Docsity
Docsity

Przygotuj się do egzaminów
Przygotuj się do egzaminów

Studiuj dzięki licznym zasobom udostępnionym na Docsity


Otrzymaj punkty, aby pobrać
Otrzymaj punkty, aby pobrać

Zdobywaj punkty, pomagając innym studentom lub wykup je w ramach planu Premium


Informacje i wskazówki
Informacje i wskazówki


Lament - karta pracy, Ćwiczenia z Język polski

Karta pracy- powtórzenie matura

Typologia: Ćwiczenia

2024/2025

Załadowany 25.09.2025

ula-trzaskowska
ula-trzaskowska 🇵🇱

2 dokumenty

1 / 6

Toggle sidebar

Ta strona nie jest widoczna w podglądzie

Nie przegap ważnych części!

bg1
Temat: Stała Matka Boska pod krzyżem – Lament świętokrzyski
45 min
Plan wynikowy
Ludzki wymiar cierpienia Matki Boskiej w „Lamencie świętokrzyskim”
Cele lekcji:
• poszerzenie wiedzy na temat literatury średniowiecza
• poznanie oryginalnego średniowiecznego utworu lirycznego i jego kontekstów;
• poznanie średniowiecznego motywu literackiego i ikonograficznego
• kształcenie umiejętności analizy i interpretacji poezji na poziomie dosłownym i
symbolicznym
• poznanie pojęć: plankt, doloryzm, pasja, pieta, incipt
• budowanie własnych wypowiedzi o tekście;
• kształtowanie wrażliwości estetycznej;
• kształcenie swobodnego wypowiadania się uczniów na temat sztuki przeanalizować i
zinterpretować utwór średniowieczny;
Uczeń potrafi:
wskazać w tekście archaizmy leksykalne i fleksyjne;
rozpoznać motyw Stabat Mater;
wskazać podmiot liryczny oraz adresata/ów utworu;
opisać sytuację liryczną;
scharakteryzować Maryję jako matkę;
porównać obraz Maryi z Lamentu świętokrzyskiego i Bogurodzicy
FORMA:
• praca indywidualna,
METODA:
• praca z tekstem poetyckim.
• wykład
• dyskusja
• przekład intersemiotyczny
• heureza
ŚRODKI DYDAKTYCZNE:
• tekst Lament Świętokrzyski
• wizerunki Matki Boskiej w malarstwie średniowiecznym
•karty pracy
Metody nauczania
• metoda aktywizująca – dyskusja; praca z tekstem
Środki dydaktyczne
podręcznik (s. 302-304); karty pracy
Przebieg lekcji:
Faza wprowadzająca
1. Przedstawienie genezy powstania tekstu. (wykład nauczyciela)
pf3
pf4
pf5

Podgląd częściowego tekstu

Pobierz Lament - karta pracy i więcej Ćwiczenia w PDF z Język polski tylko na Docsity!

Temat: Stała Matka Boska pod krzyżem – Lament świętokrzyski 45 min Plan wynikowy

- Ludzki wymiar cierpienia Matki Boskiej w „Lamencie świętokrzyskim” Cele lekcji:

  • poszerzenie wiedzy na temat literatury średniowiecza
  • poznanie oryginalnego średniowiecznego utworu lirycznego i jego kontekstów;
  • poznanie średniowiecznego motywu literackiego i ikonograficznego
  • kształcenie umiejętności analizy i interpretacji poezji na poziomie dosłownym i symbolicznym
  • poznanie pojęć: plankt, doloryzm, pasja, pieta, incipt
  • budowanie własnych wypowiedzi o tekście;
  • kształtowanie wrażliwości estetycznej;
  • kształcenie swobodnego wypowiadania się uczniów na temat sztuki przeanalizować i zinterpretować utwór średniowieczny; Uczeń potrafi: wskazać w tekście archaizmy leksykalne i fleksyjne; rozpoznać motyw Stabat Mater ; wskazać podmiot liryczny oraz adresata/ów utworu; opisać sytuację liryczną; scharakteryzować Maryję jako matkę; porównać obraz Maryi z Lamentu świętokrzyskiego i Bogurodzicy FORMA:
  • praca indywidualna, METODA:
  • praca z tekstem poetyckim.
  • wykład
  • dyskusja
  • przekład intersemiotyczny
  • heureza ŚRODKI DYDAKTYCZNE:
  • tekst Lament Świętokrzyski
  • wizerunki Matki Boskiej w malarstwie średniowiecznym
  • karty pracy Metody nauczania
  • metoda aktywizująca – dyskusja; praca z tekstem Środki dydaktyczne - podręcznik (s. 302-304); karty pracy Przebieg lekcji: Faza wprowadzająca
  1. Przedstawienie genezy powstania tekstu. (wykład nauczyciela)

Tekst jest uważany za jedno z największych arcydzieł lirycznych epoki. Był wzorowany na łacińskiej pieśni "Stabat Mater Dolorosa(XIII Włochy). Pierwsza polska wersja z XV w - "Żale matki Boskiej pod krzyżem" czyli "Lament świętokrzyski" znajduje się w zbiorze "Pieśni Łysogórskich". Tekst Lamentu świętokrzyskiego pochodzi z klasztoru benedyktyńskiego na Łysej Górze. Obraz jest przesycony krwią ( słowo "krew/ krwawy" pojawia się w utworze 5 razy, z czego 4 razy w 3 pierwszych strofach). Wiersz ten jest przykładem inciptu - autor nie nadał mu konkretnego tytułu, a za tytuł często służy pierwszy wers wiersza.

