Docsity
Docsity

Prepara tus exámenes
Prepara tus exámenes

Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity


Consigue puntos base para descargar
Consigue puntos base para descargar

Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium


Orientación Universidad
Orientación Universidad


digesto, Apuntes de Derecho

Asignatura: Dret Canònic, Profesor: pepito pepito, Carrera: Dret, Universidad: UPF

Tipo: Apuntes

2013/2014

Subido el 15/11/2014

javibm
javibm 🇪🇸

3

(1)

4 documentos

1 / 24

Toggle sidebar

Esta página no es visible en la vista previa

¡No te pierdas las partes importantes!

bg1
pf3
pf4
pf5
pf8
pf9
pfa
pfd
pfe
pff
pf12
pf13
pf14
pf15
pf16
pf17
pf18

Vista previa parcial del texto

¡Descarga digesto y más Apuntes en PDF de Derecho solo en Docsity!

DIGESTO.—LIBRO X/1; TÍTULO 1V 9. JAvOLENUS libro XV. ex Cassio.—Quum far- ti agitar, ¡urarc ita oportet, tantí rem fuisse, quuia furtam factum sit, non adiici: «eo, pluris- ve, quía quod (1) res plaris est, utique tn- ti est. 10. CALLISTRATUS libro 7. Quaestiornem. — ln instrumentis, quae quis nan exhibet, actori permit- títur in lítcw iurare, quanti sua interest ea pro- ferri, ut tanti condemnetur reus; idque etiam Di- vus Commodus rescripsit. 11. Paurus libro III. Responsorum. — Do per- ¿nrio ejus, quí ex necessitate invis ín Jitem jura- vit, quaeri facile non solere. FIT. IV DE CONDICTIONE CAUSA DATA CAUSA NON SECUTA [Cf. Cod. 14.6] 1. ULPIANUS libro XXVI. ad Edictum.—Ñi ob rom non inhonestam data sit pecunia, ut filius emanciparetur, vel servus manumitteretur, vel a lite discedatur, causa secuta repetitio cessat. $ 1.—Si parendi conditioni causa tibi dedero decem, mox repudiavero hereditatem vel legs- bum, possum condicere; 2, HERMOGENIANUS [2) libro 12. Turis Epito- marum (3). —sed et si falgum testamentum sino seclere ejus, qui (4) dedit, vel inofficiogsum pro- nuntietnr, veluti causa non secuta decem repe- tentur. 3. ULpP1anus libro XXVI, ad Edictum.-— Dedi tíbi pecuniam (5), ne ad iudicem irotur, (6) qua- si decidi; an possim condicere, si mihi non ca- veatur, ad iudicem non iri? Et est verum, mul- tam inieresso, utrum ob hoc solum dedi, ne ea- tur, an ut ef mihi repromittatur, non ¡ si ob hoc, ut et repromittatar, condiel poterit, si non repromittatur; si, ut ne eatur, condictio cesgat, quamdiu non itur. $ 1.—Idem erit, eb si tibi dedero, ne (0) Stichum manumittas; nam secundum distinctionem supra seriptam aut admittenda evit repetitio, aut inhi- benda. . $ 2.—Sea si tibi dedero, ut Stichum manumit- tas, si non faeis, possum condicere; ant si me poe- niteat, condiecre possam. $ 3,—Quid, siita dedi, ut intra certem tempus manumittas? Sí noudum tempus practeriit, inhi- benda erjt repetitio, nisi posniteat; quodsi prae- terjit, condici poterit. Sed si Stichus decesserit, an repeti, quod datum est, possit? Proculas ait, 41) que, Pulg; quae, Mal, $ Farir, eegín corrección dul cúdics Fl,; Ermogenianes, segun la escritura oríginal, (8) Mibro V. urls, Émvop dy, Hal. 500 9. Javoneno; Doctrina de Casio, libro XV.— Cuando se ejercita la acción de hurto, conviene jurar de este modo, que la cosa valió tanto, cCuan- de se cometió el hurto, y que no se añada ctanto, ó más», porque lo que de más valo la cosa está ciertamente en el tanto. 10. Caristraro; Cuestiones, libro [Respecto a los instrumentos que algnno no exhibe, permi tesc al actor jurar para el litigio enanto le impor- ta que se exhiban aquéllos, para que en tanto sen condenaño el reo; y esto lo contestó por reseripto también cl Divino Cómodo. 11. Pavo; Respuestas, libro 111. — No suele admitirse facihnente querella sobre el perjurio de aquel que, por necesidad del derecho, juró para el litigio. TÍTULO IV DD LA CONDIECIÓN DI LO DADO POR CAUSA QUE NO SE VERIFICÓ [Véase Cód, 1V. 8] 1. ULpPIANO; Comentarios al Edicto, libro XXVI —Si por cosa no deshonesta se hubiera dado dine- ro, para que se emancipase un hijo, 6 se manumi- tiese un esclavo, ó para que se desistiera de un pleito, habiéndose verificado la causa, cesa la re- petición. 8 1.—Si por cansa de cumplir la condición yo te hubiere dado diez, y luego hubiere repudiado la herencia, ó el legado, puedo intentar la con- dicción; 2. HERMOGENIANO; Kpitome del Derecho, libro 1).—pero también si se declarase fnlso el testa- mento, sin eulpa del que los dió, 6 inoficioso, 88 yeclamarán los diez cómo no habiéndose verifica- do la causa. 8. ULPIANO; Comentarios al kádicto,libro XXVI —Te dí dinero, para que no se recurriese al juez, cual si la controversia estuviera decidida; ¿podré intentar la condicción, si no 80 me diera caución de que no se recurrirá al juez? Y es lo cierto, que hay mucha diferencia entre si lo dí únicamente por esto, para que no se Fecurra, 6 si tembién pa- ra que se me prometa, que no $e recurrirá, si por esto, para que también se me prometa, podrá in- tentarse la condicción, si no se prometiera; sí para que no se recurra, deja de haber la condicción, mientras no 5e recurre. 1.—Lo mismo será, también si yo te hubicro dado para que no manumitas 4 Stico; porque se- gún la distinción sob lieha, deberá 6 admitirse, ó denegarse la repetición. 8 2,—Pero si yo te hubiere dado para que ma- numitas á Stico, si uo lo haces, puedo intentar la condicción; ó sime arrepintiera, pusdo ejercitar la condicción. $ 3.—¿Queé, si di de este modo, para que lo ma- numitas dentro de cierto tiempo? Si ann no pasó el tiempo, se habrá de denegar la repetición, á no ser que me arrepienta; pero si transcurrió, podrá intentarse la condicción. Pero si Stico hubiere fn- (1, decem, inserta Hal. (5) ue, fnserta Hal. (5) qua, inserto Hal. (1) at, (en lugar dene), Dal, 700 DIGESTO. si post id temporis decesserit, quo manumitti pota- it, repetitionem esse; si minus, cessare. Quin io et si nihil tibi dedi, ut manu- , Placuerat tamen, ut darem, ultro tibi competere actionem, quae ex hoc contractu na- scitur, id est condictionem, defuncto quogne eo. 3 5.—Si liber homo, quí bona fide sorviebat, mihi pecuniam dederit, ut eum mannmittam, et fecero, postea líber probatus an mihi condicere possit, quaoritur. Es ulianus libro undecima (1) Digestorum seribit, competero manumisso repe- titionem. Neratius etiam libro (2) Membranarum refert, Paridem pantomimum (8) a Domitia Nero- nis filla (1) decem, quae el pro libertate dederat, repetiisse per iudicem, nec fuisse quaesitum, an Domitia sciens liberum accepisseb, $ 6.—5i quis quasi statuliber mihi decem de- derit, quum jussus non esset, condicere eum de- cem Celsus seribit, 3 1.—Sed si servus, qui testamento heredi ins- sus erat decem darc, et liber esse, codicillis pure libertatem accepit, eb id ignorans dederit heredi decem, an repetere possit? Et refert, patrem suum Celsum oxistimasse, repetere eum non posse; sed ipse Celsus matarali aequitate motus pulat, repe- ti posse. Quas sententia verior est, quamquam constet, mt et ipse ait, eun, qui deditea spe, quod se ab es, qui acceperit, remnnerari existimaret, vel amiciorom sibi esse eum futarum, repetere non posse opinione falsa deceptum. $ 3.—Subtilina quoqus illud tractat, anille, qui se statuliberum putavorit (5), nec fecerit numos accipientis, quoniam heredi dedit, quasi ipsins herodis numos daturis, non quasi guos, qui ubi- que ipsins fuerunt, acquisiti scilicet post liberta- tem el ex testamento competeutem? Et puto, si hoo animo dedit, non fieri ipsius; nam et quuin tibi numos meos quasi tuos do, non facio tnos. Quid ergo, si híe non heredi, sed alii dedit, cui putabat se iussum (6)? Si quidem peculiares de- dit, nec focit accipientis; autem alius pro eo dedit, aut ipse dedit iam liber factus, Hlent acel- pientis. 5 9.— Quamquam permissun sit stabulibero, etiam de peculio dare implendae conditionis can- sa, si tamen vult heres numos salvos facere, pot- osh eum vetare dare; sic onim fict, ut el statuli- ber perveniat ad libertatem quasi impleta condi- tione, cui parere prolibitus est; et numi non por- ibunt, sed is, quem testator accipere voluit, ad- versus heredem in factum actione agere potest, ut testatori parcatur. (1) decimo, Hal, (2) Aris, fal. (3) Pathonoralum, otros £n Hal. (0 amita, ntros en (eb, (5) an lie, quí dedit, quur se statuliberam putaverll, use sit, fecit numinos, Vadg. TIBRO Xi: TÍTULO 1y llécido, ¿podrá acaso repetirse lo que se dió? Dice Próculo, que si hubiero fallocido después del tiem- po en que pudo ser manumitido, hay la repetición; y sí na, que deja de haberla. » $ 4.—Antes bien, también si no te dl nada para que lo manumitiéses, pero si se habia convenido que te diera, te competo de suyo la acción, que nace de este contrato, esto es, la condicción, aun habiendo muerto aquél. $ 5.—Si nn hombre libre, que de buena fe pres- taba servidumbre, me hubiere dado dinero, para que la manumita, y yo lo hubiere hecho, se pre- gunta, si habiendo probado después que era libre podrá intentar contra mi la condicción. Y escribe Juliano en el libro undécimo del Digesto, que al manumitido le compete la repetición. Refiere tam- bién Neracio en sn libro de los Pergaminos, que el pantomimo Paris reclamó judicialmente a Do- micia, hija de Neron, la suma de diez que le habla dado para su libertad, y que no se investigó si Domicía los había recibido sabiendo que aquél era libre. —8i alguno, cual instituido libre bajo con- dición, me hubiere dado diez, no habiéndosele mandado, escriba Celso, que puede él reclamar los diez por la condicción. $ 1.