Preuzmite Bosnjacka knjizevnost i više Beleške u PDF od Književnost Bosne i Hercegovine samo na Docsity!
Bošnjačka književnost od austrougarskog perioda do 1878.
doc. dr Nadija Rebronja doc. dr Sead Šemsović predavanja 10 bodova vežbe + aktivnost 20 bodova Pismeni deo ispita: Dve teme, esej, konkretne teme vezane za pisca, delo, jedna recimo iz proze, druga iz drame, na usmenom delu radimo suprotno onome sa pismenog dela. npr. Društvene prilike u nekom delu ili orijentalni motivi u nekoj pesmi. Usmeni deo ispita: Dva ili tri dodatna, kraća pitanja. Delovi pitanja: poezija, proza (roman i pripovetka) i drama. Osnovni udžbenik: Bosansko-muslimanska književnost u doba preporoda Prvo predavanje
Preporodni period
Ovaj period se naziva preporodni ili doba preporoda. Počinje berlinskim kongresom. Na tom kongresu je sultan predao vlast austrougarskoj. Što se književnosti tiče sve do ovog trenutka je trajala književnost na orijentalnim jezicima. (Nadovezuje se na srednjovekovnu književnost). Od danas do sutra desile su se velike promene (bili su zvanični orijentalni jezici, društvo, kultura, i u jednom trenutku dolazi Zapadna civilizacija). Važna nam je divanska književnost. Bosna je bila deo osmanskog carstva. Zvanični jezici su bili: turski, arapski, i persijski. Naši ljudi koji su stvarali na tim jezicima nas zanimaju posebno, iako su pisali i Turci i ostali. Diwan - je posebna zbirka, u okviru poezije na orijentalnim jezicima. Ima svoje žanrove. Može se prevesti kao razgovor. Diwansku književnost su stvarali obrazovani, elitni krugovi bliski dvoru, paralelno sa tim nastajala je i usmena književnost u narodu. Nastajala je na tri jezika, ali najmanje na arapskom jeziku. Žanrovi diwanske književnosti: Beit – je dvostih, distih, sastoji se iz dva polustiha, predstavlja jednu zaokruženu misaonu celinu, koja se rimuje i svi orijentalni žanrovi sastoje se iz bejtova.
Rubaija – sastoji se iz dva beita ili četiri polustiha, označava četverac. Kasida – predstavlja pohvalu nekoj ličnosti, mogu to da budu Božiji poslanici ili vladari/velikani. Kasida se razlikuje u alhamijado i diwanskoj književnsti, u alhamijado je ona poučna, a u diwanskoj je pohvalna(pohvala). Ilahije – su pesme ispevane u slavi boga. Gazel - je najčešća forma diwana, sastoji se od 5 do 10 beitovai u odnosu na ostale forme više je lirična, ima sufijsku ljubavnu tematiku. Mesnevija – je pesma filozofskog karaktera, najduža forma ove književnosti, analogna je zapadnoj poemi. Tarih – je natpis na velikoj građevini, koji sadrži datum, koji se nalazi u zbiru slova, uglavnom pisan arapskim pismom. tarih se obično nalazi u poslednjem stihu. Motivi – Ovo je sufijska ili safevska književnost, motivi su: Vino – simbolizuje opijenost ljubavlju prema Bogu; Krčma/krčmarica – označava mesto na kom se ljudi mole, najčešće tekija. Krčmarica je osoba koja sipa vino i uliva ljubav. Saki(ja) – isto kao krčmarica, ljubav prema Bogu je označena sada kao ašk, onaj koji voli ašik, onaj koji se voli mašuk. Ostali motivi: kap i more ; leptir i svetiljk ; slavuj i ruža. Kap i more – Svi smo od Boga potekli i njemu se vraćamo, more je veličina Boga, vraćanje ka svom iskonskom izvoru. To je odnos mikro i makro kosmosa, individue prema Bogu, koja pokušava da se stopi s njim. Simbol potiče iz priče o stvaranju čoveka. Leptir i svetiljka – Težnja leptira da se približi čoveku, gde je smrt kojoj teži metaforična. Smrt kao odricanje od ovog sveta. U sufizmu ima mnogo više odricanja. Slavuj i ruža – Slavujevo pevanje je pesničko pevanje. Akcenat je na lepoti ruže, trnje je iskušenje na koje