UTOVARNO ISTOVARNE STANICE
JU SREDNJA ŠKOLA ZA SAOBRAĆAJ I
KOMUNIKACIJE
MATURSKI RAD
UTOVARNO ISTOVARNE STANICE
MENTOR UČENIK
Sarajevo, februar 2024.godine
Pripremite ispite
Studirajte zahvaljujući brojnim resursima koji su dostupni na Docsity-u
Nabavite poene za preuzimanje
Zaradite bodove pomažući drugim studentima ili ih kupite uz Premium plan
Školska orijentacija
Pripremite ispite
Studirajte zahvaljujući brojnim resursima koji su dostupni na Docsity-u
Nabavite poene za preuzimanje
Zaradite bodove pomažući drugim studentima ili ih kupite uz Premium plan
Pregled lica, stvari i predmeta, Završni ispiti mature od Osnovi krivičnog prava i kriminalistike
Završni rad, 2014 godina. Sadržaj, Uvod, Saobraćaj, policija i mi. Pregledanje lica, stvari i vozila
Tipologija: Završni ispiti mature
2023/2024
1 / 24
Ova stranica nije vidljiva u pregledu
Ne propustite važne delove!
Srodni dokumenti
Delimični pregled teksta
Preuzmite Pregled lica, stvari i predmeta i više Završni ispiti mature u PDF od Osnovi krivičnog prava i kriminalistike samo na Docsity!
JU SREDNJA ŠKOLA ZA SAOBRAĆAJ I
KOMUNIKACIJE
MATURSKI RAD
UTOVARNO ISTOVARNE STANICE
MENTOR UČENIK
Sarajevo, februar 2024.godine
Tablica sadržaja:
- 1.UVOD.......................................................................................................................................
- UTOVARNO ISTOVARNE STANICE..................................................................................
- 2.1. Stabilni mehanizmi................................................................................................................
- 2.2. Pokretni mehanizmi...............................................................................................................
- 2.3. Dimenzionisanje utovarno-istovarnih stanica........................................................................
- ROBNO TRANSPORTNI LOGISTIČKI CENTRI.................................................................
- 3.1. Klasifikacija robno transportnih terminala..........................................................................
- 3.2. Establisiranje i unapređenje logističkih centara u savremenom poslovanju.........................
- PLAN RADA VOZNOG PARKA I STANICE.....................................................................
- 4.1. Sastav voznog parka............................................................................................................
- 4.2. Plan rada voznog parka.......................................................................................................
- 4.3. Elementi rada voznog parka................................................................................................
- ZAKLJUČAK........................................................................................................................
- LITERATURA...........................................................................................................................
- PRILOZI....................................................................................................................................
- OCJENA MATURSKOG RADA..............................................................................................
2. UTOVARNO ISTOVARNE STANICE
Utovarno-istovarne stanice ili robno-transportni centri predstavljaju kompleksne objekte sa specijalizovanim i univerzalnim transportnim terminalima, uključujući zatvorena i otvorena skladišta. Nalaze se obično u blizini velikih industrijskih centara, saobraćajnih čvorišta, morskih luka i ranžirnih stanica, često uz međunarodne frekventne putne i željezničke pruge. Ovi centri obavljaju različite manipulacije, uključujući pretovar tereta, utovar, istovar, uskladištenje, iskladištenje i druge logističke aktivnosti. Upotreba savremenih tehnologija transporta omogućava efikasnu mehanizaciju i organizaciju rada. Za optimalno funkcionisanje, ovi centri zahtijevaju podršku različitih logističkih djelatnosti, uključujući špediterske, agencijske i skladišne aktivnosti. Robno-transportni centri se klasifikuju prema njihovom značaju i namjeni, te mogu biti nacionalni, međunarodni, mikro, makro i globalni centri. Složenost aktivnosti, veličina i opseg poslova određenog centra uslovljavaju potrebu za određenim stručnjacima, menadžerima, tehničkim osobljem i administrativnim osobljem kako bi se postiglo optimalno funkcionisanje. Današnji robno-transportni centri, ili terminali, predstavljaju specifične tvorevine sa automatizovanom i visokoproduktivnom "proizvodnjom". Oni obezbjeđuju neophodne uslove za koordinaciju saobraćajnih grana, ali također služe za šire aktivnosti u funkciji proizvodnje i distribucije robe. Ovakav holistički pristup zahtijeva dobro strukturirane i kvalifikovane ljudske resurse, uključujući menadžere, specijaliste, tehnologe i administrativno osoblje. Ova usklađenost ljudskih potencijala sa složenim zahtjevima centra ključna je za postizanje optimalnih performansi u savremenom logističkom okruženju. Glavni ciljevi u radu robno-transportnih centara su poboljšanje kvaliteta usluga skraćenjem vremena transporta, distribucije i povećanjem dostave robe, povećanje frekvencije opsluživanja, smanjenje transportnih šteta, kao i smanjenje troškova transporta i skladištenja robe poboljšanim iskorištavanjem vozila, smanjenjem vremena mirovanja vozila, smanjenjem trajanja vremena i troškova za manipulisanje robom u skladištu, eksploatacijom optimalnih tipova vozila i smanjenjem potrebe za skladišnim prostorom.^2 Utovarno-istovarne stanice ili robni terminali u drumskom saobraćaju (^2) Stojčevska A. 2017, Završni rad, Integralni transport i njegova uloga u globalnom sustavu prijevoza roba i tereta, Veleučilište „Nikola Tesla“ u Gospiću, str. 9.
