Preuzmite Menadžment - materijal i više Beleške u PDF od Menadžment samo na Docsity!
MAKROEKONOMIJA
1. ZNAČAJ MAKROEKONOMSKE ANALIZE U EKONOMIJI
Teorijska ekonomija se bavi proučavanjem pojedinačnih i opštih privrednih pojava,ali samo na visokom stepenu apstrakcije. Ona se deli na makroekonomsku i mikroekonomsku analizu. Makroekonomska analiza se bavi istraživanjem privrede kao celine gde se ona svodi na mali broj krupnih ekonomskih agregata. Analiza makroekonomskih indikatora predstavlja važan način merenja privrednih performansi jedne države.
- AGREGATNA PROIZVODNJA Agregatna proizvodnja je ekonomska makro-veličina koja otkriva količinu finalnih dobara i usluga proizvedenih u privredi tokom određenog vremenskog perioda, koji je obično jedna godina. Takva agregatna proizvodnja je tok roba i usluga u završnoj fazi. Dakle, ne treba misliti da ova varijabla odražava zalihe dobara u privredi. Podsetimo se da je krajnji proizvod ono dobro koje je već spremno za potrošnju od strane svojih konzumenata/korisnika. Ova ekonomska makro-veličina sama po sebi ne otkriva stanje date ekonomije, a još manje nivo blagostanja koji ona postiže. To je jednostavno i jednostavno samo pokazatelj proizvodnje koja se odvija u jednoj zemlji. Dakle, agregatna proizvodnja je povezana sa ekonomskim rastom zemlje, a ne blisko sa ekonomskim razvojem.
- MAKROEKONOMSKI INDIKATORI Proizvodnja Zaposlenost Zarade Inflacija Budžet Platni bilans Monetarni agregati Indikatori tržišta kapitala
6. INVESTICIJE I ŠTEDNJA
Investicije su osnovna pretpostavka razvoja, kako na makroekonomskom, odnosno nivou čitave privrede, tako i na mikroekonomskom ili nivou osnovnih privrednih subjekata. Investicije omogućuju kontinuiran razvoj i buduće efikasno poslovanje kako privrede u celini, tako i pojedinačnih privrednih subjekata. Većina autora slaže se da investicije, odnosno investiranje, „predstavlja podnošenje žrtava, odnosno odricanje od potrošnje u sadašnjosti, da bi se dobile određene koristi u budućnosti.“ Pod investicijama se podrazumevaju: novčana sredstva koja se ulažu u neka proizvodna dobra, proces transformacije, odnosno ulaganja, novčanih sredstava u proizvodna dobra, i proizvodno dobro u koje se vrši ulaganje i koje se dobija kao rezultat procesa investiranja. Jedna od osnovnih karakteristika investiranja je dugoročni karakter investicija, odnosno dugačak period između ulaganja (troškova investicije) koje se vrši u sadašnjosti i efekata (čisti novčani tokovi) koji će se ostvariti u budućnosti. Moguće ih je npr. podeliti sa aspekta namene ulaganja na makroekonomskom nivou na: privredne i neprivredne. Privredne investicije predstavljaju sva ulaganja koja imaju privredni karakter i usmerena su na povećanje kako osnovnih, tako i obrtnih sredstava (fondova) privrede. Neprivredne investicije obuhvataju ulaganja koja se vrše u zamenu i povećanje osnovnih sredstava neprivrednih delatnosti, kao što su obrazovanje, zdravstvo, kultura itd. Sa mikroekonomskog aspekta, prema kriterijumu namene razlikuju se investicije u: zamenu, modernizaciju i proširenje proizvodnje. Prema izvoru sredstava (za investiranje) investicije se dele na:
Ukupna jednakost štednjainvesticije glasi: Nacionalne investicije = privatne investicije + neto izvoz = privatna štednja + državna štednja = nacionalna štednja, ili IT = I + X = SP + SG = ST
- INFLACIJA Uzroci inflacije mogu biti višestruki. Kod inflacije potražnje, previše potrošnje je preusmereno na premalo roba. Uzroci su porast novčane ponude, državnih rashoda, porast izvoza čime se smanjuje domaća ponuda. S druge strane, porast nominalnih nadnica, porast cena inputa i energije i promena deviznih tokova dovode do inflacije troškova. Visoke stope inflacije najčešće su prouzrokovane političkom odlukom u situacijama u kojima država ne može dobaviti prihode iz drugih izvora pa se odlučuje na "štampanje novca". Ako se inflacija definiše kao pad kupovne snage novca, kao najneposredniji uzrok inflacije može se uzeti neusklađenost novčanog opticaja i robnog prometa. Krajnji uzroci inflacije uvek se nalaze u realnoj sferi privrednih procesa (neusklađenosti ukupne društvene potrošnje i ukupne društvene proizvodnje, disproporcijama