slavuj nailazi, ali ipak teži tome. Specifični likovi su: Božji poslanici , ličnosti iz istorije , Lejla i Medžnan (onaj koji je lud i zaljubljen). Postoji priča o njima, Medžnan se zvao Kais, ali je poludeood ljubavi za Lejlom, tada su ga prozvali ludim. Nju udaju za drugog, on nastavlja da luta lud, šumama. Sam taj odnos ima odnos ašika i mašuka. Sufizam kao pravac polazi od toga da je svaka ljubav pozitivna, i da može da simbolizuje ljubav prema Bogu. Postoji i priča da su se ljudi sažalili na Medžnana, predložili su mu da ide na Hadž, da poželi želju kad prvi put vidi Meku, ali da poželi da je manje
Poezija Safvet-beg Bašagića
Kad ti vince udari u lice, A na njemu procvatu ružice, Ja pram tebe zabezeknut stanem - Diveć ti se padam zemlji nice. Slavim Boga ko sveumjetnika, Koji ruže po snijegu slika, Koji svojim djelom opčarava - Stara šejha i mlada pjesnika. Opija ga vino i stupa pred Boga, pada pred njim. Nema žena, pesma je o Bogu. Ovde imamo direktno pominjanje Boga. Ono što je bitno za diwansku književnost je određen broj simbola i motiva, koji se stalno ponavljaju i ne širi se mnogo značenja. Isti je pristup simbolima kod svih pesnika. Dok ovde recimo ružica predstavlja i označava rumenilo na licu, vidi se uticaj diwanske književnosti, ali se on preoblikuje. Pesma je stilski drugačija od diwanske poezije. Ruža je rumenilo, Bog se veliča, kao stvoritelj svega. Izražena je zadivljenost Božjom veličinom. Gledaj draga kako slavuj, u đul bašči ružu ljubi. I peva joj slatke pesme, sve dok svest ne izgubi. Hajde da ja budem slavuj, a ti budi rumen ruža. Da kušamo i mi slasti , koje njima ljubav pruža. Draga – može da bude namerno poigravanje i ostavljanje prostora za umetnost. Draga može da bude vera. Sve je preuzeto iz diwanske poezije. Pesma je višeslojna. Slasti – misli se na slasti vanovozemaljske, koju daje samo ljubav prema Bogu. Značenje je religijsko, ali ima poigravanja. Oseća se uticaj romantičara u stilskom smislu, zbog rime, stiha, duha.
Safet-beg Bašagić, jedan je od najvećih intelektualaca ovog perioda. Prvi je doktor nauka kod Bošnjaka. Bio je orijentalista i prevodio je sa orijentalnog jezika. orijentalistiku je doktorirao u Beču. Poznat je kao prevodilac i bošnjačkih i turskih pisaca; poznati su njegovi prepevi. Autor je prvih drama. Uzeo je pesnički pseudonim Mirza Safet, Mirza – na persijskom znači književno odgojeno. Bio je u kontaktu i sa romantičarskim tendencijama na jugoslovenskom prostoru. Tad su bili aktuelni i značajni prevodi orijentalnih pisaca. I nemački romantičari su bili pod uticajem orijenta. Zmaj je prevodio Istočni biser i pesme Mirze Satije. I zato je on uzeo ovaj pseudonim. On ima svoju lokalnu tradiciju, romantičarske uticaje, evropske i južnoslovenske.
,,Jednom kritičaru”
- Uticaj orijenta Ti koji ne znaš ozbiljna Arapa, Ti koji ne znaš Perzijanca bludna, Ti koji ne znaš Turčina-bekriju – Tebi neće prijat’ – moja pjesma čudna. - Uticaj narodne
poezije i
sevdalinke
Ti što ne ćutiš djevičanske boli Narodne pjesme iz naših krajeva, Koju Mujo Fati pod pendžerom pjeva, – Tebe moja pjesma nigda ne zagr’jeva. Što da je čitaš, da se dosađivaš, Kad ona za te nije ispjevana, Već za gondže-Muju da je dilber-Fati Popijeva uz žubor bistra šadrvana. Pusti je u miru! kad te ne zanima, Ima je ko čitat, jer naš svijet nije Pokvario ukus s “pjevanijom novom”, U njemu još tinja iskra poezije. Iznosi svoje stavove o svojoj poeziji i svoju poetiku. Gondže-Mujo i dilber-Fata su česti likovi pod uticajem narodne poezije, kao i žubor šadrvana , devičanske boli ; preoblikovao je na devičanski način.
