Preuzmite Imunologija, skripta i više Rezime u PDF od Imunologija samo na Docsity!
IMUNOLOGIJA-ISPITNA PITANJA
1. ANATOMIJA IMUNOG SISTEMA. PRIMARNI I SEKUNDARNI
IMUNOLOŠKI ORGANI
To su organi koji se sastoje iz pokretnih i nepokretnih stanica. Na osnovu posjedovanja kapsule dijele se na inkapsulisane i neinkapsulisane limfne organe.
- inkapsulisani (timus, limfni čvor, slezina)
- neinkapsulisani (Peyerove ploče i limno tkivo appendix vermiformisa)
Prema funkciji, imunološke organe dijelimo na primarne i sekundarne.
- primarni – sazrijevanje limfocita
U njih spadaju: bursa fabrici, timus, koštana srž
- sekundarni – hvatanje antigena i pokretanje imunog odgovora
U njih spadaju: MALT (apendix, Peyerove ploče i tonzile)
Osnovne razlike: Primarni limfni organi Sekundarni limfni organi Epitelne ćelije + limfociti Limfociti Dioba limfocita neovisna od prisustva tuđeg antigena
Dioba limfocita zahtijeva prisustvo tuđeg antigena
Primarni limfni organi (timus i koštana srž, bursa Fabricii kod ptica), imaju ulogu u razvoju i kasnijem održavanju limfnog sistema. Oni osiguravaju mikrooklimu u kojoj pluripotentne matične ćelije sazrijevaju u limfocite. Tokom kratkog zadržavanja u timusu, te hematopoetske ćelije dozrijevaju u lozu T limfocita, odnosno u koštanoj srži u lozu B limfocita. Sekundarni limfni organi daju „utočište“ objema populacijama limfocita. Tu limfociti obitavaju, recirkuliraju i međusobno surađuju i djeluju.
2. GRAĐA LIMFNOG ČVORA
Limfni čvorovi se nalaze duž limfnih žila. Njihova funkcija se može objasniti na način da djeluju poput filtera. predstavljaju mjesto početka adaptivnog imunolškog odgovora na antigene koje iz međućelijskih tkivnih prostora donosi limfa. Izgrađeni su od kore i srži. Kora je bogatija prisustvom ćelija, u odnosu na srž. U kori se nalaze i nakupine limfocita-limfni folikuli ili čvorići. Razlikujemo primarne i sekundarne limfne čvoriće. Primarni čvorići su nakupine malih i srednje velikih limfocita. Sekundarni limfni čvorići se sastoje od vijenca gusto zbijenih malih limfocita i blijedo obojenog središta koje se naziva zametno središte ili germinativni centar. Unutar središta se nalazi tamnija zona, u kojoj se nalaze veliki centroblasti, tj. B limfociti, koji se intenzivno dijele nakon dodira sa antigenom. Od jednog limfocita može nastati više od 1000 potomaka, centorcita, koji se potiskuju, ka svjetlijem, apikalnom dijelu. Centorciti sa jačim afinitetom za antigen, diferenciraju se u efektorske ćelije, preteče plazma-ćelija ili memorijske ćelije. U srži se nalaze medučarni tračci i medularni sinusi.
Dijelovi: vanjsko (subkapsularno) i unutrašnje (parakortikalno) Podjela limfnog folikula: zona plašta, svijetla zona (folikularne dendritične ćelije – anti-CD23), tamna zona (aktivirani B-limfociti – anti-Ki67)
Dijelovi: medularni tračci (makrofagi i plazma ćelije) i medularni sinusi (propusne žile čija je stijenka izgrađena od izduženih makrofaga)
Cirkulacija limfocita u limfnom čvoru F: omogućava susret naivnih limfocita i antigena To omogućavaju: HEV (high endothelial venuels) gdje naivne T i B ćelije ulaze u limfni čvor i ako dođu u kontakt sa dendritičnim ćelijama koje prezentuju antigene njima onda T-limfociti napuštaju limfni čvor limfom preko medularnih sinusa u hilus pa u torakalni duktussistemska cirkulacijaperiferna tkiva
Nalazi se unutar crvene pulpe. Nju čine nakupine T-limfocita koje okružuju arterije i arteriole tvoreći (PALS – periarteriolarni lymphatic sheath). Marginalni sinus predstavlja mjesto prelaska antigena u bijelu pulpu.