—Pero si el esclavo, á quien en el testamen- to se le habia mandado dar diez al heredero, y que fuera libre, recibió por eodicilos puramente la libertad, $ ignorando esto hubiere dado los diez al heredero, ¿podrá acaso repetirios? Y refiere, que Celso, su padre, opinó que aquél no podía ro- petirlos; pero el mismo Celso, movido de natural equidad, opina que pueden ser repetidos. Cuya opinión es más verdadera, aunque conste, como también dice el misma, que el que dió con la es- peranza de que creía que sería remunerado por el que hubiere recibido, 0 de que éste se le haria más amigo para lo (uturo, no puede repetir, engañado por su falsa opinión. $ 8.— También examina más minuciosamente esta cuestión, ¿ol quo se hubiere creído Institutdo libre bajo condición, no habrá hecho del que los recibe los dineros, porque los dió al heredero, cual si hubiere de dar como del mismo heredero, no como suyos propios, dineros que ciertamente fue- ron de] mismo, adquiridos, á la verdad, después de la libertad que de competía en virtud del tes- tamento? Y opino, que si los dió con esta ereen- cia, no se hacen del mismo; porque cuando te doy, como tuyos, dineros mios, tampoco los hago tu- yos. ¿Qué, pues, si éste no los dió al heredero, sino á otro, á quien crela que se le habia mandado? Si verdaderamente dió dineros del peculio, tam- poco los hace del que los recibe; pero sí otra los dió por él, ó si los dió él mismo, ya hecho libre, se harán del que los recibe. $ 9.—Aunque esté permitido al instituido libre bajo condición, dar aun de su peculio para cum- plir la condición, no obstante, si el lieredero quie- re dejar á salvo los dineros, puede prohibirle que los dé; porque asi sucederá, que el instituido li bre bajo condición, 4 quien se le prohibió eum- plirla, llegue también á la libertad cual ha dose cumplido la condición; y no se consumirá el dincro, sino que aquel que quiso el testador que lo recibiera, puede ejercitar contra ul heredero la acción por el hecho, para que se cumpla la volun- tad del testador. (6) dare, insertan fal. Pulg. pr] 2 E quod accepit, restitui, nisi forte diligentius eum habiturus esset, si non accepisset, ut manumitto- ret; tune enim non est 2equum, eur ef servo, et toto pretio carere. $ 41—£Sed ubi accepit, ut manumitteret, deinde servus decessit, siquidem moram fecit manumis- sioni, conseguens est, ut dicamus refundere eun, quod acecpit; quodsi moram non fecit, sed, quum. profectus esset ad Praesidom, vel apud quem ma- numittere posset, servus in itinere decesserit, ve- rius est, siquidem distracturns erat, vel quo (1) ipse usurus, oportere dici, nihil eum rofundere de- bere. Enimvero si nihil corum facturus, ipsi adhue servum obiisse; decederet enim, et sí non acce- plsset, ut manumitteret, nisi forte profectio ma- numissionis gratia morti causam praebuit, ut vel a latronibus sit interfecbus, vel ruina in stabulo appressus, vel vehiculo obtritus, vel alio qua mo- do, quo non periret, nisi manemissionis causa proficisceretur. 8. Inem libro 117. Disputationum. — Si extra- neus pro muliere dotem dedisset, et pactus essat, ui quequo modo finitum essct matrimonium, dos ei reddoretur, nec fuerieb nuptias secutao, quia de his casibus solummodo fuit conventum, qui matrimonium sequuntur, nuptiae autem secutas 1on sint, quaerendum exit, ubrum mulieri condi- etio, an ei, qui dotem dedit, competai? Et verisi- mile est, in hune quoque casum sum, qui dat, si- bi prospicere; nam quasi causa non secuta habo- re poteat condictioner, qui ab matrimonium de- dit, matrimonio non copulato; nisi forte eviden- tiesimis probationibus mulier ostenderit, hoo eum ideo fecisse, ut ipsi magis mulieri, quam sibi pro- apiceret. 1.—Sed et si pater pro filia det, et ita conve. nit, nisi evidenter aliud actum git, eondietionem patri competere Marcollus ait, 7. Tuctanus libro XVI, Digestorum, — Qui se debere pscuniam mulieri putabai, iussu eius do- tis nomine promisit spanso, et solvit, nuptize de- inde nou intercesserunt; quaesitum est, utrum ipse potest repetere eam pecuniam, quí dodisset, an muliex? Nerva, Atilicinus responderunt, quo- niam putasset quidem debere pecuniam, sed ex- ceptione doli mali tueri se potuisset, ipsum repe- títurum; sed si, quum sciret se nihil mulieri de- here, promisisset, mulieris esse actionem, quo- niam pecunia ad eam pertineret; si autem vero debitor fuisset, et ante nuptias solvisset, et nu- ptiae secutae non fuissent, ipse possit condieere, causa debiti integra mulieri ad hoc solum ma- nente, ut ad nihil aliud debitor compellatur, visi us cedab ei condicticia actione. $ 1.—Fnndus dotis nomine traditus, si nnptiae (1), eo quequo, (en lugar de que), Hal. PIGRSTO.—T.IBRO Xf TÍTULO 14 mismo esclavo, es necesario ó que se le entregue el mismo, ó que se le restituya lo que dió. Mas si no lo habia de vender, corresponde que se restitu- yalo que recibió, 4 no ser acáso que lo hubiese do tener can más cuidado, si no hubiese recibido pa- ra manumitirlo; porqué entences no es justo que él quede privado del esclavo y de todo su precio. $ 4.—Pero cuando recibió para manumitirlo, y después falleció el esclavo, si fué moroso pare la manumisión, es consiguienta que digamos que aquél reembolsa lo que recibió; pero si no incu- Trió en mora, sino que cuando se hubiese dirigido al Presidente, ó á aquel ante quien pudiera manu- miticlo, el esclavo hubiere fallecido en el camino, es más cierto, que, si había de venderlo, ó usar él mismo de aquél, debe decirse que no debe él res- tituir nada, Pero si no había de hacer ninguna de estas cosas, tembién para £l mismo pereció el es- clavo; porque perecería, también si no hubiese recibido para manumitirlo, á no ser quizá que el viaje para la manumisión haya ocasionado la muerte, coma si hubiera sido muerto por ladro- nes, ó aplastado por las ruinas en el establo, 6 magullado por un vehiculo, ó de otro cualquier modo, que no perecería, sí no viajara por cansa de la manumisión. 6. En mismo; Disputas, libro IIT.—Si un extra- ño hubiese dado la dote por una mujer, y hubiese pactado que de cualquier modo que 86 hubiese di- suelto el matrimonio, se le devolviera la dote, y no se hubieren verificado las nupcias, como snla- mente se convino respecto:á aquellos casos que subsiguen al matrimonio, y no se hayan verifica- do las nupcias, se habrá de preguntar, ¿compete- rá acaso la condicción A la mujer, 6 á aquel que dió la dote? Y es verogímil, que también en este caso atiende á su interés el que la da; porque, cual no habiéndose verificado la causa, puede ner la condieción el que dió por causa de matri monio, no habiéndose consumado el matrimonio; á no ser que quizá demostrare la mujer con evi- dentisimas pruebas, que él hizo esto para atender inás bien al interés de la misma mujer, que al su- yo propio. $ 1.—Pero también si el padre la diera por la hija, y convino de esta suerte, á no ser que avi- dentemeute se haya tratado otra cosa, dice Mar- celo, que compete al padre la condieción. 7, JULIANO; Digesto, libro XVI,—El que creia que debia dinero á una mujer, por mandato de ella lo prometió á título de dote Á su esposo, y lo pagú, y después no se verificaron las nupcias; ge preguntó, ¿puede acaso repetir aquel dinero el que lo huliese dado, ó la mujer? Nerva y Atilici- no respondieron, que habiendo á la verdad creido que dehla el dinero, pero habiendo podido ampa- yarse en la excepción de dolo malo, él mismo lo habrá de repetir; pero que si sabiendo que él nada debia á la mujer, lo hubicse prometido, la acción era de la mujer, porque á ella pertenecería el di- vero; mas si verdaderamente hubiese sido deudar, y hubiese pagado antes de las nupcias, y las nup- cias na se hubiesen verificado, podrá el mismo ¡n- tentar la condieción, quedando integra á la mujer li emnsa de la deuda solamente para esto, para que el deudor no seca compelido á ninguna obra cosa, sino 4 que le ceda la acción condicticia. $ 1.—El fundo entregado 4 título de dote, si na DIGESTO.—LIBRO XH: TÍTULO 1Y inseeutae non fuerint, condietione repeti potest; frucbus quoque ceondici (1) poterunt. Idem iuris est de ancilla et partu ejus. 8. NERATIUS libro TT, Membranarum.— Quod Servius in libro de dotibus seribii, si ínter eng personas, guaram altera noudum justam aetatera habeat, nuptiae factae sint, quod dotis nomine interím detum sit, repeti posse, sic intelligendom est, ub, si divortinm intercesserit, priusquam utraque persona iustara aetatem habeat, sit cius pecunias repetitio; donec autem in eodem habl- tu matrimonii permaneant (2), non magís id re- peti possit, quam quod sponsa sponso dotis nomi- ne dederit, donec maneat inter eos afinitas; quod enim ex ea eausa nondum colto (3) matrimonio datur, quum sie detur tanquam in dotem peryen- turum, quamdiu pervenire potest, repetitio eius non est. 9. PavLus libro XVIL ad Plautium.