Moje srce
Ako misliš da je srce moje kano srce šarena leptira, s jednog cvijeta da na drugi lijeta, ne imajuć nigdje živa mira – Ti se varaš, ti me ne poznaješ; ja sam vrsta nebeskog leptira, štono tisuć raznije sokova iz jednoga cvijeta pobira. Moja Leilo, moj mirisni cvijete, Mirzu samo jedan miris draži, a taj miris u tvojoj je duši; Leptir-Mirza drugoga ne traži! Pesma Bogu, iako se obraća sa Leila, preoblikovana je. Simboli su kao diwanski, ali imamo leptira, koji se kreće, a toga inače nema u diwanskoj književnosti. Veliča sebe i svoju i svoju veru u Boga. On iz diwanske poezije uzima potpisivanje pesnika. Imamo sličnosti sa romantičarima (Zmajem). Ovde se meša leptir i cvet, a ne svetiljka, a to se u diwanskoj književnosti ne dešava. Iako pominje Leilu, višesmislena je pesma, da se namerno izazove mišljenje da je pesma ljubavna.
I na mom nebu nova zvijezda sinu, I u mom srcu novo čuvstvo planu, I s moje duše tama se rasplinu, I mom životu nova zora svanu. Lijepa Leila svoji okom živim Na mirnoj liri uzdrma mi strune, Da s' opet ženi u ljubavi divim - I pjevam pjesme kraj čašice pune. Pesma je ljubavna. Bašagić je romantičar, a ne sufija. Data je ljubav prema ženi, kao neko novo osećanje. Novina: žena, lira – uticaj Antike, aludira na antičke uticaje. Leila je sada neka muza i inspiracija. Vide se takođe i Petrarkistički uticaji. Autor je otvoren prema svim uticajima, koji dolaze do njega. Nužno se vidi da se vreme promenilo. Austrougarska je sa sobom donela zapadne tendencije.
Treće predavanje
Istorijski deo ovog perioda
Gluho doba od 1878. do 1882. godine Nastaje kao i sam preporodni period nakon što je Bosna predata austrougarskoj. To je period opšte zbunjenosti naroda. Nekoliko vekova je ovaj prostor bio deo osmanskog carstva, kulture i koristio je njihove jezike (tursko-osmanlijski, arapski i persijski jezik). Taj proces preuzimanja austrougarske vlasti je nastupio preko noći. Stanovnici tadašnje Bosne i Hercegovine jesu pokušali da odbrane taj deo, ali nisu uspeli. Tokom ovog perioda se ništa ne dešava u kulturi i književnosti. Bila je to atmosfera gde su vrhunski intelektualci ostali bez prestiža. Kod stanovništvase dešavaju ogromne podele. Neki žale za prethodnim, a drugi govore kako ih je sultan prodao. Formiraju se dve struje: jedni su i dalje dosledni turskom carstvu i Osmanlijama, a drugi upozoravaju na negativne postupke prema stanovništvu. Austrougarske vlasti su vrlo brzo delovale, nastojali su da suvereno vladaju teritorijom. Osnovali su list ,,Bosansko-hercegovačke novine” i time su pokušavali da se dodvore i pridobiju stanovništvo. Pravoslavnom stanovništvu je bilo manje više sve isto, jedino su osećali sukob civilizacija. Lokalno muslimansko stanovništvo je osećalo veliku promenu, jer su za vreme turske vladavine osećali mnogo privilegije. Katoličko stanovništvo je u svemu ovome videlo oslobođenje, i zato je austrougarska vlast nastojala da najpre pridobije katoličko stanovništvo, a da ove druge razjedini, da ne bi pružili otpor i da muslimansko stanovništvo približi katoličkom. Na početku nisu uspeli u tome, bilo je ustanaka, ali su ti ustanci bili lako ugušeni. Austrougarska vlast je brzo imala ideju evropeizacije Bosne i Hercegovine. U sarajevskom listu izlazili su tekstovi koji su pozivali na upotrebu narodnog jezika (nije se znalo na kom se jeziku piše). Govorili su da je još za vreme Turaka postojala upotreba narodnog jezika. Bilo je određenih tekstova, koji su pozivali da treba koristiti narodni jezik, a negde se zvao i bosanski jezik. Pozivali su na to da zvanično pismo bude latinica. To su neki pokušaji približavanja stanovništva austrougarskim vlastima preko pisane reči. U samom gluhom dobu ništa se nije naročito dešavalo, sem pojedinih listova. To je period opšte zbunjenosti gde narod nije znaošta ga je snašlo. To su bile dve potpuno različite kulture. Lokalno stanovništvo je bilo zbunjeno u naletu druge kulture.
