Industrijsko preduzece, Rezime od Ekonomika industrije

Preuzmite Industrijsko preduzece i više Rezime u PDF od Ekonomika industrije samo na Docsity!

UVOD. DEFINISANJE

OSNOVNIH POJMOVA

PREDUZEĆE KAO SISTEM

Osnovna oblast izučavanja na ovom nastavnom predmetu biće preduzeća, procesi koji se u njima odvijaju i tehnologije koje se pri tome koriste.

Da bismo se približili osnovnoj oblasti, neophodno je u startu definisati osnovne pojmove.

Svako preduzeće predstavlja jedan sistem i to manje ili više složen sistem, koji se sastoji iz ljudi i sredstava rada. Zbog toga ćemo i poći od pojma sistema.

Radni sistem podrazumijeva ljude, sredstva rada i odgovarajuću organizaciju. Po definiciji D. Zelenovića /Zelenović, 1995./: "Radni sistem predstavlja skup sastavnih elemenata - učesnika (ljudi) i sredstava rada organizovanih na način da uspješno ostvaruju funkciju cilja u datom vremenu i datim uslovima okoline".

Ovo je dovoljno široka definicija i može se primjeniti na svaki sistem koji nešto radi, a može se smatrati zaokruženom cjelinom. Tako, radni sistem, zavisno od toga šta se posmatra, može da bude cjelokupan privredni sistem, preduzeće, dio preduzeća pa i pojedinačno radno mjesto.

Kada je u pitanju preduzeće , kao osnovni cilj (ili funkcija cilja) preduzeća može se prihvatiti da je: za proizvodna preduzeća: proizvodnja i prodaja proizvoda - radi zadovoljavanja potreba kupaca tj. korisnika proizvoda, za uslužna preduzeća: pružanje usluga korisnicima - radi zadovoljavanja njihovih potreba.

Ostvarivanjem ovog osnovnog cilja, preduzeće ostvaruje i posredne ciljeve, kao što su:

• zadovoljenje potreba vlasnika (kroz profit koji se ostvaruje),
• zadovoljenje potreba zaposlenih (kroz obezbjeđenje plata i ostalih elemenata životnog standarda), − zadovoljenje potreba društva, − opstanak i razvoj preduzeća u vremenu i datim uslovima itd.

PROIZVODNA I USLUŽNA PREDUZEĆA PRIMARNO PROIZVODNA PREDUZEĆA PRIMARNO USLUŽNA PREDUZEĆA Poljoprivreda, šumarstvo i ribarstvo Ratarstvo, stočarstvo, poljoprivredne usluge, šumarstvo, ribarstvo, lov Rudarstvo Vađenje metala, uglja, nafte, gasa, nemetalnih minerala Izgradnja Niskogradnja, visokogradnja, specijalni građevinski radovi Prerađivačka industrija Proizvodnja hrane, tekstila, odjeće, drvene građe i proizvoda od drveta, kućnih aparata, papira, štampanih proizvoda, hemikalija, proizvoda dobijenih od nafte, gume i gumenih proizvoda, plastike i plastičnih proizvoda, kože i kožnih predmeta, kamena, gline, stakla, primarnih metala, proizvoda od metala, mašina, električne i elektronske opreme, transportnih sredstava, instrumenata i drugih industrijskih proizvoda.

Transportne i javne službe Željeznički, drumski, vodeni i vazdušni prevoz putnika i robe, poštanske usluge, distribucija vode, nafte, gasa, električne energije, komunikacije. Trgovina na veliko i malo Trgovina građevinskim materijalom, automobilima, mješovitom robom, hranom, odjećom, kućnim aparatima i sredstvima, ugostiteljske usluge. Finansije, osiguranje trgovanje nekretninama Baknakrstvo, kreditni poslovi, trgovanje hartijama od vrijednosti, usluge osiguranja, trgovanje nekretninama. Usluge Hotelske usluge, poslovne usluge, servisne usluge, prikazivanje filmova, zabave, zdravstvene usluge, pravničke usluge, obrazovanje, socijalne usluge, zoološki vrtovi, organizacije sa članstvom. Javna administracija

Naravno da djelatnosti iz svih sektora imaju određeni značaj za neku državu. Međutim, posebno važan sektor za svaku državu je prerađivačka industrija. Od nivoa razvijenosti prerađivačke industrije direktno zavisi nivo razvijenosti neke države.

Proizvodnja prehrambenih proizvoda, pića i duvana : mlinovi, pekare, fabrike tjesta, klanice, proizvodnja konzervi, prerada ribe, mljekare, masti i ulja, šećerane, povrće i voće, proizvodnja slada, pivare, mineralna voda, alkohol, čaj, kafa, stočna hrana, prerada duvana, izrada cigareta itd.