-— Si do- naturus mujieri lussu eins sponso nnmeravi, nec nuptizo secutas sunt, mulier condicet. Sed si ego contraxi cum sponso, e6 pecuniami in hoe dedi, ut, si nuptiae sccutae essent, mulieri dos acqui- reretur, si non essent secutac, mibi rodderctur, quasi ob rem datur; el re non secuta ego a spon- ÑO condicam. * $ 1.—8i quis indebitam pecuniam per errorem jussu mulieris sponso ejus promisisset, et nuptiao secutae fuissent, exceptione doli mali ati non pot- est; maritus enim suum negotium gerlt, et nihtl dolo facit, nec decipiendus est, quod fit, si coga- tur indotatam uxorem habere; itaque adversus mulierem condictio el competit, ut aut repetat ab ea, quod marito dedit, aut ut liberetur, si non- durm solverit. Sed si soluto matrimonio maritus eteret, in eo dnntaxat exceptionem obstare de- ere, quod mulier receptura esset. 10. lavoLBNUS libro T. ex Plautio.—8Si mulier ei, cui nuptura erat, quuin dotem dare vellet, pe- cuniam, quae sibi debebatur, aceeptam fecit, ne- que nuptiac insecutas sunt, recte ab eo pecunia condicetnr; quia nihil interest, utrum ex uume- ratione pecunia ad eum sine causa, an per acce- ptilationem pervenerit. 11. lunianus libró X. Digestorum. — Si heres nrbitratu liberti certa summa monumentam ius- sus facere, dederit líberto pecuniam, et is acce- pta pecunia monumentum non faciat, condictione tenetnr. 12. Paunus libro VI, ad legem Tuliam el Pa- piam.—Quum quis mortis causa donationem (4), quum convaluisset donator, condicit, fructus quo- ¿1 condici, omitela 1/aZ, ls) Hal; permupcul, FU. 18) contíheto, Pulg. N (4) Tauv. según la escritura original del códice Fl,;Tecissel, 708 se hubieren verificado las nupcias, puede ser re- petiño por la condicción; y también podrán recla- marse por la coudiceión los frutos. El mismo de- recho hay respeeto á una esclava y á su parto. 8. Naracto; Pergamino, libro 1.—Lo que es- cribe Servio en el libro de las dotes, que si se hu- bieran contraído nupcias entre personas de las cuales nna ann no tuviera la edad legal, puede repetirse lo que entretanto sc bmbiera dado á ti- tulo de dote, se ha de entender de este modo, que si sobreviniere el divorcio antes que ambas per- sonas tengan la edad legal, hayala repetición de aquel dinero; pero que mientras permanezcan en el mismo estado de matrimonio, no pueda repe- tirse esto, no de otra suerte que lo que la esposa hubiere dado al esposo 4 titulo de dote, mientras subsista entre ellos la afinidad; porque de lo que se dá por esta causa no habiéndose consumado todavía el matrimonio, como quiera que se dé pa- ra que llegue 4 constituir la dote, no hay la repe- tición, mientras puede llegar á constituirla. 9. PauLo; Comentarios d Plaucio, libro XVIL —Si lo que yo hubiera de donar á la mujer, lo en- tregué por su mandato á su esposo, y no se veri- ficaron las nupcias, lo reclamará por la condicción la mujer. Pero si yo contraté con el esposo, y le di dinero para esto, para que si se hubiesen veri- ficado las nupcias, se adqniriese como dote para la mujer, y si nose hubieran verificado, se me devol- viera, se dá como por un objeto; y no habiendo tenido efecto la cosa, yo lo reclamaré del esposo por la condiceión. $ 1.—Si por error hubicse alguien prometido por mandato de la mujer al esposo de ésta dinero no debido, y se hubiesen verificado las nupcias, no puede usar de la excepción de dolo malo; por- que el marido fué gestor de negocio propio, y no hace nada con dola, y no ba de ser perjudicado, como sucederla, si fuera obligado á tener indote- da á su mujer; y asi lo corapcte á aquél contra la mujer la condicción, ó para que repita de ella lo que dió al marido, ó para que sea exíimido, si aun no hubiere pagado. Pero si disuelto el matrimonio reclamase el marido, debe obstarle la excepción 0- lamente en aquello que la mujer hubiese de recibir. 10. JAvoLENO; Doctrina de Plaucio, libro I.— Si la mujoy, queriendo dar la dote á aquel con quien se habla de casar, dió por recibido el dine- Yo que á ella se le debia, y después no se verifi- caron las nupcias, eon razón reclamará de él por la condicción el dinero; porque nada importa que el dinero haya llegado á su poder por entrega al contado sin enusa, ó por aceptilación. 11. Junrano; Digesto, libro X.—Si el heredero á quien se le mandó hacer un monumento con cierta suma á arbitrio del liberto, hubiere dado el dinero al liberto, y éste, recibido el dinero, no hi- ciera el monumento, queda sujeto 41a condicción. 12. PauLo; Comentarios d la ley Julia y Pa- pia, libro VI.—Cuando algún donador, habiendo convalecido, reciama por condieción la donación inserta Fl. según reciente corrección, Br.; Oui quis mortis exuen donaticnem feceral, cam convalutt donator, condicit; fructus, DIGESTO.—-LIBRO XM: TÍTULO Y aut ut accipientis dnntaxat, non etiam dantis, aut utriusque. $ 1—0b rem igitur honestam datum ita repeti potest, si res, propter quam datum est, secuta non est. $ 2.—Quodsi turpis causa accipientis fueril, etiamei res secuta sit, repeti potest. 2. ULPIANUS libro XXVI, ad Edictium.—Utpn- ta dedi tibi, ne sacrilegium facias, ne furtum, ne hominem oecidas; ín qua specie lulianus scribit, si tibi dedero, ne hominex vccidas, condicí posse. $ 1.—Utem si tibi dedero, ut rem mibi reddas depositam apud te, vel ut instrumentum mihi redderes (1). $ 2.—Sed si dedi, ut secundum me in bona cau- sa iudex pronuntiaret, est quidem relatnm, con- dietioni locum esse; sed hic quoque crimen con- trahit, indicem enim corrumpers videtur; ot non (2) ita pridem Imperator noster constituit 16) lite eum perdero. 3. PauLus libro X. (4) ad Sabinum.— Ubi an- tem et dantis, et accipientis turpitudo versatur, non posse repeti dicimus, veluti si pecunia de- tar, ut malo judicetnr; 4. ULPIANUS libro XXVI. ad Edictum.—idem, si ob stuprum datum sit, ve) si quis in adulterio deprehensus redemerit se; cessat enim repetitio, idque Sabinus et Pegasus responderunt. $ 1.—Item si dederit fur, ne proderetur, qno- niam utriusque turpitudo versabur, cessat repe- titio. $ 2.--Quoties autem solius nccipientis turpitu do versatur, Celsus aié, repeti possez veluti sí tibi dedero, ns mibi iniuriam facias. $ 3.—Sed quod meretrici datur, repeti non pot- est, ut Labeo ct Marcellus scribuni; sed nova ra- tine, non ea, quod utriusque turpítudo versa- tur, sed solios dantis; illam enim turplter facere, quod sit meretrix, non turpiter accipere, quun sit meretrix. 8 4.—Si tibi indicium dedero, ut fagitivum meum indices, vel furem rerum mesrum, non poterit repeti, quod datum est; nec enim turpiter accepisti. Quodsi a fugitivo meo accepcris, no eum indicares, condicere tibi hoc quast furi pos- sim (6); sed si ipse far indicium a me accepit, vel furis vel fugítivi socius, puto condictionem lo- cum habero. 5. lunianvs libro III, ad Urseium Ferocem.— Si a servo meo pecuniam quis nccepisset, ne fur- 4um ab eo factum indicaret, sive indicasset, sive non, repetitionem fore cius pecunias, Proculus respondi. 8. ULpIANus libro XVII. (6) ad Sabinum.— Perpetuo Sabinus probavit veteram opinionem existimantium, id, quod ex injusta causa apud 21) mihi redilores, omitelas Hal. (0 non,umitela la Pulg. 32 4. Í Cod. de pomo tudio, etc. VIL49. 705 recibe, ó tan sólo del qne recibe, no también del que dá, ó de uno y otro. $ 1.—Así, pues, lo dado por cosa honesta puede repotirse de este modo, si no se verificó la cosa por la cual se dió. $ 2.—Pero si la causa torpe hubiere sido del que recibe, aunque se haya verificado la cosa, puede repetirse. 2. UnrIaxo; Comentariosal Edicto, libro XXVI —Por ejemplo, te di para que no cometas un sa- crilegío, 6 un hurto, ó no males á un hombre; en cuyo caso, escribe Juliano, que si yo te hubiere dado para que no mates á un hombre, puede in- tentarse la condicción. 8 1.— Igualmente, si ya te hubiere dedo para que me devuelvas una cosa depositada en tu po- der, ó para que mé devolvieses un instrumento. 2.—Pero si di para que en una causa justa fa- Mlase el juez á mi favor, se ha dicho ciertamente que ha lugar á la eondicción; pero éste también comete un crimen, porque se entiende que corrom- pe al juez; y noha mucho que dispuso nuestro 'imperador, que él perdiese el pleito. 8. PauLo; Comentarios ú Sabino, libro X.—Mas cuando hay torpeza, así por parte del que da, co- mo del que recibe, decimos que no puede repeti se, por ejemplo, si se diera dinero para que se juz- gase mal; 4. Unriaxo; Comentarios al Edicto, libro XXVI, —lo mismo, si se hubiera dado por causa de estu- pro, ó si se hubiere rescatado alguno aprehendido en adulterio; porque deja de tenerlagar la repetl- ción, y asi lo respondieron Sabina y Pegaso. $ 1.—Igualmente, si hubiere dado un ladrón pa- ra no ser descubierto, como quiera que hay torpeza de una y otra parte, deja de haber la repetición. $ 2.—Mas cuando hay torpeza sólo por parte del que recibe, dice Colso, que puede repetirse; por ejemplo, si yo te hubiere dado, pora que no me hagas una injuria. $ 3.—Pero lo que se da á una meretriz no pue- de ger repetido, como escriben Labeon y Marcelo; pero por una mueva razón, no por la de que hay torpeza por una y otra parte, sino solamente por la del que da; porque ella obra torpemente en sér me- retriz, pero na recibe torpemente siendo meretriz. $ 4.