Promjene u građi slezene nakon imunizacije: antigen dolazi, zarobljava se u marginalnom sinusu, nakon nekoliko sati i na rubu limfnih folikula; opet zavisno o antigenu
- Antigeni koji potiču humoralnu imunost – potiče se razmnožavanje T-limfocita (TH1) (u PALS-u)luče citokine čime aktiviraju B-limfociteplazma ćelije
- Antigeni koji potiču staničnu imunost – bujanje ćelija u PALS-u
4. GRAĐA TIMUSA
Timus je limfoepitelni organ u kome sazrijevaju T limfociti. Najveću apsolutnu masu doseže u 10. godini života, nakon čega dolazi do nagle involucije timusa. Sastoji se od dva režnja, koji su u sredini povezani vezivnim tkivom. Režnjevi su podijeljeni na režnjiće, a svaki se režnjić sastoji od perifernog dijela ili kore, bogate limfocitima. Između timocita, nalaze se epitelne ćelije, dendritične ćelije i makrofagi, koji zajedno sa vezivom čine stromu timusa. U srži postoje mjesta koja predstavljaju nakupine epitečnih ćelija (Hassalova tjelašca), koja su najvjerovatnije mjesta odumiranja ćelija. Područje ispod kore je bogato velikim limgocitima, morfologije blasta. Prema dubini preovladavaju sve zreliji limfociti, ali većinom su to apoptotičkim ćelijama.
5. GRAĐA PAYER-OVIH PLOČA
Payerove ploče su nakupine limfnih ćelija u submokuzi tankog crijeva, a također sadržavaju limfne čvoriće. Oko 50% B limfocita u tim čvorićima sintetizira IgA. Između i iznda čvorića, nalazi se zona T limfocita, u kojoj se kod životinja nalaze postkapilarne venule. Zbog toga je načn recirkulacije, sličan onom, opsanom u limfnom čvoru. Slična nakupina limfnog tkiva nalazi se u submuozi crvuljka. Predstavljaju najuočljiviju komponentu GALT-a.
6. STANICE U IMUNOLOŠKOM ODGOVORU (LIMFOCITI,
LEUKOCITI, MAKROFAGI, DENDRITIČNE STANICE, OSTALE STANICE)
Nastaju iz: PHSC na dva načina: limfopoezom (limfociti) i mijelopoezom (granulociti, monociti, makrofagi i dendritične ćelije) LIMFOCITI Limfocit je naziv za sve razvojne stadije limfocita, od kojih neki nemaju izgled tipičnog limfocita. Među stanicama limfocitnog reda razlikuju se sljedeći citomorfološki oblici: mali limfociti, srednje veliki i veliki limfociti, limfoblasti i plazma-ćelije. Podjela:
Čine većinu limfocita u krvi u torakalnom duktusu. Jedro čini 90% citoplazme. Promjera su 5 mikrometara. Hromatin je kondenziran što sugeriše na malu gensku aktivnost. U ovu grupu limfocita ubrajamo naivni T i B limfocite.
- Srednji i veliki limfociti
Čine: 5% limfocita. U njih spadaju: NK i T-citotoksični limfociti. Funkcija im je da uništavaju druge ćelije toksinima iz granula.
Nastaju iz B-limfocita. Ovalnog su oblika. Jedro je ekscentrično postavljeno (pauk na točku). Karakteristične po tome što su bogate GER-om. Funkcija im je sinteza imunoglobulina.