Prvoj ljubavi
U ovome đulistanu Noćilo je mnogo ptica, A još više procvetalo Alkatmera i ružica. Pa ću i ja danas-sutra Na vijeke mu zbogom reći; Pri našemu rastajanju Misliš – hoće li suze teći? Ne, jer zbilja nemam za čim Niti jedne prolit suze, Sve što ljubih, sve što voleh Sve mi brzo svijet uze. Nesta Zlate, nesta s njome Zemne sreće i milina; Sve što danas svojim zovem, U čaši je dobra vina. O kako bih sretan bio Da me više ovdje nema; Kad za cio svijet spavam, Nek vas svijet za me drijema.
- Nje više nema. On je spreman na svoj odlazak.
- Sa njenim nestankom sve je nestalo.
- Zlata – romantičarska tekovina, Zlata dolazi iz narodnog uticaja, to je Leila iz istočnog uticaja.
- Spreman je na to da ona voli koga hoće.
- Ujedinjeni su motivi sufijske književnosti: vino, Leila / Zlata.
- Stil je romantičarski i duh je drugačiji u odnosu na diwansku književnost. Ima religijski i ljubavni karakter.
Poljubac
Ja ne pojmim istočnu uljudbu, Koja brani poljubiti luče, Ako znade šta golub zahteva Kada pokraj golubice guče. Poljubac je nedužno uzdarje, Što ga golub golubici dade, Da gukanjem otkrivenu ljubav Pred prirodom svečano priznade. Ja se u tom s istokom ne slažem, Već za pesme poljpce zahtevam, To i tebi evo, Zlato, kažem, Ako želiš da te ja opevam. Daj poljubac, više ga ne štedi, Da ti pesmu u zanosu pojem, Što iz duše žarke se cedi, Kad zadrhti na poljpcu tvojem.
- Insistira na ljubavi i poljupcu sa dragom. (Zahteva poljpce)
- Prepoznajemo motive iz narodne poezije.
- Nova ljubav mu je u srcu. Leila je probudila divljenje prema ženi.
Dilber-Zlata i Gondže-Mujo
sastanku je srce slijedi. Gdje je Gondže-Mujo čeka - pokraj Save hladne vode, ispred njega teče rijeka, iznad njega zvijezde brode, I cijeli obzor pliva u raskošju i u sjaju; nebo, zemlja - slika živa uzvišenom osjećaju - Što ga ćute mlade duše, kad nasamu skupa sjede, kad ih kruže rumen-ruže, a svijetle im zvijezde blijede. Tiho šumi hladna Sava, tiše pjeva Dilber-Zlata, a još tiše otpjevava Gondže-Mujo od Serhata. "Jesi l' došo, gdje si dragi? Sastanku je veće vrijeme!" Nosi glase vjetar blagi kroz tišinu noći nijeme. "Jesam, zlato neharato! Već te čekam pola sata, noćas mjesto odabrato kao nasred Harabata." "De potjeraj čamac mali, bolje nam je na toj strani, amo bi nas proganjali, a tamo smo na tenhani." I poleće čunić mali, munjimice vodu siječe, kao da ga nose vali smjerom vode kuda teče. Oba vesla Mujo drži, tako vješto njima kreće; e ni labud nije brži, s labudicom kad se šeće!