—Si yo te hubiere dado un premio para que me desenbras mi esclavo fugitivo, ó el ladrón de cosas mias, no podrá repetirse lo que se dió; por- que no recibiste torpemente. Pero si hubieres re- cibido de un fugitivo mio, para que no lo descu- brieras, podré reclamártelo esto por la condicción como á un ladrón; pero si el premio lo recibió de r.: el mismo ladrón, 1 el cómplice del ladrón, 6 de. fugitivo, opino que tiene Ingar la econdiceción. 5. JuLrano; Comentarios d Urseyo Fero, dibro 111. —Si alguno hubiese recibido de mi esclavo di- nero, para que no descubriese un hurto hecho por él, respondió Prócnlo, que, ya le hubiese descu- bierto, ya no, habria la repetición de aquel dinero. 8. ULpraxo; Comentarios d Sabino, libro X VIIL —Constentemente aprobó Sabino la opinión de los antiguos, que juzgaban, que puede ser reclamado q) XX. Hol. (5) possam, Hal, Vulg. (6) X, Hal. . 706 aliquem sit, posse condici; in qua sententia etiam Celgus est. 7. Poxpox1us libro XX1L. (1) ad Sabinum.—x es stipulatione, quas per vim extorta esset, si exacta esset pecunia, repetiticnem esse constat. 8. PauLus libra HL. Quaestionum.—Si ob tux- pem causam promiseris Titio, quamvis, si petat, exceptione doli mali vel in factum summovero sum possis, tamen, si solveris, non posse te re- potere; quoniam sublata proxima causa stipula- tiania, quee propter exceptionem ínanis esset, (2) pristina cansa, id est turpitudo, supercsset, Por- ro autem si et dantis, et accipientis turpis causa sit, possessorem potiorem esse, eb ideo repeti- tionem cessare, tametsi ex sgtipulatione solu- tum est, 9. loma libro V. ad Plautium,—Si vestimenta utenda tibi (3) commendavero (4), deinde pretium, ut reciperem, dedissem, condictione me recte acturum, responsum est; quemvis enim propter rem datum sit, cb causa secuta sit, tamen turpi- ter datum est. $ 1.—Si (5), rem locatam tibi, vel venditam a te, vel mandatam ut redderes, pecaniam accepe- ris, babebo tecum ex locato, vel vendito, vel mandati actionem; quodsi, ntid, quod ex testa- mento vel ex stipulatu debebas, redderes mihi, pseuniam tibi dederim, eondictio duntaxat pecu- hiao datae eo nomine erit; idque et Pomponius acribit, TIT, VI DB CONDICTIONE INDEBITL (Cf. Cod. TV. 6.] 1. ULnpIANUS libro XXVI. ad Edictum (6). — Nune videndum de indebito soluto. 3 1—Et quidem, si quis indebitum ignorans solvit, per hane actionem condicere potest; sed al sciens se non debere solvit, cessat repetitio. 2. loan libro XVI, (2) ad Sabinam. — Si quis sic solverit, ut, si apparuisset essc indcbitum, vel Falcidia emerserit, reddatur, repotitio locum ha- bebit; negotium enim contractum est inter eos. 3 1.—8i quid ex testamento solutum sit, quod postea falaum, vel inofficiosum, vel irrituln, vel taptum apparuerit, repetetur; vel si post multum temporis emerserit nes alienum, vel codicilli dia celati prolati, qui ademitionem continent legato- tum solutorum, vel deminutionem per hoc, quia aliis quoque legata relicta sunt; nam Divus Ha- drianus circa inofficiosum et (8) falsum testamen- (1) XL, Hot. (2: sí, inserta Hal, (5; dedoro yel, tneerta por ronjelura Sekrader. (4) commodarero, al margen interior del códica Fl, DIGRSTO,—LIBRO X15; TÍTULO vi por condicción lo que por una causa injusta esté en poder de alguien; de cuya opinión es también 8180. Y. Poxronro; Comentariosd Sabino, libro XXTI. —Sabido es que hay la repetición, si se hubiese cobrado dinero en virtud de una estipulación, que hubiese sido arrancada por fuerza. 8. PauLo; Cuestiones, libro HT.—Si por. una causa torpe hubieres prometido á Ticio, aunque, si pidiera, puedas repelerlo con la excopción de dolo malo ó la del hecho, siu embargo, si hubieres pagado, no puedes intentar la repetición; porque quitada la causa próxima de la estipulación, que seria inútil en virtud de la excepción, subsistiria la primitiva causa, esto es, la torpeza. Y á la ver- dad, sí fuera torpe la causa, asi por parte del que da, como del que recibe, 6s mejor la condición del poseedor, y por esto deja de tener Ingar la repe- tición, nun cuando se pagó en virtad de la esti- pulación. 9. Er mismo; Comentarios á Plaucio, libro V.— Si te hubiere confiado vestidos para usarlos, y lue- go te hubiese yo dado una cantidad para reco- brarlos, se respondió que competentemente inten- taré la condicción; porque aunque se haya dado por razón de una cosa, y se haya verificado la causa, se dió sin embargo torpemente. 8 1.—Si hubieres recibido dinero para que en- tregáras una cosa que se te dió en arrendamica- ta, ó que vendiste, Ó que se to oncargó, tendré contra ti la acción de arreudamiento, ó la de ven- ta, 6 la do mandato; pero si yo te hubiere dado dinero para que me entregaras lo que me debias en virtud de testamento, ó de estipulación, habrá "por esta razón ban sólo la condicción del dinero dado; y asi lo escribe también Pomponio. TITULO VI DE LA CONNICCIÓN DE LO NO DEBIDO [Féase Cód. TV. 5) 1. ULprano; Comentarios al Edicto,libro XX VL —Ahora se ha de tratar de lo pagado, no siendo debido. $ 1.—Y á lu verdad, sí por ignorancia pagó al- guien lo no debido, puede por esta acción recla- marlo por condicción; pero si pagé sabiendo que él no debta, deja de haber la repetición. 2. E mismo; Comentarios á Sabino, libro XVL —Si alguno hubiere pagado de esta suerte, para que sele dovuclva si hubiese aparecido que era no debido, ú que excediere de lo Falcidia, tendrá lugar la repetición; porque entre ellos se contrató este negocio. $ 1.—Si se hubiera pagado alguna cosa en vir- tud de un testamento, que después hubiere apa- reeido ser falso, 6 inolicioso, ú trrito, ó invalida- do, se repetirá; así como sí después de muelo tiempo apareciere alguna deuda, ósc hubieren pre- sentado codicilos ocultos por largo tiempo, que contienen la revocación de legados pagados, ó su disminución por esto, porque se dejaron legados (5) 08, inserta Hal, ) XXÉV. ad Sabinum, Hal. 708 solvisset, repetere non potest, adeo (1) dobitum esset mulieri; 9. ULrianos libro LXVI (2) ad Edicium.— nam el maritus, si, quua facere nihil possis, do- tem solverit, in ea causa est, ut repetere non possit. 10. Pauzus tíbro VIZ. (3) ad Sabinum. — lu diem debitor adeo debitor est, ut ante diem solu- tum repetere non possit. 11. ULPIanus libro XXXV. (3) ad Sabinum.— Si ís, cum quo de peculio actum est, per impru- dentiam plus, quam in peculio est, solverit, repe- tero non potest. 12. Paubus libro VIZ (5) ad Sabinum. — Si: fundi mei usumfruciom tibi dedero, falso cxisti- mans me sum tibi debere, et, anteguam repetam, decesserim, condictio eius ad heredem quoque meun transibit. 13. Inem libro X.ad Sabinum. — Naturaliter etiam servus obligatur; et ideo si qnia nomine eíus solvat, vel ipso manumisgus, (6) ut Pompo- nius seribit, ex peculio, cuius liberam admini- strationem habeab (7), repeti non poterib; et ob id eb fidciussor pro servo acceptus tenetur, et pi- Enus pro eo datum tenebitur; et si servus, qui peculii administrationera habet, rem pignori in id, quod debeat, dederit, utilis pignoraticia rcd- denda est. $ 1.—Item quod popillus sine tutoris auctorita- te mutuum accepit, et locupletior factua est, si pubes factus solvat, non repetit; 14, Pomponlus libro XXI. ad Sabinum.—nam hos nabura aequum est, neminem cum alterius detrimento fieri locupletiorem. 15. PauLus libro X, ad Sabinum.— Indebiti soluti condictio naburalis est; et ideo etiam quod rei solutae accessit, venit in condictionem, ubpu- ta partus, quí ex ancilla natus sit, vel quod allu- vione accessit, imo eb fructas, quos is, cui solu- tum est bona fide percepit, in condictionem ve- nient. $ 1.—Sed et si numi alieni dati sint, condictio competet, ut vel possessio eorum reddatur, quem- admodum, si falso existimans possessionem me tibi debere alicuius rei, (8) tradidissem, condico- rem. Sed et si possessionem tuam fecissem (9), ita ut tibi per longl temporis praescriptionem avotari non possit, etlam sic recte tecum per in- debitam (10) condictionem agorem. $ 2.—Sed et si ususfructus ín re soluta alienus sit, dedueto usufructu a be condicam. (1) Pasago incompleto, debida tal vez ú desculáada compi- lación del fragmento; si, intercalado entre potest, y adea, com- letaría en cierto modo el sentido; ideo quia debitam est mu- lcri: Hal. (uénso Pr. 44. en ol mismo.) dí] L., Hal. (3) VL, Hal, 4) VIL, Bal. DIGESTO. —LIBRO XIl;: TÍTULO VI te, hubiese pagado otro á la mujer, no puede ré- petirlo, porque se habría debido á la mujer; 9. ULerano; Comentarios al Edicto, libro LX VI. —porque también el marido, vi, no pudiendo pa- gor nada, hubiere pagado la dote, está en el caso le que no pueda repetirla. 10. PauLo; Comentarios d Sabino, libro VIL.— El deudor á término es deudor, de suerte, que no puede repetir lo que pagó antes del término. lí. Unrraro; Comentarios 4 Sabino, libro XXXV.—Si aquel, contra quien se ejercitó la ac- ción de pecnlio, hubiere pagado por imprudencia más de lo que importa el peculio, no puede re- petirlo. 12, PauLo; Comentarios á Sabino, libro VIZ.— Si yo te hubiere dado el usufructo de un fundo mio, juzgando equivocadamente que be lo debía, y falleciere antes que te lo reclame, la condicción del mismo pasará también á mí heredero. 