predstavljaju ključna mjesta gdje se obavljaju manipulacije sa robom, neophodne za sprovođenje transportnih procesa. U urbanim sredinama, ovi terminali često služe kao početno- završne stanice za dugolinijski međugradski prijevoz robe drumskim saobraćajem. Ovdje se roba otprema ili doprema lokalnim teretnim vozilima male nosivosti od ili do destinacije u gradu. Efikasnost organizacije manipulacije teretom na ovim terminalima ima značajan uticaj na trajanje zadržavanja vozila tokom utovara i istovara. Ovo direktno utiče na produktivnost vozila i konačnu cijenu transportne usluge. U velikoj mjeri, kvaliteta organizacije utovarno-istovarnih operacija određuje ukupnu efikasnost logističkog lanca u drumskom transportu robe. Važno je naglasiti da pravilno vođenje manipulacija na ovim terminalima direktno utiče na konkurentske prednosti transportnih kompanija. Efikasno upravljanje teretom ne samo što smanjuje vreme potrebno za utovar i istovar, već i pomaže u očuvanju optimalnog radnog vremena vozila, poboljšava ukupnu produktivnost i doprinosi konkurentnosti na tržištu transportnih usluga. U utovarno - istovarnim stanicama obavljaju se slijedeće operacije: prijem i otprema robe, priprema robe za otpremu, prerada (pakovanje) robe, skladištenje robe, priprema dokumenata robe, utovar i istovar robe.^3 2.1. Stabilni mehanizmi Stabilni mehanizmi primijenjeni u masovnim transportima mogu se klasifikovati prema dvije osnovne kategorije: mehanizme neposrednog utovara (istovara) u vozilo i mehanizme za prijenos robe do postrojenja za utovar. Mehanizmi za neposredan utovar, odnosno najčešće korišteni mehanizmi za komadnu robu su kranovi i dizalice različitih sistema, uključujući ručne, mehaničke i hidraulične. Ovi uređaji su opremljeni specifičnim uređajima za hvatanje robe, prilagođenim vrsti, dimenzijama i načinu pakovanja. Za gomilastu robu koriste se bunkeri, transporteri, kranovi sa mehaničkim elektromagnetskim, pneumatičkim i hidrauličnim hvatanjem (grabilicom), kao i samohodni vedričar ili kašikar. (^3) Jusufranić I. 2007, Osnove drumskog saobraćaja - tehnologija, organizacija, ekonomika, logistika, upravljanje, Internacionalni univerzitet u Travniku, Saobraćajni fakultet, Travnik, str. 447.
2.3. Dimenzionisanje utovarno-istovarnih stanica U kontekstu tehnologije drumskog saobraćaja, ključno pitanje odnosi se na dimenzionisanje utovarno-istovarnih stanica, posebno na lokacijama gdje postoji koordinacija saobraćajnih grana, a jedna od njih je drumski saobraćaj. Dimenzionisanje ovih lokacija je od značaja kada su terminali početne i završne stanice dugolinijskih međugradskih prijevoza robe drumskim saobraćajem. To može obuhvatiti lokacije uz proizvodne pogone, trgovačke centre, skladišta i slično. Postoje dva ključna aspekta dimenzionisanja manipulacijskih prostora. Prvi aspekt se odnosi na tehnološko oblikovanje rešenja, gdje se analiziraju pristup, manevar i međusobni položaj prijevoznih kapaciteta. Drugi aspekt uključuje analitički dio koji dokazuje tehničke mogućnosti oblikovanja rešenja. Svaka utovarno-istovarna stanica formira front za utovar i istovar, gdje se odvijaju manipulacije robom. Razmjene ovih prostora zavise od načina postavljanja vozila, gabaritnih dimenzija i broja vozila. Vozila se mogu postavljati paralelno sa frontom za utovar i istovar, direktno na front utovara i istovara, ili pod uglom prema frontu utovara i istovara. Postavljanje vozila paralelno sa frontom za utovar i istovar ima dva ključna aspekta dimenzionisanja manipulacijskih prostora. Prvi aspekt obuhvata tehnološko oblikovanje rešenja, gdje se analizira pristup, manevar i međusobni položaj prijevoznih kapaciteta. Drugi aspekt uključuje analitički dio koji dokazuje tehničke mogućnosti oblikovanja rešenja. Paralelan način postavljanja vozila često se koristi za vozila sa prikolicama kako bi se izbjegla potreba za manevrisanjem, omogućavajući istovremeno obavljanje utovara ili istovara vozila i prikolica. Ova praksa je posebno korisna kada su vozila bez prikolica, jer omogućava istovremeni utovar ili istovar sa više sredstava mehanizacije. Međutim, važno je napomenuti da ovaj način postavljanja zahtijeva veću dužinu fronta kao potencijalnu manu. Slika 1. Paralelno postavljanje vozila uz utovarno-istovarnu rampu.