Mjesec sjao, pa presjao i zvijezde redom gasnu, kad je ono prišaptao kapetanu đavo na snu: "Ti tu spavaš, kapetane, a kći tvoja s drugim sjedi, hladnoj Savi s one strane dah popijeva, dah besjedi: Šta je život onom biću, koje ne zna zašto živi, koje nije vično piću, kom se cio svijet divi. Ah, mudro ti Allah stvori ovaj svijet vasioni, na kom vječna ljubav gori i vječnom ga silom goni. Moj dragane, moje rane, za te živim i umrijeću, sin vezira neka bira koga hoće, ja ga neću! Ja ga neću jer ne mogu ljubit, Mujo, nikog više, kad se za te molim Bogu, nek mi za te srce diše!"
Svud caruje mir, tišina, nigdje glasa od lijeka, sinje polje ko pustinja, samo tiho šumi rijeka. Tiho šumi, tiše poje staru pjesmu novom danku; nju mi sluša dragih dvoje u prozorje, na uranku. Njih oboje muče zrije, kako rudi zora rana, a ni jedno ni ne snije da dočekat neće dana. Kobne Parke udes pletu: jedna vječno klupko mota - ko će taj dan na svijetu rastati se od života. Druga veli: "Danas treba dvoje dragih da izda'ne, prije već na rubu neba u svom sjaju sunce plane." Treća veli: "To je kasno, kad se vole, kad se ljube, u zoru je mrijet krasno,
neka život odmah gube!" I što reče, ne poreče - smilovanja kod nje nema. Hladna Sava mirno teče ko da svečan pogreb sprema. Dok u mraku šapat nasta: "Tu su negdje u blizini; ja ću oko onog hrasta, a vi traž'te po lužini." Od čuda se Mujo zgrozi, od straha se Zlata strese "Gdje je čamac? Mujo, vozi! Bahat nama primiče se!" "Već je kasno, dušo mila, pobjeći se ne da sada, potjera nas opkolila: jesi l' sa mnom ići rada? Preda mnom je smrtno ždrijelo, al se smrti ja ne bojim ; skini draga s lica velo, da te vidim okom svojim! Bog zna, sad je zadnji časak, nećemo se vidjet više..." Dok iz granja stade prasak, dva ga zrna pogodiše. I sruši se dilber-Mujo u okrilje hladnoj Savi. "Oče, oče, ljuta gujo, od njega me ne rastavi!" I djevojče za njim skoči, dostiže ga na dnu vira, gdje se dvoje dragih roči, kad im svijet ne da mira. Ovde je nedozvoljena ljubav zbog njenog oca. Oni se ubijaju. Balada je ali ima romantičarski duh i uticaj. Liči i na sevdalinku. zanimljiv je kulturni uticaj koji se suptilno pojavljuje. primeećujemo i uticaj narodne / usmene književnosti. Sanja san o Harabatu, tekiji. Govori o derviškim redovima. Istina i vera su važne. Harabat je vrsta neke idealne pesničke građevine. To je neki idealni prostor gde se pleše i pije, i religijski i pesničko opijanje. Preuzet je iz sufijske poezije. Bliska je sufijskoj poeziji, ali su motivi preoblikovani. Prisutan je romantičarski uticaj, trzanje sna. Opijanje vinom – derviško i boemsko vino. Kolo, vile , iz narodne poetike. Pir je osnivač derviškog reda, šejh je osnivač jedne tekije.
Musa Ćazim Ćatić
Herceg Bosni
Herceg-Bosno, majko moja mila, Sliko raja, slavo srca moga! Ponizno se moja klanja vila Pred podnožjem veličanstva Tvoga. I u žaru beskrajne ljubavi Pjesmom svaki cjelivam Ti kraj; Tvome polju, kršu i dubravi Nuđajući topli zagrljaj. O, Tvoje je ponosito stijenje: U njemu se živi krije plam. Ono naše sveto je znamenje, Ono naše ljubavi je hram! Na njemu nam slavna prošlost sniva: Cilik puške i handžara zvek; Al' vilinsko još se kolo vije Uz narodne naše pjesme jek. S Tvoje grude svaka mila travka Priča Tvoga veličanstva sjaj;
I iz sanka tiho budi amber cv'jeće – po hasbašti. Po čimenu i po lišću propadala bistra rosa: To je biser, što ga truni premaljeće – po hasbašti. Mlado jutro zdravljem miri kao grudi zdrave mome: S cv'jeća poput zlatne pare pelud lijeće – po hasbašti. A u ljiljan-haljinama kroz bokore rujnih ruža Ka carica sv'jetlog dana Lejla šeće – po hasbašti. S mirisavih tankih grana bulbuli je pozdravljaju I pjevaju u zanosu pjesmu sreće – po hasbašti. O Ćazime, al’ je divno gledat kad se jutro šeće Djevojačka bujna mladost i proljeće – po Hasbašti!