18. En mismo; Comentarios á Sabino, libro X. —El esclavo ae obliga también naturalmente; y por consiguiente, si alguno pagara en su nombre, , como escribe Pomponio, él mismo, manumiti- do, con su peculio, cuya libre administración ten- ga, no podrá intentarse la repetición; y por esto se obliga el fiador admitida por el esclavo, y que- dará obligada la prenda dada por él; y si el es- elayo, que tiene la administración del peculio, hubiere dado alguna cosa su prenda por lo que debía, se ha de dar la accjón útil pignoraticia. 3 1— Asimismo, cuando el pupilo recibió un mátuo sin la autoridad del tutor, y se hizo más rico, si, hecho púbero, lo pagara, no lo repite; 14. Pomponio; Comentarios á Sabino, libro XXT.—porque es equitativo naturalmente, que nadie se haga más rico con perjuicia de otro. 15. Pauno; Comentarios dá Sabino, libro X.— Es natural la condicción de lo pagado, no siendo debida; y por esto se comprende en la condicción también lo que acreció á la cosa pagada, por ejemplo, el parto que haya nacido de un esclavo, 4 lo que se acreció por aluvión, así como tembién se comprenderán en la coudicción los frutos, que de buena fe percibió aquel á quien se pagó. $ 1.—Pero también si se hubiera dada dinero egeno competerá la condicción, para que se de- vuelva ó la posesión de aquél, A la manera que intentaría yo la condieción, si juzgando equivo- cadamente que te debla la posesión de alguna cosa, to la hubiese entregado. Pero también si yo hubiese hecho tuya la posesión, de modo que no pueda quitársete por la prescripción de largo tiempo, aún en este caso reclamaría contra tí por la condicción de lo indebido. $ 2, —Pero también si en la cosa pagada fuera de otro el usufructo, la reclamaré de ti por la condicción, deducido el usufructo. (6) VL, Hal. (6) vel, inserta Hal. (1) havebar, Jíal, (8) M1bl, inscrian Hal. Pulg, 10) foelises, conjetura Br. conforme d las Bas. (10) indebiti, Hal, Vulg, DIGESTO.—LIBRO XI1: TÍTULO YE 709 16. Powmronlus libro XV, (3) ad Sabinum. — Sub conditione debitem per errorem solutum pen- dente quidem conditione repetitur, condilione au- tem existonte repeti non potesf. $ 1.—Quod autem sub incerta (2) die debetur, dic existente non repetitar, 17. ULp1aNUS libro 17. 13) ad Edictum.— nam si, quum moriar, dare promisero, et antea sol- vam, repetere me non posse, Celsns ait; quae sen- tentia vera est. 18. loem libro XL VIT. (4) ad Sabinum.—Quod- si ca conditione debetur, quae omnimodo extita- Ya est, solutum repeti non potest, licet sub alia conditione, quee an impleatur, incertum est, si ante solvatur, repeti possit. 19. PomPonius libro XXIL (5) ad Sabinum. —8i poenae causa ejus, ¿vi debetur, debitor libe- ratus est, naturalis obligatio manet; et ideo solu- tum repetí non potest. $ 1.—Quamvis debitum sibi quis recipiat, ta- men si is, quí dat, non debitum dat, repetitio competit, veluti si is, qui heredem se vel bono- rum possessorem falso existimans ereñitori here- ditario solverit; hic enim ncque veras heres libe- ratas evit, et is, quod dedit, repetere poterit; quaxvis enim debitum sibi quis recipiat, tamen si da qui dat, non debitum dee repetitio compe- tit (6). $ 2,—Si falso existimans debere, (7) numos solvera, qui pro parte alieni, pro parte mei fue- runt, eíus summae partem dimidiom, non corpo- rum, condicam. 3 3.—Si putem, me Stichum aut Pamphilum de- bere, quam Stichum debeam, et Pamphilum' sol- vam, repetam quasi indebitum solutum, nec cnim pro eo, quod debeo, videor id solvisse. $ 4.—Si duo rei, qui decem debobant, viginti pariter solverint, Celsus ait, singulos quina rope- * títuros, quia, quum decem deberent, viginti sol- vissent; eb quod amplius ambo solverint, ambo repetere possunt (8). 20. IuLIANUS libro X. Digestorum. — Si reus et fideinssor solverint pariter, in hac causa non differnnt a duobus reis promittendi; quare omnia, quae de his dicta sunt, et ad hos transferre li- cebit. 21. PauLus libro TIL. Quaestionum.— Plane si duos reos non eiusdem pecunias, sed alterins obligationis constitueris, utputa Stichi, aut Pam- phili, et pariter duos datos, aut togam, vel dena- ria (9) mille, non idem dici poterit in repetitio- ne, nt partes repetant, quia nec solyere ab initio sic poterunt (10). Igitur hoc casu electio est ere- ditoris, cui velit solvere, ui alterius repetitio im- pediatur. (1) XXL, Hal, (2 Fi ségún Br. incerta, Tour. (8) XIIE, Hal. (9) VL, Ent. 1) IL, Hol, (6) quamvis enim—competlt, omítelas Hal. Toxo 5-90 16. Poxpoylo; Comentarios d Sabino, libro XVY.—Lodebido bajo condición, pagado por error, pendiente á la verdad Ja condición, se repite, pero no puede repetirse cumplida la condición. $ 1.—Mas lo que se debe á tórmino incierto, cumpliéndose el término, no se repite, 17. ULriaxo; Comentarios al Edicto, libro IL, —porque si yo hubiere prometido dar cuando yo múers, y pagase antes, dice Celso,que no puedo repetirlo; cuya opinión es verdadera. 13. En mismo; Comentarios dá Sabino, libro XLVI1.—Pero si se debe bajo una condición, que de todos modos se ha de complir, no puede repe- tirse lo pagado, aunque pueda repotirse, si se pa- gara antes, bajo otra condición, que es incierto si se cumplirá. 19. Poxroxio; Comentarios d Sabino, libro XX11.—Si el dendor quedó libre por causa de la pena de aquel 4 quien se debe, subsiste la obliga- ción natural; y por esto no puede repetirse lo pagado. $ 1.—Aunque alguien reciba lo que se le debe, sin embargo, si el que lo dá, dá lo no debido, com- pete la repetición, por ejemplo, si el que juzgán- dose erradamente heredero ú poseedor de los bie- nes hubiere pagado á un acreedor de la heren- cia; porque en este caso, ni quedará libre el ver- dadero heredero, y aquél podrá repetir lo que dió; porque aunque alguien reciba lo que se le debe, sin embargo, si el que lo dá, dá lo no debi- do, compete la repetición. $ 2.—Bl juzgando equivocadamente que debo, hubiere pagado con dinero que en parte fué de otro, y en parte mio, reclamaré por la condicción la mitad de aquella suma, no de las monedas. $ 8.—Si yo juzgara que debo entregar á Stico 6 á Pánfilo, debiendo entregar á Stico, y entre- pase A Panflo, repetiré como habiendo pagado lo no debido, porque no se considera que pagué con él lo que debo. 3 4.—Si dos deudores, que debían diez, hubie- ren pagado juntamente veinte, dice Celso, que cado uno ha de repetir cinco, porque debiendo diez, pagaron veinte; y lo que de más hubieren pagado ambos, ambos pueden repetirlo. 20. Juano; Digesto, libro X.—Si el deudor ” y el fiador hubicren pagado á un mismo tiempo, en este caso no se diferencian de dos que prome- tieron; por lo eual, todo lo que se ha dicho de és- tos, podrá aplicarse también 4 aquéllos. 21. PauLo;' Cuestiones, libro 111.— Pero á la verdad, si 4 dos los hubleres constituido deudo- res no de una misma cantidad, sino de obligación alternativa, por ejemplo, de Stico, 6 de Pánfilo, y al mismo tiempo hubieran sido dados los dos, óuna toga, ó mil dineros, no podrá decirse lo mismo respecto á la repetición, para que repitan las por- ciones, porque tampoco podrán pagar asi desde un principio. Asi, pues, en este caso es del acree- doz la elección de aquel A quien quiera pagar, para que ge impida la repetición del otro. (0D) tbi, inserta Hal. (8) quis, guum decer—possunt, omiteles Hal. (9) denarlos, Hal, (10) poterant, Hal.; per partes potuerunt, Vulg. DIGBSTO-—LIBRO XIX: TÍTULO YI z7n 24. loun libro XDVE (1) nd Sabirion. — Si is, qui perpetua exceptiene tucri se poterat, quum seiret sibi exceptionem profuturam, promiserit aliquid, ut liberaretur, condicere non patest. 25. Ivex libro XLYIL ad Sabirum (2). — Quum duo pro reo fideiussissent decom, deinde reus tria solvissol, et postea fideinssores quina, placuit, euz, quí posterior solvit, repetere tria posse; hoc merito, quia tribus a reo solutis se- ptem sola debita supererant, quibus persolutis tria indebita soluta sunt. 26. Inxxm libro XXVI. (3) ad Edictum.— non sortem quis, sed usuras indebitas solvit, re- petere non poterit, si sortis debitas (4) solvit; sed si supra legitimum modum solvit, Diyus Severus rescripsit, quo inre utimur, repeti quidem non posse, sed sorti imputandum; et si postea sortem solvit, sortem quasi indebitam repeti posse. Pro- inde et si ante sors fuerit soluta, usurae supra le- gitimum modu solutas quasi sors indevita re- petuntur. Quid, si simul solverit? Poterit dici, et tunc repotitionem locum habere. 3 1.—Supra duplum autom usurao, et us Tam usuras nec in stipulatum deduci, nec exigi possunt; et solutae repetuntar, quemadmodur fuburaram usurarum usuras, $ 2.—Si quis falso se rortem debore credens usnras solverit, potest condicere, nec videtur sciens indebitum solvisso. 8 3.—(5) Indebitum autem solutum accipimus, non solum si omnino nan debcatar, sed et si por aliquam exceptionem perpetuam peti non puie- rat; quare hoc quoqua repeti poterit, nisi sciens se tubum exceptione solvi $ 4.