Limfocit u toku limfopoeze Podjela:
- Primarni – nezrele ćellije, nastaju tokom diferencijacije limfocita u primarnim limfnim organima
- Sekundarni – podraženi zreli limfociti u toku sekundarne diferencijacije (podraženi Ag) Predstavnik: B-limfoblast
- Omogućava susret limfocita sa Ag
- Omogućava nakupljanje efektora da se suzbije nastala infekcija
Adhezijske molekule F: omogućavaju ekstravazaciju limfocita na ciljno mjesto Selektini – adh. Mol. Na naivnim limfocitima Integrini – ligandi na endotelu krvnih žila
Vrste limfocita: Limfociti B, T i NK-ćelije
7. LIMFOCITI B
Nosioci humoralne imunosti. Burza zavisni limfociti, nazivsu dobili po tome što su prvo identifikovani kod prica, gdje sazrijevaju u Fabriciusovoj burzi. Iz koštane srži odlaze u cirkulaciju gdje naseljavaju B-zavisne zone sekundarnih limfnih organa.
Antgenski receptor B limfocita-BCR To je zapravo molekula antitijela (imunoglobulina, Ig), kao integralnog dijela ćelijske membrane. Građa receptora B limfocita, jednaka je građi slobodnih antitijela koja izlučuju plazma-ćelije, a razlika je samo u dijelu molekule, kojom je ona vezana za membranu B limfocita. Receptor je složena molekula koja se sastoji od sva istovjetna, teška lanca (H) i dva istovjetna laka lanca (L), a u njoj se razliku dva funkcionalna dijela: dio odgovoran za vezanje antigena (Fab-okrajak) i dio koji nije specifičan za antigen (Fc-okrajak)
Koreceptorske molekule limfocita B Limfociti na membrani posjeduju i pokazuju molekule, koje se nazivaju koreceptorski molekulama i čine B-ćelijski koreceptorski kompleks. One pojačavaju vezu receptora sa antigenom i učestvuju u prenosu signala u unutrašnjoost stanice. To pojačava aktivaju limfocita od 1000-10 000 puta. U B limfocitima, taj kompleks čine CD129, CD21 i cd81. Citoplazmatsk i dijelovi tih molekula, povezani su sa
citoplazmatskim signalnim molekulama iz B-ćelijskog receptorskog kompleksa. Nakon prvog signala, drugi aktivacijski signal omogućuje molekula CD21. To je receptor za dijelove C3-komponente komplementa, pa se označava skraćenicom CR2. Naime za brojne antigene, vezan je komplementski okrajak C3d, nakon čijeg vezanja molekula CD21, svojim citoplazmatskim dijelom privlači koreceptorsku molekulu CD19, koja stupa u vezu sa signalnim molekulaam Igα/Igβ. U funkcijskoj vezi sa antigneskim receptorima B limfocita je i molekula CD20, za kojuj se vjeruje da je jonski kanal za Ca.
Razvoj B limfocita Sazrijevanje limfocita odigrava se u dvije faze. U prvoj se stvarajuz zrele imunokompetentne stanice (primarna diferencijacija), a u drugoj se iz zrelih stanica, nakon susreta s tuđim antigenom razvijaju efektorske, izvršne stanice (sekundarna diferencijacija). Primarna diferencijacija – stvaranje zrelih imunokompetentnih stanica Podfaze
a. preuredba gena za Ag receptor
Mjesto: koštana srž
b. selekcija limfocita koji su izrazili taj receptor za Ag
Mjesto: primarni limfni organi Stanice u prim. dif.: prastanica B, pro-B-stanica, pre-B-stanicanezreli limfocit B (ima IgM, IgD, CD21)periferna limfna tkivasek. diferencijacija Sekundarna diferencijacija – nezrele se razvijaju i diferenciraju u zrele Subpopulacije B limfocita:
- limfociti B
- limfociti B1 (CD5)
8. NEUTROFILI, BAZOFILI, EOZINOFILI
Vidjeti 10. pitanje
F: veže LFA3 na ćelijama krvi
F: ima aktivnost tirozin fosfataze; učestvuje u signalizaciji Koreceptorske molekule limfocita T: To su polipeptidni lanci koji se vežu za konstantne dijelove molekula MHC/ HLA i na taj načinučvršćuju vezu receptora sa kompleksom (MHC/HLA + antigen).