privredne strukture; neuravnoteženosti pojedinih vidova potrošnje u odnosu na obirn i strukturu društvenog proizvoda, ili u svima njima zajedno.) Podela inflacije prema intenzitetu: blaga, puzajuća ili latentna inflacija (do 5% godišnje), umerena inflacija (5-10%) podrazumeva lagan rast cena. To su jednocifrene godišnje stope inflacije, jaka ili galopirajuća inflacija (preko 10-100% godišnje), i hiperinflacija (mesečna stopa preko 50% ili 1000% godišnje, krah društva). Međunarodni računovodstveni standard opisuje četiri znaka hiperinflacije: Stanovništvo uglavnom nastoji da svoju imovinu čuva u nevalutnom obliku ili u relativno stabilnoj stranoj valuti. Sav novac u lokalnoj valuti se odmah troši dok mu nije pala njegova kupovna moć,
Stanovništvo cene uglavnom preračunava, iako izražene u domaćoj valuti, u odnosu na stranu stabilniju valutu. Cene se ponekad čak i izražavaju u stranoj stabilnijoj valuti, iako se roba naplaćuje u njenoj protivrednosti u domaćoj valuti, Prodaje i kupovine na kredit postaju sve omiljenije zato što inflacija umanjuje vrednost rata, i
Kamate, plate i cene se vezuju za cenovni indeks, i kumulacijska stopa inflacije, u roku od
tri godine, dostiže ili prelazi 100%. Inflaciona stopa = nivo cena (godina t) – nivo cena (godina t -1)/ nivo cena (godina t -1) Opšti nivo cena u privredi može se posmatrati kao opšti trend rasta cena, pa ljudi moraju više (skuplje) da plaćaju dobra i usluge koje kupuju. Ili se nivo cena sagledava preko vrednosti novca, što podrazumeva da Šta je inflacija, nivo cena i vrednost novca 5 sagledava preko vrednosti novca, što podrazumeva da za svaku novčanu jedinicu možete kupiti manju količinu roba i usluga. Deflacija predstavlja suprotnu pojavu od inflacije. Odražava se kao opšti pad nivoa cena. Devalvacija je zakonsko smanjenje vrednosti domace novcane jediniceu odnosu na neku staranu valutu ili zlato. Revalvacija je zakonsko povecanje vrednosti domace novcane jediniceu odnosu na neku staranu valutu ili zlato. Revalvacija obicno prati stanje deflacije, ali ne mora biti njom uzrokovana, podstice uvoz. Dogadja se kada raste kupovna snaga novca, koja moze da raste zbog: porasta proizvodnje i produktivnosti rada, i deflacije
- STOPA NEZAPOSLENOSTI Zaposleni su ljudi koji rade za platu najmanje 15 sati nedeljno, uključujući i skraćeno radno vreme i privremeno zaposlene. Stopa nezaposlenosti predstavlja odnos broja nezaposlenih prema veličini radne snage. Ako tokom više meseci postoji porast broja nezaposlenih, povećava se i stopa nezaposlenosti.
globalizaciju pre svega u smislu jačanja tržišta, odnosno tranzicije od beztržišne ka tržišnoj ekonomiji. Tranzicija kao ekonomski pojam podrazumeva prelazak neefikasnih i nedovoljno razvijenih privreda u tržišno orijentisane i razvijene privrede. Taj proces stvaranja tržišnog privrednog sistema podrazumjeva proces u kome elemente privrednog sistema zasnovanog na socijalističkim principima zamjenjuju elementi tržišne privrede. Proces tranzicije može da se karakteriše i ključnim ekonomskim mehanizmima koji je određuju. Prema tom određenju izdvajaju se dva ključna mehanizma. Realokacija je ključni proces i on označava preusmerenje resursa (rada, kapitala...) iz jednih sektora u druge. Zapravo, iz sektora u kojima su se proizvodila inferiorna dobra - u sistemu u kome je takva proizvodnja bila subvencionirana, u sektore u kojima se proizvode superiorna dobra. To podrazumijeva da u procesu tranzicije ka tržišnoj privredi neki sektori(poput nekih industrijskih grana) opadaju, dok drugi (kao što su trgovina i usluge) rastu. Restruktuiranje je drugi mehanizam i on je vezan za preduzeća. Da bi preživjela u novim okolnostima preduzeća moraju da se suštinski transformišu. To se odnosi kako na vlasničke odnose tako i na strukturu i organizaciju njihove proizvodnje. Zbog podsticaja generisanih od strane netržišnih mehanizama preduzeća prije inicirane tranzicije su bila prevelika, i sasvim malobrojna. uspostavljanja privatne svojine formiranja tržišne privrede razvijanje i afirmacije privatnog preduzetništva prevazilaženja krize koja se ispoljavala u niskom životnom standardu, nepostojanju demokratskih odnosa i jednopartijskom sistemu.