Da l’ si čula, kad u gori zažubori – pjesma Ko da s harfe sevdisanja ceznju zbori – pjesma? Tu se dižu od smaragda začarani dvori, A iz njiha valom struji po svoj gori – pjesma. Tih dvorova stupovi su čempresi i bori, A prostirka zelen čimen, s kog šumori – pjesma. U dvorima ljubav spava pokrivena cv'jećem, Na usni joj netaknutoj osmijeh gori – pjesma. Ah, pođimo, Lejlo, tamo, tu nas život čeka, Tamo vjernim ašicima carstvo stvori – pjesma. Ćazim će ti na usnice izlit dušu svoju, Nek se s njiha po toj gori vječno ori – pjesma.
VI gazel Musa Ć. Ćatić
Sinoć bijah u tekiji, gdje je bilo rindsko v'jeće - Tu se pilo rujno vino k'o tekuće lala-cv'jeće. Šejh sijedi pričao nam o tajnome čuvstvu nekom, Koje poput malvazije kroz njegova prsa teče. Govori o veličini Boga, pominje se ženina kosa/zulufi i uvojci su u diwanskoj, a ovde direktno kosa. Pominje anđele umesto meleka i psalme. Jedinstvena lepota, znači božansku lepotu, ima dosta dvosmislenosti. Kod njega ima uticaja simbolizma, turskog simbolizma, koji je do njega došao preko Teufika Rufika. Terminologija koja je bliska hrišćanstvu, nije slučajna.
Pričao nam o Svjetlosti, što daleko negdje gori, A u plamu drhturi joj b'jeli dan i mrko veče... I onda smo svi pijani uhvatili hitro kolo, Zapjevali, zaigrali, k'o da sv'jet se s nama kreće. Naj je svir'o svetu pjesmu o ljubavi i ekstazi I zvuci mu melem bili, što s njim rindi grudi l'ječe. I čašice od veselja po stolu su zaigrale, A kraj stola krčmarica sva se sjala poput sv'jeće. Oko nje su srca naša k'o leptiri lepršala, Topeći se u valima neizmjerne rajske sreće... Igralo se i pjevalo i opet se dalje pilo, Sve dok danak na podu nas povaljane ne zateče. O, moj Musa, al' je l'jepo u derviškom društvu biti, Kad naj svira, kad se igra i kad rujne čaše zveče. Sufijski motivi nisu potpuno iščezli.Ima ih više, deluje kao stvarno opijanje, a ne kao verski zanos, ima nečeg boemskog. Hitro kolo u koje su se uhvatili može da bude ples. Pesma ,,Kad vjetrić piri”:
- ljubavna pesma, zanesen je devojkom, opisuje njenu fizičku lepotu, zavidi vetru. Pesma ,,Randevouz”:
- ovde imamo uticaj i romantizma i moderne, prisutno je ime i to je uticaj Bašagića. Četvrto predavanje
Period književnog Bosanstva
Prva glava: Daje se opis Mostara I Neretve. Uvođenje likova: Avdo Dračić I njegov sin Muša. Zatvaraju Avda iako se samo branio pijanog čoveka Muša traži pomoć od Alage. Uvod u Alaginu porodicu. Alaga pomaže Avdu preko Omer efendije. Omer efendija ne pristaje odmah, ali na kraju obećava da će pomoći Avdu od stražara. Dvojica pisaca Osman Aziz objavljivaoci pod tim pseudonimom. Opisuje s period gluvog doba I opštu zbunjenost imamo među ljudima, ideološku podeljenost među ljudima na Kaire I Muslimane. Pored glavnog istorijskog spoja imamo I individualni – judi koji pokušavaju da se snađu. Ima I bavljenja individualcu kao I odnos prema kolektivu. Sve te individue pokušavaju da pronađu spas I nadu. Pretežno posmatramo kao verski kolektiv. Istorijsko I individualno u romanu Bez nade Zajedničkim radom nastao je roman. Osman Hadžić I Ivan Milićević stvaraju delo u jednoj prijateljskoj saradnji, koja odražava I oslikava realne situacije, ljude I njihove sudbine. Nakon pada osmanske vlasti, ljudi u Mostaru pali su pod uticaj jedne nove I nepoznate vlasti. Neprilagođavanje, odbojnost prema svemu novom I nada junaka