- CD4 – na pomagačkom T
- (^) CD8 – na citotoksičnom T
Kostimulacijske molekule – dodatne molekule koje su potrebne da izvrše aktivaciju naivnih T-limfocita Zašto? jer prvi signal nije dovoljno jak U njih spadaju: Primarne kostimulacijske molekule
- CD28 na T-limfocitu i B7-1 i B7-2 na prezentujućoj ćeliji
- CTLA-4 – mol. koja se eksprimira nakon aktivacije T-limfocita
F: prepoznaje B7-1 i B7-2 te na taj način šalju neg. signal što koči aktivaicju T- limfocita Sekundarne kostimulacijske molekule
- CD40L – na aktiviranim T-limfocitima
Položaj: aktivirani limfociti T F:veže se za CD40 prezentujućih stanica te aktivira makrofage
- CD134 – veže se za OX40L na prez. ćelijama
F: za preživljavanje aktiviranih limfocita u prvim danima nakon aktivacije
Razvoj limfocita: Primarna diferencijacija
- koštana sržprastanicetimus
- timus – sazrijevanje u timocite
Stadiji razvoja receptora i diferencijacije stanica u timusu
- (^) dvostruko negativni (CD4- i CD8-)
- pre T-receptor
- 2vostruko pozitivni (eksprimiraju CD4+ i CD8+)
- Pozitivna selekcija – preživljavaju ćelije koje prepoznaju vlastito sa slabim afinitetom
Napomena: Vlastito je MHC/HLA + peptid Ako se vežu MHC/HLA II i CD4, gasi se izražaj CD8 i pali CD4+ (pomagački T-limfociti) Ako se vežu MHC/HLA I i CD8, gasi se izražaj CD4 i pali CD8+ (citotoksični T-limfociti)
- Neg. selekcija – umiru T-limfociti koji vežu MHC/HLA + peptida jakim afinitetom
Napomena: kroz proces selekcije prolaze samo T-αβ (slika. 2-7) Samo 5% napusti timus a ostalo apoptozom propada zbog:
- neuspješnog preslaganja gena za receptor
- receptor koji ne prepoznaje peptide
- (^) receptor koji prejako veže MHC+Ag
Sekundarna diferencijacija Mehanizam: cirkulacijaperiferna limfna tkiva—potraga za Agkontaktefektorske ćelije ili Mehanizam: cirkulacija periferna limfna tkivapotraga za Agnema kontakt sa Agdjevičanski T-limfociti
Dendritične stanice – imaju razgranate citoplazmatske nastavke poput krošnje drveta Tipovi: Langerhansove (koža), intersticijske (svuda osim u mozgu), dendritične ćelije porijekla monocita (tokom upale), plazmocitoidne, konvencionalne Receptori: DEC 205 (receptor za manozu) koji vežu ostatke bakterijskih antigena Tri tipa stanica:
- Fagociti: monociti, makrofagi, neutrofili, eozinofili
- Prezentujuće ćelije: dendritične, makrofagi, B-Ly
- Posredničke ćelije: bazofili, mastociti, trombociti Fagociti (phagein – žderati) Mehanizmi: endocitoza i pinocitoza Opće osobine:
- ameboidno kretanje
- hemotaksične tvari - privlače (pozitivna) ili odbijaju (negativna) hemotaksija
U njih spadaju: C5a, hemotaksični citokini Monociti i makrofagi Trajanje u krvi: 1-4 dana u krvi nakon čega diferenciraju u makrofage u tkivnim prostorima Tipovi diferencijacije: histiociti (u vezivu i oko mišića), Kupferove ćelije, mikroglija, mezangijalne, alveolarni makrofagi Receptori MF – dvije grupe PRR i opsoninski receptori PRR (pattern recognition receptors) Neutrofili Dnevna proizvodnja: 10^11 F: fagocitoza, odbrana od bakterija Granule:
- Primarne (azurofilne) – defensini i mijeloperokidaza
- Sekundarne (neutralne) – lizozim
- Tercijarne – želatinaza
Eozinofili F: fagociti, odbrana od parazita, nastanak alergija Granule: acidofilne (ECP – eozinofilni kationski protein)
Posredničke ćelije – ne sudjeluju u imunim reakcijama ali oslobađaju hemijske tvari Bazofili – heparin i histamin Mastociti – histamin, medijatore upale (PG i leukotrijene) i faktor hemotaksije eozinofila Trombociti – histamin, serotonin, faktori aktivacije komplementa
11. KLONSKA SELEKCIJA, BURNETT-OVA TEORIJA, ULOGA
TIMUSA U SAZRIJEVANJU T-LIMFOCITA
Klonska selekcija – najvažniji princip stečene imunosti Mehanizam klonske selekcije: Vezanje antigena na njemu specifični receptor aktivira dotični limfocit i uzrokuje njegovu proliferaciju u klon stanica koje imaju jednaku imunološku specifičnost kao i roditeljska stanica
Burnettova teorija (teorija klonske slekcije) – ključne ćelije imunosnog sistema su limfociti koje prepoznaju tuđe Ag imaju membranski receptor molekula tuđeg Ag po principu ključ-bravaako je velika komplementarnost stvara se aktivacijski signalsistem drugog glasnikaproliferacija i diferencijacija limfocita sa istim receptorom kao i roditelj od koga su nastalivežu se za Ag koji je pokrenuo reakciju Karakteristike novonastalog limfocita - monospecifičan – specifičan za taj Ag, ali sa 10 5 receptora
Uloga timusa u sazrijevanju T-limfocita
spermi), laktoferin (veže Fe i sprečava dalje rast bakterija), B-defensini (bubreg, usta i dišni putevi) NORMALNA BAKTERIJSKA FLORA – npr. Propionibacterium acnes luči lipide koji sprečava razvoj drtugih bakterija na licu FIZIOLOŠKE PREPREKE: temp., pH, konc. O2 i dr. otopljenih tvari Čine ga:
- komplementski sistem – sistem od 30-ak proteina koji nakon aktivacije ubijaju moo i potpaljuju upalu
- interferoni (IFN) – skup ćelijskih peptikda koje luči zaražena ćel. virusom, djeluje tako da koči sintezu DNA i RNA Podjela: ▲ INFα Luče ga: leukociti Podražaj na lučenje: virusi, strane ćel. Dejstvo: antivirusno i aktivira NK ▲ IFNβ Luče ga: fibroblasti, makrofagi, epitelne ćelije Podražaj: virusi, nukleinske kisline Dejstvo: antivirusno ▲ IFNgama Luče ga: limfociti T Podražaj: mitogenici Dejstvo: imunoregulacijsko
- Pentraksini – bjelančevine akutne faze upale u koje spadaju
▲ CRP – c- reaktivni protein ▲ SAP – serumska amiloidna P-komponenta
- Prirodna antitijela – imunoglobulini koji se nalaze u plazmi
Proizvode ih: B1-limfociti bez kontakta sa Ag-om
▲ lizozim – u izvanstaničnoj tečnosti i na tjelesnim površinama Mehanizam: razlaže veze acetil-muraminske kiseline i N-acetil glukozamina u peptidoglikanskoj ovojnici bakterija ▲ beta lizin – ubija većinu gram-neg. bakterija Luče ga: trombociti tokom koagulacije ▲ faktori koagulacije krvi ▲ kolektini – djeluju kao opsonini
ĆELIJSKE PREPREKE
- mononuklearni fagociti
- polimorfonuklerani leukociti