2. Wyjaśnienie terminu plankt - Planctus, plankt (z łac. planctus – narzekanie, płacz) – charakterystyczny dla literatury średniowiecznej utwór, w którym wyraża się żal po zmarłej osobie i wzywa do współuczestnictwa w cierpieniu. Plankty miały dość swobodną kompozycję i mogły znacząco się różnić między sobą. Plankty stanowiły często część liturgii Wielkiego Piątku, wykorzystywane też były w misteriach pasyjnych.

  1. Odczytanie Lamentu świętokrzyskiego (podręcznik, s. 302). W pierwszej kolejności wszyscy uczniowie czytają utwór indywidualnie, następnie wybrana osoba czyta go na głos. Uczniowie wymieniają niezrozumiałe, archaiczne sformułowania i wspólnie z nauczycielem próbują przełożyć je na język współczesny. Zwracają przy tym uwagę na zmianę znaczenia i wymowy emocjonalnej niektórych wyrazów, zwłaszcza słowa maciory. Podają przykłady archaizmów – z podziałem na leksykalne i fleksyjne, i uzasadniają ich przynależność do danej kategorii. Przekład intersemiotyczny tekstu. Faza realizacyjna
  2. Na polecenie nauczyciela uczniowie, korzystając ze swojej znajomości Biblii, referują przebieg sceny pod krzyżem. Następnie wyznaczona osoba czyta fragment Ewangelii według św. Jana (J 19,25–27), ponieważ tylko ten ewangelista uwzględnił obecność Matki Boskiej na Golgocie. Uczniowie porównują relację biblijną z tekstem Lamentu. Nauczyciel pyta, skąd anonimowy autor tekstu mógł wiedzieć, co mówiła Maryja, skoro Biblia milczy na ten temat. Uczniowie dochodzą do wniosku, że zapisane w wierszu słowa są kreacją artystyczną. Nauczyciel wprowadza termin apokryf.
  3. Uczniowie analizują i interpretują Lament (karta pracy, zad. 1.). W pierwszej kolejności określają rodzaj liryki, do którego należy utwór, odnajdują w nim cechy liryki inwokacyjnej, omawiają sytuację liryczną wskazują podmiot liryczny i adresata. Podmiot nie jest nazwany w wierszu wprost, dlatego powinni odnaleźć elementy sugerujące, że jest nim Matka Boska. Adresatów lirycznych jest zaś kilku – wszyscy ludzie, Syn Boży, anioł Gabriel, wreszcie wszystkie matki. Na pytanie o nazwę środka stylistycznego, którym jest bezpośredni zwrot do kogoś, uczniowie wskazują apostrofę. Następnie określają sytuację liryczną, czyli relację podmiotu lirycznego ze światem zewnętrznym (rozpacz Matki Boskiej z powodu cierpienia syna i jej bezsilność).
  4. Motyw rozpaczy Maryi pod krzyżem należał do częstych toposów kultury średniowiecza – nauczyciel wprowadza termin Stabat Mater. Uczniowie odszukują zawarte w wierszu środki stylistyczne – szczególnie powtarzające się epitety. Powinni wymienić epitet krwawy i wyjaśnić, jak wpływa on na nastrój wiersza (podnosi dramatyzm utworu). Nauczyciel poleca przyjrzeć się sposobowi przedstawienia Maryi i odpowiedzieć, jakie ten obraz ma znaczenie dla wymowy utworu. Naprowadza uczniów pytaniami pomocniczymi: wskazuje na

2. Omów funkcję środków artystycznych występujących w

utworze. W tym celu uzupełnij poniższą tabelę.

Karta pracy Obraz Maryi w liryce średniowiecznej Biblia Fragment Ewangelii według św. Jana (J 19,25–27) A obok krzyża Jezusowego stały: Matka Jego i siostra Matki Jego, Maria, żona Kleofasa, i Maria Magdalena. 26 Kiedy więc Jezus ujrzał Matkę i stojącego obok Niej ucznia, którego miłował, rzekł do Matki: «Niewiasto, oto syn Twój». 27 Następnie rzekł do ucznia: «Oto Matka twoja». I od tej godziny uczeń wziął Ją do siebie.

1. Przeanalizuj w Lamencie świętokrzyskim podane w tabeli elementy utworu i zapisz w rubrykach odpowiednie informacje. Może Ci w tym pomóc poniższa grafika.

Element analizy (^) Lament świętokrzyski Przykład z tekstu rodzaj liryki podmiot liryczny adresat/adresaci sytuacja liryczna środki stylistyczne gatunek

2. Porównaj wymienione elementy analizy w dwóch utworach maryjnych: Bogurodzicy i Lamencie świętokrzyskim. Element analizy Bogurodzica Lament świętokrzyski podmiot liryczny adresat/adresaci motyw dominujący w wierszu rola Matki Boskiej obraz Maryi