5
C. SALLVSTI CRISPI BELLVM CATILINAE
[5] L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna vi et animi et corporis,
sed ingenio malo pravoque. Huic ab adulescentia bella intestina,
caedes, rapinae, discordia civilis grata fuere ibique iuventutem suam
exercuit. Corpus patiens inediae, algoris, vigiliae supra quam cuiquam
credibile est. Animus audax, subdolus, varius, cuius rei lubet simulator
ac dissimulator, alieni adpetens, sui profusus, ardens in cupiditatibus;
satis eloquentiae, sapientiae parum. Vastus animus inmoderata,
incredibilia, nimis alta semper cupiebat. Hunc post dominationem L.
Sullae lubido maxuma invaserat rei publicae capiundae; neque id
quibus modis adsequeretur, dum sibi regnum pararet, quicquam pensi
habebat. Agitabatur magis magisque in dies animus ferox inopia rei
familiaris et conscientia scelerum, quae utraque iis artibus auxerat,
quas supra memoravi. Incitabant praeterea corrupti civitatis mores,
quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia,
vexabant. Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis
tempus admonuit, supra repetere ac paucis instituta maiorum domi
militiaeque, quo modo rem publicam habuerint quantamque reliquerint,
ut paulatim inmutata ex pulcherruma atque optuma pessuma ac
flagitiosissuma facta sit, disserere.
[7] Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque
ingenium in promptu habere. Nam regibus boni quam mali suspectiores
sunt semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas incredibile
memoratu est adepta libertate quantum brevi creverit; tanta cupido
gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in
castris per laborem usum militiae discebat magisque in decoris armis et
militaribus equis quam in scortis atque conviviis lubidinem
habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper
aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia
domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat: se quisque
hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret,
