko, eta teknologia horien erabilera kritikoa, legezkoa, segurua, osasungarria eta jasangarria izatearen garrantziaz eta beharraz jabetzeko. KD5. Arazo zehatzak edo proposatutako erronkak sormenez ebazteko konponbide digital erraz eta jasangarriak garatzen hasten da (material teknologikoen berrerabilera, blokeen araberako programazio informatikoa, hezkuntza robotika), eta laguntza eskatzen du beharrezkoa bada.

KD5. Aplikazio informatiko errazak eta sormenezko konponbide teknologiko jasangarriak garatzen ditu arazo zehatzak ebazteko edo proposatutako erronkei erantzuteko; interesa eta jakin-mina agertzen ditu teknologia digitalen bilakaeraz eta haien garapen jasangarriaz eta erabilera etikoaz.

Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoa (KPSII)

Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoak berekin dakar norberari buruz gogoeta egiteko gaitasuna, nork bere burua ezagutu, onartu eta etengabeko hazkunde pertsonala sustatzeko; denbora eta informazioa eraginkortasunez kudeatzea; beste batzuekin elkarlanean aritzea, modu eraikitzailean; erresilientziari eustea; eta ikaskuntza kudeatzea bizitzan zehar. Berekin dakar, halaber, ziurgabetasunari eta konplexutasunari aurre egitea; aldaketetara moldatzea; prozesu metakognitiboak kudeatzen ikastea; elkarbizitzaren kontrako jarrerak identifikatu eta horiek lantzeko estrategiak garatzea; norberaren eta gainerako pertsonen ongizate fisiko, mental eta emozionalean laguntzea eta, horretarako, nork bere burua eta ingurukoak zaintzeko trebetasunak garatzea erantzukidetasunaren bitartez; etorkizunari begira bizitzeko gaitasuna izatea; enpatia adieraztea, eta gatazkei testuinguru integratzaile eta laguntzazkoan heltzea.

Deskriptore operatiboak.

LEHEN HEZKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... OINARRIZKO IRAKASKUNTZA BUKATUTA, IKASLEAK... KPSII1. Bere emozio, ideia eta portaera pertsonalez jabetzen da eta estrategiak erabiltzen ditu tentsio edo gatazka egoeretan kudeatzeko; aldaketetara moldatzen da eta aldaketak harmonizatzen ditu bere helburuak lortzeko.

KPSII1. Bere emozioak erregulatu eta adierazten ditu, eta baikortasuna, erre- silientzia, autoeraginkortasuna eta ikaskuntzarako asmoaren eta motibazioaren bilaketa indartzen ditu, erronkak eta aldaketak kudeatzeko eta bere helburuekin harmonizatzeko. KPSII2. Osasunerako arrisku nabarmenenak eta aktibo nagusiak ezagutzen ditu, bere ongizate fisiko eta mentalerako osasungarriak diren bizimoduak ditu, indarkeria edo diskriminazio egoerak detektatzen ditu eta haien aurrean laguntza eskatzen du.

KPSII2. Faktore sozialek osasunerako ekar ditzaketen arriskuak ulertzen ditu, gorputzerako nahiz bururako bizimodu osasungarriak sendotzen ditu, elkarbizitzaren aurkako jarrerak hautematen ditu eta horiek lantzeko estrategiak aplikatzen ditu.

KPSII3. Beste pertsonen emozioak eta esperientziak ezagutu eta errespetatzen ditu, parte-hartze aktiboa du talde-lanean, esleitutako banako erantzukizunak hartzen ditu bere gain eta helburu partekatuak lortzeko lankidetza estrategiak erabiltzen ditu.

KPSII3. Modu proaktiboan ulertzen ditu beste pertsonen ikuspegiak eta espe- rientziak eta bere ikaskuntzan txertatzen ditu, talde-lanean parte hartzeko, eta modu ekitatiboan banatu eta onartzen ditu zereginak eta ardurak, eta lankidetza estrategiak erabiltzen ditu. KPSII4. Norberaren ahaleginaren eta dedikazioaren balioaz ohartzen da, bere ikaskuntzaren hobekuntzari begira, eta jarrera kritikoak hartzen ditu gogoeta prozesu gidatuetan.

KPSII4. Autoebaluazioak egiten ditu bere ikaskuntza prozesuaz, eta iturri fidagarriak bilatzen ditu informazioa baliozkotu, oinarritu eta kontrastatzeko eta ondorio ga- rrantzitsuak lortzeko. KPSII5. Epe laburreko helburuak planeatzen ditu, ikaskuntza autoerregulatuko estrategiak erabiltzen ditu eta norberaren ebaluazioa eta koebaluazioa egiteko prozesuetan parte hartzen du; bere mugez ohartzen da eta badaki laguntza bilatzen ezagutza eraikitzeko prozesuan.

KPSII5. Epe ertaineko helburuak planeatzen ditu eta atzeraelikadurako prozesu metakognitiboak garatzen ditu, ezagutza eraikitzeko prozesuan bere akatsetatik ikasteko.

Herritar konpetentzia (HK)

Herritar konpetentziak laguntzen du ikasleek herritar arduratsu izan daitezen eta bizitza sozial eta zibikoan osotara parte har dezaten; kontzeptu eta egitura sozial, ekonomiko, juridiko eta politikoen