—Si centum dehens, quasi ducenta debe- rem, fundum ducentorum solvi, compebere repe- titinem Marcellus libro vicesimo 'Digestorum scribit, et centom manere stipulationem. Licet enim placuit, rem pro pecunia solutam parere li- berationem, tamen, sí ex falsa debiti quantitate maioris pretii res soluta est, non fit confusio par- tis rei cum pecunia, nemo enim invitas compelli- tur ad communionem. Sed et condictio integras rei manet, et obligatio incorrapta; ager autem retinebitur, donec debita pecunia solvatur. 8 5.—Idem Marcellus ait, si peeuniam debens oleam dederit pluris pretii, quasl plus debens, vel, quum oleuam deberet, oleum dederit, quasi msiorem modum debens, superfiuun olel esse re- petendum, non totum; et ob hoe peremtam esse obligationem. Ñ $ 6.—Idem Marcellus adiicit, si, quem fondi pars mihi deberetur, quasi totus deberetur, a6- stimatione facta solutio pecunias solidi pretii fun- (y XALVIL, Bel. de) ad Edictwo, Hal. (S) VI, Hal. 24. EL MIsx0; Comentarios d Sabino, libro XT.VI.—Si el que podías defenderse con una ex- cepción perpétua, constándole que le habia de aprovechar la excepción, hubiere prometido algu- Ha cosa, pare que quedase exento, no puede in- tentar la condicción. 25. EL auisuo; Comentarios á Sabino, libro XLVH.—Cuando dos hubiesen afianzado diez por el deudor, y despues el dendor hubiese pagado tres, y luego cinco los fiadores, se determinó que el último que pagó, podía repetir tres; y esto con razón, porque pagados tres por el deudor, queda- ban debidos solamente siete, pagados los cuales, 5e pagaron tres como indebidos. 28. Er wursmo; Comentarios al Edicto, líbro XXVI—3i alguno pagó, no el capital, sino inbe- reses no debidos, no podrá repetirlos, si pagó los del capital debido; pero sí los pagó en más de la enantía legitima, contestó por reseripto el Divino Bevero, de cuyo derceho usamos, que ciertamen- te no pucden ser repetidos, sino que han de ser aplicados al capital; y si después pagó el capital, puede repetirse el enpital, como no debido. Por consiguiente, también si antes hubiere sido pa- guido el capital, los intereses pugados sobre la cuantía legitima se repiten como capital no dobi- do. ¿Qué, si al mismo tiempo bubiere pagado los unos y el otro? Podrá decirse, que también en- tonces tiene Ingar Ja repetición. $ 1.—Pero no pueden ni comprenderse en esti- pulación, ni ser exigidos, intereses sobre el dupla, ni interases de intereses; y se repiten los pagados, así eomo los intereses de futuros intereses, $ 2.—Si ereyendo alguno equivocadamente que debía el capitel, hubicro pagado los intereses, puede intentar la condicción, y no se entiendo que á sabiendas pagó lo no debido. $ 3.—Mas entendemos pagado lo no debido, no sólo si absolutamente no se debiera, sino también si por alguna excepción perpétua no podía ser pe- dido; por lo cual, también esto podrá repetirse, gi no pagó sabiendo que estaba él exento por al- guna excepción. $ 4.—Si debicndo ciento, di en pago un fundo de doscientos, cual si debiera los doscientos, 6S- eribe Marcela en el libro vigésimo del Digesto, que compete la repetición, y que subsiste la esti- pulación de los ciento. Porque aunque se deter. Tninó que una cosa dada en pago de una cantidad produce la liberación, sin embargo, si por falsa cuantía de la deuda se dió en pago cosa de mayor precio, no se confunde parte de la cosa con el inero, porque nadie es compelido contra su vo- iuntad 4 comunidad con otro. Pero smbsiste asi la condicción de la cosa integra, como inaltera- ble la obligación; mas se retendrá el campo, has- ta que se pague el dinero debido. $8 5.—Dice el mismo Marcelo, que si el que de- he dinero hubiere dado aceite por mayor impor- te, cual si debiera más, 6 sí debiendo aceite, hu- biere dado aceite, cun] si debiera mayor cantidad, se ha de repetir el exceso del aceite, no la totali- nd; y que por esto se extinguió la obligación. $ 6.—Añado cl mismo Marcelo, que sl cenando se me debiese parte de un fundo, hecha la valora- ción se hubiera verificado el pago del dinero del (4). sorti debitas, Hal. Vudg. 46) Véanse Pragm. Vatic, $. 266, via di facta sit, repeti posse non totum pretium, scd partis indebitae pretium, $ 7.—Adeo autem perpetua exceptio parit con- dictionem, ut Iulianus libro decimo serípserit (1), si emtor fundi damuaverit heredem suum, ut venditorem nexu venditi liberaret, mox venditor ignorans rem tradiderit, posse eur fundam con- dicere. Idemquo, cb si debitorem (2) suum da- Tmnaverit liberare, et ille ignorans solverit. $ 3.—Qui flliofamilias solverit, quum esset eius peculiaris debitor, si quidem ignoravit ademtumn él peculium, liberatur; si scit, et solvit, condi- etionera non babet, quía sciens indebitam solvit, $ 9.—Filinsfamilias contra Macedonianum mu- tuatus si solverit, et patri suo heres efíectus ve- lit vindicare mumos, exceptione summovebitur a vindicatione numorum. $ 10.—Si quis quasi ex compromisso condemna- tus falso solyerit, repetere potest. $ 11.—Hereditatis (3) vol bonorum possessori, si quidem defendast Lereditatem, indebitum soln- tum condici poterit; si vero is non defendat, etiam debitum solutum repeti potest. $ 12.—Libertus, quum se putaret operas patro- no debere, solvib; condicere eum non posse, quam- vis putans se obligatum solvit, Inlianus libro de- cimo Digestorum seripsit, natura enim operas patrono libertus debet. Sed eb si non operas pa- trono sunt solutas, sed, quum officiam ab eo de- siderarebur, cum patrono decidit pecunia, eb sol- vit, repetere non potest. Sed si operas patrono exbibuit non ofíiciales, sed fabriles, velnti picto- vias vel elias, dum putat se debera, videndum, an possit condicere? Et Celsus libro sexto (4) Di- gestorum putat, cam esse causam operarum, ub non sint esedem, neque elusdem hominis; neque eidem exbibentur (5); nam plerumque robar ho- minis, astas, tempus, (6) opportunitasquo natu- ralig mutat causam operáruin, et ideo nec volens quis reddere potest. Sed hae, inquit fr operas recipiunt aestimationem, et interdum, liect alind praestemas, inquit, aliud condicimus; utputa fan- dum indebitum dedi, et fructus condico; vel ho- minem indebitum, el hune sine fraude modico dis- traxisti, nempe hoc sotum refundere debes, quod ex pretio habes; vel mcis sumitibus pretiosiorem hominem feci, nonne (8) aestimari haec debent? Sic et in proposito, ait, posse condici, quantiope- ras essem (9) conducturus. Sed si dolegatus sit a patrono in (10) oficiales operas, apud Marcel- lum libro vicesimo Digestorum quaecritur; et di- cit Matcellus, non teneri enva, nisi forte in artifi- cio sint; hae enim iubente patrono ct alii edendae sunt. Sed si solverit officiales delegatus, non pot- est condicere neque el, cui solvit, creditori, cui le) Hal.; acripsit, FL. 13) heredem, inserta Hal. (8) Heredi, al margen interior del códice Fl. (4) decima, Hal. Vulg. (6) esedem exhibeantur, Hal, £e) Hal.; temporls, Fl. (1) quidem, (en tugar de inquit), Hal. (8) non, Hal. Valg. 79) esset, Ifal. Vuly. (16) Hal, Vulg; 1n, omitela Fl. DIGESTO:—LIBRO XIL: TÍTULO VI precio integro del fundo, como si todo este se de- biera, puede repetirse na todo el precio, sino el precio de la parte no debida. 4 $ 7.—Mas de tal modo la excepción perpétua produce condicción, como haya escrito Juliano en el libro décimo, que si el comprador de un fundo hubiere condenado ásu heredero á que eximiera al vondedor de la obligación de la venta, y después el vendedor, ignorándolo, hubiere entregado la cosa, puede él reclamar por la condicción el fun- do. Y lo mismo, también si le hubiere condenado á liberar á su deudor, y éste, ignorándolo, hubie- re pagado. 3.—El que hubiere pagado á un hijo de fami- lía, siendo deudor de su pecullo, si verdadera- mente ignoró que se le había quitado el peculio, queda libre; si lo sabe, y paga, no tiene la condic- ción, porque 4 sabiendas paga lo no debido. 9,—Si habiéndose dado un mútno á un hijo de familia, contra el Senadoconsulto Macedoniano, lo hubiere pagado, y llegado ú ser heredero de su pa- dre quisiera reivindicar el dinero, será repelido Taur.; solutum, Fl. según Br. (2) ldque'eo, quia reus, Ztl, (8) Hal.; et, (en lugar de sed), Fl. (2) ingeuere, Hal. DIGDSTO.-—LIBRO X11: TÍTULO Vi que debe entregar á Pánfilo, ú á Stico, hubiere en- tregado á los dos al mismo tiempo, si después que hobiere entregado á ambos, dejaron de existir á los dos, ó uno de ellos, nada repetirá; porque quedará eo pago lo que sobrevive. $ 1.—El ñador, cuando pacta que no se reclame de él el dinero, y por imprudencia hubiere paga- do, podrá intentar la condicción contra el estipu- lador; y por esto queda ciertamente obligado el deudor, y él á seguro con su excepción; pero na- da imporsía que pague el fiador, ó su heredero. Pera sí el deudor hubiere llegado á ser heredero de este fiador, y pagaro, tampoco repetirá, pero quedará libre. $ 2.—La mujer, si estuviera en la creencia de considerarse obligada por la dote, no repite cuel- quier coga que hubiere dado á titulo de dote; por- que, hecha abstracción de su errada creencia, que- da la causa de su amor, en virtud de la cnal no puede repotirse lo pagado. $ 3,—El que en términos generales prometió un esclava, está asimilado al que debe un esclavo, 6 diez monedas; y por esto, si creyendo que pro- metió á Stico, lo hubiere dado, lo reclamará por la condicción, pero podrá librarse entregando otro cualquiera, 33. EL mismo; Digesto, libro XXXIX.