provlače se kroz ceo roman. Istorijsko I individualno se u romanu stalno prepliću kroz sve junake. Istorijska situacija u kojoj smešta junake utiče na njihovo psihološko stanje, ali I na njihov odnos prema drugim. Zahvaljujući dobro razvijenom liku Alage sve istorijske situacije su predočene čitaocu na jedan od najboljih načina, kroz njegova razmišljanja o situacijama u kojima se nalazi on I njegov narod. Alaga je nepomirljiv prema svemu onom što ga snalazi, nadu polaže u dolazak Forte koja će doći kao spas. On ne želi da gleda kaurska odela, ne želi da radi kod Švabe I želi što pre da ode u Tursku, kod svoje braće. Najviše istorijskih predočenih trenutaka se otkriva na Selima gde su glavne teme političke I društvene situacije u kojima se nalaze. Slikovita je I lepa zahumska strana u Mostaru ali Austrougari donose nove običaje, otvaraju škole I novi način života. Otkada su došli u Mostar, Austrougari su u stalnom napredovanju. U početku su naseljavali krajeve grada, a kasnije su se širili na imanja stanovnika Mostara. sve ove istorijske promene dovode do bunta u čoveku I do individualnog doživlja svega što se dešavalo. Nasuprot Alagi koji se nada boljem sutra nalazi se Omer efendija koji se pomirio I prihvatio sve ono što je doneo dolazak
Austrougara, u skladu sa tim ali nesmetano nastavlja svoj život, I ne tone, ne uništava sebe,život I porodicu uzaludnom nadom. On propada, prodaje imanje I kmetove, zapostavlja porodicu, sve u nadi da može vratiti staro.Vreme prolazi I Alaga u njemu, iako nije svestan svog ponora, uprkos prijateljskim savetima koji dolaze od strane Omer efendije Alaga okreće leđa svemu, udaljava se od porodice I prijatelja da bi tek na kraju priznao svoje greške. U delu se javlja I lik Alaginice koja racionalno shvata I razume sve što se događa. Nju zanima porodica I očuvanje iste. Borba za bolje sutra se svodi na spas od stradanje kako individual tako I kolektiva. Alaginica je jedan od likova u romanu na koju istorijske promene ne utiču negativno, već joj daju snagu da izdrži pritisak I sačuva svoju porodicu. Nezavisna od istorijskih dešavanja je I Đulsa, koja se od početka romana javlja samo u epizodama u ljubavi I sreći, a na kraju posle svega što joj se desilo, ostaje sama I bez nade. Roman je nastao kao reakcija na austrougasku vlast, a završava propadanjem junaka. Svakako da roman ne bi bio ovoliko jak I uticajanda se istorijsko I individualno nisu prepleli I izatkali jednu sudbinu ljudi I dešavanja ovog perioda. Zeleno busenje
- Ahmed ugleda Ajšu
- Muharem aga ne dozvoljava prosidbu, mrzi one koji se po svemu provlače I druže sa Osmanlijama. On hoće za kćer Rašida
- Ahmed se sastaje sa Ajšom I dogovaraju se za prosidbu
- Brat mu saopštava da dolaze Austrijanci
- Austrija dolazi. Hadžiselim-aga želi da se bune I Ahmed takođe
- Hadžiselim-aga opet poziva na pobunu. Numan efendija je protiv, I Ahmed želi sveto da pogine
- Oprašta se od Ajše
- Ahmed sa Arapom I Gazijom ide pod bajrak. Majka želi da ga spreči.
- Ahmedovi Idu u Trnjine. Švabe dolaze tiho I prijateljski
- Varošani provociraju Mehmeda
- Vojksa je nad žepčem.
- Ljudi beže od Švaba, bune se buntovnici
- Majka brine za Mehmeda
- Šalju Avda da sazna šta o Ahmedu
- Kaže Avdi kad otera Švabu vratiće s. Boj biva sve žešći na tašin kamenu I Švaba pobedi
- Maglaj osvojen. Ajša i mati brinu za Ahmeda