Proizvodnja celuloze, papira i proizvoda od papira; izdavačka djelatnost i štampanje : celuloza, papir, kartonaža, proizvodi od papira i kartona, štamparije, izdavanje knjiga, novina, časopisa gramofonskih ploča i kompakt diskova, knjigoveznice itd.

Proizvodnja koksa, derivata nafte i nuklearnog goriva : koks, derivati nafte (benzin, kerozin, ulja, masti, bitumen), nuklearno gorivo itd.

Proizvodnja hemikalija, hemijskih proizvoda i vještačkih i sintetičkih vlakana : osnovni hemijski proizvodi (kiseline, baze, soli, tehnički gasovi), vještačka đubriva, vještačke mase i vlakna, lijekovi i drugi farmaceutski proizvodi, prerađivačka hemijska industrija (sapun i kozmetički preparati, uljane boje i lakovi, pirotehnički materijal, paste za obuću, mastilo) itd.

Proizvodnja proizvoda od gume i proizvoda od plastičnih masa : gume za vozila, gumeni proizvodi, proizvodi od plastičnih masa itd.

Proizvodnja proizvoda od ostalih nemetalnih minerala : staklo, staklena vlakna, proizvodi od stakla, proizvodi od keramike, opeka, crijep, cement, kreč, gips, beton, malter, šljunak, kamen, azbest itd.

Proizvodnja osnovnih metala i standardnih metalnih proizvoda : gvožđe, čelik, cijevi, profili, žica, plemeniti metali, glinica, aluminijum, olovo,cink, kalaj, bakar, živa, laki metali, livenje gvožđa, livenje lakih i obojenih metala, metalne konstrukcije, metalni proizvodi za građevinarstvo, cisterne, rezervoari, kotlovi, radijatori, kovanje, presovanje, štancovanje i valjanje metala, sječiva, alati, brave i okovi, burad, žičani proizvodi, vijčani proizvodi, lanci, opruge, metalni proizvodi za domaćinstvo itd.

Proizvodnja saobraćajnih sredstava : motori, kamioni i specijalna vozila, automobili, karoserije, dijelovi i pribori za motorna vozila, izgradnja i opravka brodova, proizvodnja i opravka željezničkih i tramvajskih vozila, motocikli i bicikli itd.

Prerađivačka industrija, na drugom mjestu nepomenuta : namještaj, novac, nakit, muzički instrumenti, predmeti za sport, igračke, metle, četke, suncobrani i kišobrani, reciklaža

Slika 1.1 Opšta šema procesa u proizvodnom preduzeću

Marketing obuhvata procese i aktivnosti koje se odnose na postojeće i potencijalne kupce ili korisnike, kao što su: − istraživanje tržišta i − promotivne aktivnosti.

Razvoj proizvoda se odnosi na projektovanje i razvoj, odnosno osvajanje novih proizvoda i on obuhvata sljedeće procese: − utvrđivanje ulaznih zahtjeva (karakteristika) za proizvod, − projektovanje proizvoda (izrada konstrukcione dokumentacije) i − projektovanje tehnološke dokumentacije za proces proizvodnje.

Proizvodnja se odnosi na neposrednu realizaciju proizvoda, odnosno transformaciju ulaznog materijala u gotove proizvode. U proizvodnju se mogu svrstati sljedeći procesi:

• procesi izrade dijelova (procesi obrade),
• procesi montaže,
• procesi unutrašnjeg transporta i
• procesi skladištenja (ulaznog materijala, poluproizvoda i gotovih proizvoda).

Kontrola proizvoda se odnosi na različita kontrolisanja i ispitivanja u toku realizacije proizvoda i najčešće obuhvata: − ulaznu kontrolu materijala − procesnu kontrolu kvaliteta − završnu kontrolu proizvoda.

Nabavka se odnosi obezbjeđenje materijala i poluproizvoda neophodnih za realizaciju proizvoda, ali i drugih materijalnih resursa (alata, uređaja, opreme, usluga). Tu spadaju: − ugovaranje nabavke sa dobavljačima i − realizacija nabavke.

Prodaja se odnosi na neposredni plasman proizvoda kupcima, odnosno: − ugovaranje prodaje i − isporuka proizvoda kupcima (tržištu).

Ekonomsko-finansijski poslovi obuhvataju procese koji nisu neposredno neophodni za realizaciju proizvoda, ali su neophodni za funkcionisanje preduzeća: − vođenje materijalnog knjigovodstva, − vođenje finansijskog knjigovodstva, − finansijska operativa (plaćanja, naplate, rad blagajne, isplata zarada itd.)

Možda svi nabrojani procesi nisu u svim preduzećima jednako uočljivi, ali obavljaju se. Jednostavno, da bi preduzeće funkcionisalo, svi ovi procesi se moraju obavljati, najveći dio radi realizacije proizvoda, drugi dio radi održanja i razvoja preduzeća, a treći dio zbog zakonske regulative.