—Si yo hubiese edificado en un solar tuyo, y tú poseyeras las casas, no tondrá lugar la condicción, porque no se contrataria negocio alguno entre nosotros; porque el que hubiere pagado dinero no debido, hace con esto mismo alguin negocio; pero cuando el ducño ocupa el edificio levantado en su solar por otro, no eoutrata negocio alguno. Pero si el que hubiese edificado en solar ajeno, hubiese en- tregado él mismo la posesión, tampoco tendrá la condicción, porque nada haría del que recibe, si- no que el dueño comienza á tener su propia cosa. Y por esto consta que si alguno, juzgando que él era heredero, hubiese reparado una casa de la he- rencia, no puede recobrar las gastos de ningún otro modo sino par la retención. 84. EL mismo; Comentarios al Digesto, libro XL.—Aquel a quien por fideicomiso gs le dejó to- da la herencia, y además un fundo, si hubiese da- do diez al heredero, y el heredero dijere que la herencia era sospechosa, y la hubiere restituido eu virtud del Senadoconsalto Trebeliano, no tie- he causa para dar el dinero; y por lo tanto, Tepe- tirá por la condicción lo que hubiere dado con tal objeto, como por via de cumplir la condición. 35. EL mismo; Digesto, libro XLV.—El que pa- gú por cosa que no tué defendida, annque después estó dispuesto € defendorla, no repetirá lo que hubiere pagado. 36. Pauto; Epilome del Digesto de Alfeno, li- bro V.—Un esclavo de cierto individuo prestó una fuente ignorándolo su dueño; aquel 4 quien la habia prestado ln dió en prenda, y y huyó; ol que la recibió decla, que no la devolveria de otro mo- do, sino si hubiese recobrado el dinero; lo recibió del esclavo, y devalvió la fuente; se “preguntó, ¿podria acaso repetirse de él el dinero? Respon- 6) XL, Hal - (6) inciperel, Hal. mM I1X., Hal. 8) dmtopór, Hal. DIGESTO.—LIBRO XM: TÍTULO Yi aliengm seivit (1) apud se piguori deponi, furti exm se obligasse, ideoque, si pecuniam a seryn- lv accepisset redimendi furti cansa, pusse repeti; sed si nesciisset alienarm (2) apud se deponi, non esse furem. Item si pecunia elus nomine, a quo pignus acesperat, a servo ei soluta csset, non posse ab 60 repeti, 87. luniasus libro If. ad Urseium Ferocem. --Servnm meum insciens a te emi, pecuniamque tiba solviz eam me a te repetiturum, et eo noml- ne condictionem mihi esse, omnimodo puto, sive ycilsses meum esse, sive ignorasses. 83. AFRICASUS libro IX. Quaestionum.— Fra- ter a fratre, quum in ciusdem potestate (3) es- sent (4), peeuniam mutuatus post mortem patris ei solvit; quacsituar est, an repetere possit? Re- spondit (5), utique quidem pro es parte, qua ipse patri heres extitisset, repefiturum, pro ea vero, qua fratexr heres extiteril, ita repeticurmm, si non minus ex peculio suo ad fratrem pervenisset; na- turalem enim obligationem, quae fuisset, hoc ipso sublaiam videri, quod pesulii partem frater sit consecutus, adeo ut, si praelegatam fllio ei- deroque debitori id fuisset, deductio huius debiti a fratre ex co fieret; idque maxime consequens esse ei sententiae, quam Tulianus probaret: sí ex- traneo quid debuisset, et ab es post mortem pa- tris exactum esset, tantum iudicio eum familiac erciscundas recuperaturum a coheredibus fuis- se, quantum ab his ereditor actione de peculio consequi potulsset. Igitur et sí re integra fami- liae erciscundae agatur, ita peculium dividi ae- quum esse, ut ad quantitatem eius indemnis A coheredo preestetur; porro eum, quem adversos extraneum defendi oportet (6), longe magis iu eo, quod fratri debulsset, indemnem esse prae- stendumn. $ 1.—Quaesitum est, si pater filio crediderit, isque emanelpatus solvat, an repetere possit? Re- spoudit, si ibi ex peculio apud patreom reman- serit, non repetiturkm; pam manere naturalem obligationem, argumento esse, quod extranoo agente intra annum de peculio, dednceret pater, quod sibi flius debuisset. $ 2.—Contra si pater, quod ñlio debuisset, el- dem emancipato solverit, non repetet; nam hic quoque manere naturalem obligationem, eodem argumento probatur; quodsi extraneus intra an- num de peculio aga etiam quod pater ei debnuis- set, computetur. Eademque erunt et si extraneus heres exheredato filio solverit id, quod ei pater -debuisset. (1) Según nuestra conjetura; scit, Fl. (2) Taur. anota al márgen; alienum, en el testo. (8) Taur. según antígua corrección del códica FI.; potesta- tem, según la escritura original, Br, Z (dy Taur, según la escritura original; essem, según anti- gua corrección del códice Fl., Br. 75 dió, que si aquel que hubiese recibido en prenda la fuente, supo que siendo ajena se le dejaba en su poder en prenda, se obligó porla acción de hurto, y que por lo tanto, si hubiese recibido del esclavo el dinero para redimir el hurto, podia ser repetido; pero que si no hubiese sabido que sien- do ajena se depositaba en su poder, no es ladrón. Asimismo, que si el dinero se le hubiese pagado por el esclavo 4 nombre de aquel de quien habia recibido la prenda, no podia repetirse de él. 37. JuLtano; Comentarios d Urseyo Feroz, li- bro 1II.—Ignorando que era mío, te compró un esclavo, y te pagué sn importe; opino que de to- dos modos lo ha de repetir de ti, y que por tal mo- tívo tengo la condicción, ya hubieses sabido que era mio, ya lo hubieses ignorado. 38. ArrIcano; Cuestiones, libro IX,—Un her- mano, habiendo tomado de otro hermano dinera prestado, hallándose ambos bajo la potestad del Mismo, se lo pagó después de la muerte del pa- dre; se preguntó, ¿podría acaso repetirlo? Res- pondió, que ciertamente tendrá la repetición sólo por aquella parte en que él mismo hubiese sido heredero de su padre, pero que por aquella en la que su hermano fuere heredero, repetirá única- mente, si á su hermano no hubiese correspondido menos por su peculioz porque la obligación natu- ral, que hubiese habido, se considera extinguida por esto mismo, porque el hermano haya alcanza- do parto del peculio, de tal manera que, si éste hubiese sido prelegado al mismo, hijo y deudor, se haria de él por el hermano la deducción de es- ta deuda; y que esto era lo más conforme á la opinión que aprobara Juliano, de que si se hn- hiese debido alguna cosa 4 un extraño, y se hu- biese cobrado de aquel después de la muerte de su padre, habria él de recuperar de Jos coheredo- ros en el juicio de partición de herencia tanto, cuanto el acreedor hubiese podido percibir de ellos por la acción de peculio. Asi, pues, que tasu- bién si hallándose integro el negocio se ejercita- ra la acción de partición de herencia, es justo que se divida el peculio de modo, que hasta la cuantía del mismo 864 considerado indemne por su eohe- redero; finalmente, que aquel que debe ser defen- dido contra un extraño, con mayor razón ha de quedar indemne respecto ú lo que hubiese debido al hermano. 8 1.—Se pregunto, si un padre hubiere presta- do á su hijo, y éste, emancipado, se lo pagara, ¿podrá repetirlo? Respondió, que si del peculio no hubiere quedado nada en poder del padre, no lo habrá de repetir; porque permaneco la obligación natural, siendo la prueba, que ejercitando UN ex- traño la acción de peculio dentro del año, el pa- dre deduciria lo que el hijo le huhiese debido, 2.—Por el contrario, si lo que el padre hubie- se debido al hijo, se lo hubiere pagado al mismo, emancipado, no lo repetirá; porque aqui se prue- ba con el mismo argumento, que permanece fam- bién la obligación natural; porque si un extraño intentara dentro del año la acción de peculio, se computaría también lo que el padre le hubiese debido. Y lo mismo será, también si un heredero extraño hubiere pagado á un hijo desheredado lo que el padre le hubiese debido. (8) Respondl, Futg (6) oporteret, Hal, DIGESTO.—LIBRO X1E; TÍTULO Vi a potest, sed si ignorante herede numos ejus tradi- dit, dominus, ait, eos recte vindicabib. Eadem enusa reruin corporalium est, 47. Cnusus libro VI, Digestorum. -- Indehi- tam pecuniam per errorem promisisti; eam, quí pro te fidejusserat, solvit; ego existimo, si nomi- ne tuo solverit fidejussor, te fideiussori, stipula- torem tibi obligatum fore, neo exspectandum est, ut ratum habeas, quoniam potes videri id ipsum mandasse, ut tno nomine solveretur; sin auter fideíussor suo nomine solverit, quod (1) non debehat, ipsum a stipulatore repetere posse, quoniam indebitam jure gentium pecuniam sol- vit; que (2) minus autem consequi poterit ab eo, cui solvit, a te iandati indicio consecuturum, si modo per ignorantiam petentem exceplione mon summoverib. 48. Ioem libro VI. (3) Digestorum. — Qui pro- misit, si aliquid a se factron sit, vel, quum ali quid factum sit, dare se decem, si, priusguam id factum fuerit, quod promisit, dederit, non vide- bitur fecisse, quod promisit; atque ideo repetere potest. 49. MoDxstIsus libro II. (4) Regularum.— His solis pecunia condícitur, quibus quoguo mo- do soluta est, non quibus proficib. 50. Poxponzus libro Y. ad Quintum Mucium. —Quod quis sciens indebitam dedit hac mente, ub postea repetoret, repctere non potest. 51, Inem libro VI. ad Quintum Mucium.— Ex quibus causis retentionem quidem habemus, pe- titionem autem non habemus, ea si solverimus, repetere non possumus. 