Izlažu na membrani receptore za okrajak Fc antitijela i za okrajak C3b komplementa, što ih sprema zta fagocitozu. Ćelijski mehanizmi: endocitoza, hemotaksija Endocitoza (proždiranje čvrstih) i pinocitoza (proždiranje tečnih tvari) Mehanizam endocitoze: Faze:
- prepoznavanje Ag opsonizacijom
- hemotaksija
- vezivanje receptora makrofaga za Fc okrajak ili C3b okrajak
- Ingestija – invaginacijom membrane
- Fuzija sa lizozomom – razgradnja pod uticajem enzima (hidrolaze, mijeloperoksidaza, lizozim, elastaza, katopsin)
- (^) Sudbina moo u fagocitima
- mehanizmi ovisni o kisiku (stvaranje superoksidnog aniona)
- mehanizmi neovisni o kisiku (aktivacijom HMP puta za razgradnju glukoze)
- Etiologija: moo podstiču MF na izlučivanje endogenih pirogena koje stimulišu sintezu PG u TRC hipotalamusa
- Promjene broja limfocita
▲ (^) neutrofilija – bakterijska infekcija ▲ limfocitoza – virusi, tuberkuloza ▲ eozinofilija – paraziti ▲ leukopenija – tifus ▲ limfopenija – AIDS
- (^) Biohemijske promjene u krvi
▲ pozitivna ili negativna reakcija akutne faze – MF izlučuju u krv brojne citokine koji mogu da podstiču sintezu određenih proteina i da koče sintezu drugih ▲ pozitivna reakcija akutne faze – ubrzana SE, poveaćn CRP, povećan α1 – antitripsin, haptoglobin, fibrinogen ▲ negativna reakcija akutne faze – snižena koncentracija albumina
- Hemodinamski poremećaji – sistemska vazodilatacija u perifernoj cirkulaciji može završiti razvojem šoka, pri čemu može doći i do DIK-a
- Umor i konstitucionalni simptomi – slabost, gubitak apetita, mialgije, mučnina, pospanost
Ćelijske promjene možemo podijeliti u nekoliko faza:
- Intravaskularne promjene – vazodilatacija, vodi ka usporavanju kretanja krvi u mikrocirkulaciji
- Emigracija leuukocita
- Hemotaksa
- Fagocitoza bakterija – prepoznavanje i opsonizacija, internalizacija bakterije, baktericidna aktivnost
Ishodi akutne upale:
- Rezolucija – potpuno vraćanje anatomskog i funkcionalnog integriteta zahvaćenog tkiva
- Regeneracija – uništene ćelije se zamjee novim ćelijama istog tkiva
- (^) Reparacija – ispunjavanje defekta vezivom ili u mozgu glioza
- Perzistencija – akutna upala može određeno vrijeme da potraje i postupno da pređe u hronično zapaljenje (npr. u granulomatoznu upalu)
- Recidiv – nastaje ukoliko se akutna upala ponovo pojavi poslije zacijeljenja
Faktori koji djeluju na nespecif. imunost:
- Dob – što više stariš opada imunost
- Spol – žene otpornije zbog stimulativnog djelovanja estrogena na RES
- Naslijeđe
- Nedovoljna prehrana
Faktori koji povećavaju nespecifičnu imunost (nespecifični imunostimulatori)
Faktori koji smanjuju nespecifičnu imunost
M. tuberculosis Prekid anatomske zapreke Anareobne bakterije bolest – npr- diabetes, hiperkorticizam Korinebakterije Imunosupresijske tvari – citostatici, jonizirajuće tvari
13. IMUNOLOŠKE BARIJERE
Vidjeti prethodno pitanje.
14. STEČENA IMUNOST. RAZLIKA IZMEĐU PRIRODNE I STEČENE IMUNOSTI