52. Ibex libro XXVI. (5) ad Quintum Mu- cium.—Damus aut ob causam, aut ob rem; ob causam prasteritam, veluti quum ideo do, quod alíquid a te eonsecutus sum, vel quia aliquid a te factum est, ub, ctiamsi falsa causa sit, repeti- tio eins pecunias non sit; ob rem vero datur, ut aliquid sequatur, quo non sequente repebitio competit. 53. ProcuLus libro VII. Epistolarum (6).— Dominus testamento servo suo libertatem dedit, si decem (7) det; servo ignorante id testamentum non valere, data suntmihi decem; guaeritur, quis repetere potest? Proculus respondit, si ipse aer- yus peculiares numos dedit, quum ei a'domino id permissum non esset, manent numi domini, eos- que non per conáictionem, sed in rem actione (8) petero debet, Si autem alius rogatu servi suos numas dedit, facti sunt mei (9), cosque dominus servi, enius nomine dati sunt, per condictionem potere potest. Sed tam benignius, quam utilius (1) quo, Bal. (2) quod, Hal. (3) YH, Hal. (4) 1, Hal (5) 1V., Haz, Tomo 1-3 de ciertamente repetirlo; pero si ignorándolo el horedero entregó dinero de éste, dice que con jus- ticia lo reivindicará el dueño. La misma razón hay respecto de las cosas corporales. 47. Ceuso; Digesto, libro VI.—Prometiste por error dinero no debido; el que por ti había afian- zado lo pagó; yo opino, que si el fiador hubiere pagado en tu nombre, tú habrás de quedar obli- gado al fiador, y á ti el que lo estipuló, y no se ha de esperar á que lo ratifiques, porque puede considerarse que le mandaste esto mismo, para que en tu nombre se efectuara el pago; mag que si el findor hubiere pegado en su nombre lo que no debía, puede él repetirlo del estipulador, por- que pagó dinero no debido por derecho de gentes; pero que habrá de percibir de ti por la acción de mandato Jo que no pudiere obtener de aquel á quien pagó, sl es que por ignorancia no hubiere repelido con la excepción al demandante. 48. EL mismo; Digesto, libro VI.—El que pro- metió dar diez, si por 8l se hubiera hecho alguna cosa, ó cuando se hubiera hecho alguna cosa, si hublere dado lo que prometió, antes que aquélla hubiere sido hecha, no se entenderá que hizo lo. que prometió; y por esto lo puedo repetir. 49. MopesTINO; Reglas, libro IZT.—El dinero se repite porla condicción, sólo de aquelos áquie- nes de algún modo se les pagó, no de aquellos á quicnes aprovecha. 50. Pomronio; Comenturios ú Quinto Mucio, libro V.—Lo que alguno entregó, sabiendo que no lo debia, cou,la intención de que lo repetiria después, no puede repetirlo. 51. EL mM18m0; Comentarios d Quinto Mucio, lzbro YI.—Por las causas por que tenemos ciertamente retención, pero por las que no nos compcte peti- ción, si hubiéremos pagado, no podemos repetirlo, 52. EL mismo; Comentarios á Quinto Mucio, li- bro XX VIT.—Damos ú por una causa, Ú por una c08a; Eo una causa pasada, como cuando doy por- que obtuve de ti alguna cosa, ó porque por tl se hizo alguna cosa, de suerte que, aunque sea falsa la causa, no haya la repetición de aquel dinero; mas se da por una cosa, para que subsiga algn- na otra, no subsiguiendo la cual, compete la re- petición. 53. PrócuLo; Epístolas, libro VIT.—Un señor dió por testamento la libertad á su esclavo, si die- va diez; ignorando el esclávo que no era válido este testamento, se me dieron los diez; pregúnta- se, ¿quién puede repetirlos? Próculo respondió, que si el mismo esclavo dió el diuero de su peculio, no habiéndosele permitido esto por du señor, per- manece de su señor el dinero, y debe reclamarlo no por la condieción, sino porla arción real. Pero si á ruego del esclavo otro dió dinero suyo pro- plo, se hizo mio, y el dueño del esclava, en cuyo hombre fué dado, puede reclamarlo por la condic- (6) VE, Émotodó», Hal. £7) oil, inserta Hal. (8) in rem vindicatlone, Haz, (9) sius, Hal. Vulg. 718 est, recta vía ipsum, quí numos dedit, seum re- cipere. 54. Parrvianus libro 1. Quaestionum. — Ex his omnibus causis, quae jure nou valueruns, vel non habuerunt effectum, secula par errorem so- Jutione condictioni locus erit. 55. Inem tibro VI. Quaestiorum. — Si urbaun praedia locaverit praedo, quod mercedis nomine ceperit, ab eo, qui solvit, non repetetur, sed do- mino erit obligatus. Idemgue iwris crit in vectu- ris navium, quas ipse locaverit, aut exercuerit. Item in (1) mercedibus servorum, quorum ope- rac per ipsum fuerint locatao; nam si servus non locatus 6) mercedem, ut domino, pracdoni retu- lis, non fiet accipientis pecmia. Quodsi vecturas navium, ques dominus locaverat, item pensiones insularum acceperit, ob indobitun el tenebitur, quí non est liberatus solvendo. Quod ergo dici golet, praedoní fructus posse condici, tune locum habet, quum domini fructus fuerunt. 56. Iomm libro VII Quaestionum. — Bufíicib ad causam indebiti, incertum esse, temporaria git, an perpetua exceptionis defensio. Nam si qui, ne conveniatur, dones Titius consul fiat, pacisca- tur, quía potest Titio decedente perpctua fieri exceptio, quae ad tempus est, Titio consulatum ineunte, summa ratione. dicetur, quod interim solvitur, repeti; ut enim pactum, quod in tompas certum collatum est, non magia inducit condi- ctioncm, quer si ex (3) die debitor solvit, iba rorsum defeusio iuris, quae causam incertam Rabo, conditionis (4) instar obtinet. 57. Ioexm libro III. Responsorura. — Quum in- debitum impuberis nomine tutor numerayit, im- puberis condictio est. $ 1.—Creditor, ut procuratori suo debitum red- deretur, mandavit; maiore pecunia solutg procu- rotor indebiti causa convenietur; quodsi nomina- tim, ut major pecunia solveretur, delegavit, in- debiti cum eo, (qui) delegavit, erit actio; quae non videtar peremta (5), el frustra cum procura- tore lis fuerit instibuta. 58. Toem libro IX. Responsorum.— Servo ma- numisso fideicammissurn ita reliquit, si ad liber- tatem ex testamento pervenerit; post accepiam sine iudice pecuniam ingenuus pronuntiasus est; indebiti fdcicommissi repetitio erib. 59. Ioxm libro 11. Definitionum. — Si fideius- sor iure liberatus solverit errore pecuniam, repe- (1 Bal. Vulg.; in, omitela, Fl. (3) abiípeo, inasrion Hal. Vulg. (1) en, inserta Hal. DIGBSTO.—LIBRO XU!: TÍTULO VE ción. Pero es tan equitativo, como útil, que el mis- mxo que dió el dinero recobre directamente lo suyo, 54. PAPINIANO; Cuestiones, libro 11.—Habién- dose verificado por error un pago en virtud de cualquiera de estas causas, que no fueron válidas en derecho, ú que no tuvieron efecto, habrá lugar á la condiceión. 55. Er. mismo; Cuestiones, libro VI.—Si el po- seedor de mala fe hubiere dado en arrendamiento predios urbanos, no se repetirá, de aquel que lo pagó: lo que hubiere percibido por razón de al- quiler, sino que £l quedará obligado al dueño. Y 6l mismo derocko habrá. respecto 4 los transportes delas naves, que él misuo hubiere dado cn arrien- do, ó dirigido. Igualmente respecto á los salarios de los esclavos, cuyos servicios hubieren sido da- dos en arrendamiento por él mismo; porque si el es- clavo no dado en arrendamiento entregó su salario al poseedor de mala fe, cual si fuera á su dueño, no se hará del que lo recibe el dinero. Fero si hubie- re cobrado los transportes de las naves, que el go- ñor había dado en arrendamiento, como también los alquileres de las casas, se obligará, por lo no debido, á favor de aquel, que no quedó libre pa- gando. Luego lo que suele decirse, que pueden reclamarse por la condicción los frutos al posee- dor de mala fe, biene lugar cuando los frutos fue ron del señor. 56. EL mismo; Cuestiones, libro VIIT.— Para causa de no debido, basta que sea incierto si la defensa de la excepción sea temporal, ó perpétua. Porque si alguno pactase que no sea demandado hasta que Ticio sea nombrado consul, como quie- ra que falleciendo Ticio puede hacerse perpóbua la excepción, que es temporal ascendiendo Tieio al consulado, econ mucha razón se dirá, que se re- pibe lo que en el entretanto se paga; porque asi como el pacto, que se refirió á tiempo determinado, no produce la condicción de otro modo que si el deudor paga desde el día, así la defensa de dere- cho, que tiene causa incierta, obtieno en absoluto análogos efectos de candicción. 57. EL mismo; Respuestas, libro UT.—Cuando el tutor pagó en nombre del impúber lo no debi- do, compete al impúbero la condicción. 1.—Maudó un acreedor, que se entregase á su procurador lo que se le debía; habióndoscle paga- do mayor cantidad, el procurador será demanda- do pot causa de lo no debido; pero si expresamen- te le delegó para que se lo pagase mayor canti- dad, habrá la acción de lo no debido contra aquel que le delegó; la cual no se considera extinguida, si inútilmente se hubiere intentado el litigio con- tra el procurador. 58. El mismo; Respuestas, libro IX.—A un es- clavo manumitido le dejó uno un fideicomiso de este modo, si en virtud del testamento llegare á obtener la libertad; después de recibido sin inter- vención del juez el dinero, fué declarado ingénuo; habrá la repetición del fideicomiso no debido. 59. EL mismo; Definiciones, libro I1.—Si el fla: dor exento por derecho hubiere pagado por error (£) Hal. Vulg.; condictionis, Fl. t) Tuur.; empta, Fl. según Br.