(Izvor: Ahmić A. i Mehanović M., 2016:220). Ukupna dužina fronta utovara ili istovara biće:
Lf=Xu(i) (La +a)+a (m)
gdje je:
Xu(i) - broj prostora za utovare ili istovare
La - ukupna dužina vozila
a - rastojanje između dva uzastopna vozila.
Postavljanje vozila okomito na front utovara i istovara omogućava manipulacije teretom isključivo sa zadnje strane vozila. Ovaj pristup omogućava utovar i istovar robe bez potrebe za dodatnim manevrima, čime se olakšava logistika i efikasnost transportnih operacija. Slika 2. Postavljanje vozila okomito na front utovara. (Izvor: Ahmić A. i Mehanović M., 2016:221). Ukupna dužina fronta utovara ili istovara: Lf = Xu(i) (LB +b) (^) + b (m). LB - ukupna širina vozila, b - bočno rastojanje između dva vozila. Vrijednost za a , b i Lš određuju se u zavisnosti od manevarskih sposobnosti vozila odnosno od dimenzija površina potrebnih za nesmetano manevrisanje vozila. Postavljanje vozila pod uglom
3. ROBNO TRANSPORTNI LOGISTIČKI CENTRI
Robno-transportni centri, ili logistički centri, su ključna komponenta logističkih mreža u urbanim, regionalnim, nacionalnim i internacionalnim prostorima. Realizacija efikasnih robnih tokova u poslovanju neizbježno zahtijeva prisustvo odgovarajućih robnih terminala, odnosno logističkih centara. Različiti tipovi logističkih mreža variraju po broju i strukturi logističkih centara, prilagođavajući se specifičnostima i potrebama različitih prostornih konteksta. Logistički centri se razlikuju po makro i mikro lokacijskom položaju, strukturi funkcija i podsistema, stepenu razvijenosti, organizaciji i tehnologiji, ali je svima zajedničko da objedinjuju različite podsisteme i pružaju kompleksne logističke usluge.^6 Različiti izrazi se koriste za opisivanje mesta gde se odvijaju ključne transformacije u robnim tokovima. U literaturi i praksi, kako domaćoj tako i globalnoj, susrećemo raznovrsne nazive za logističke centre, uključujući, ali ne ograničavajući se na: Utovarno-istovarne stanice; Robni terminal; Teretni terminal; Robno-distributivni centar; Robno-transportni centar; Distributivni centar; Logistički centar; Logistički park; Logistička platforma; Logistička zona; Teretno selo; City logistički terminal; Intermodalni terminal; Kontejnerski terminal itd. Ovi termini odražavaju raznolikost i specifičnosti funkcija logističkih centara u širem kontekstu logistike i transporta. Logistički centri, prema svojoj funkciji, mogu biti klasifikovani na četiri osnovne vrste: (^6) Zečević S. 2005, Robni terminali i robno-transportni centri, Robno-transportni centri i city logistika, pdf, Beograd, str. 40.
- Tranzitni centri: Ovi centri služe kao prolazne tačke za robu koja putuje između različitih destinacija. Tranzitni logistički centri su često smješteni na ključnim transportnim rutama i igraju ključnu ulogu u efikasnom transportu robe između različitih regiona ili zemalja.
- Sabirni centri: Sabirni logistički centri funkcionišu kao mjesta gdje se skuplja roba sa različitih izvora prije nego što se dalje distribuira. Ovi centri često olakšavaju konsolidaciju tereta radi efikasnijeg transporta i rukovanja.
- Distributivni centri: Ovi centri su fokusirani na distribuciju robe krajnjim korisnicima ili maloprodajnim objektima. Nalaze se blizu potrošača kako bi ubrzali isporuku i smanjili troškove distribucije.
- Sabirno-distributivni centri: Ova vrsta logističkih centara kombinuje funkcionalnosti sabiranja i distribucije. Oni prikupljaju robu sa različitih izvora i zatim je distribuiraju prema odredištima. Ova kombinacija funkcija omogućava optimizaciju logističkih procesa. Logistički centri se osnivaju s ciljem pružanja sveobuhvatnih logističkih usluga, implementacije savremenih logističkih tehnologija, povećanja ekonomske i operativne efikasnosti u transportu, koncentracije logističkih aktivnosti, smanjenja vezanog kapitala te stvaranja optimalnih uslova za efikasan razvoj i druge ciljeve. Izraz "logistički centar" široko se koristi za sve objekte i terminale čija je osnovna djelatnost usmjerena ka obavljanju različitih logističkih aktivnosti. Praktični primjeri ilustruju primjenu ovog pojma. Na primjer, kada industrijske ili trgovačke kompanije grade distributivni centar za svoje proizvode ili interne potrebe, nazivaju ga logističkim centrom. Slično tome, trgovačke kompanije koriste izraz "logistički centar" za objekte koji snabdijevaju njihov lanac prodajnih objekata robom široke potrošnje. Špediterske kompanije, s druge strane, često grade robno-distributivne centre na strategijskim lokacijama, često u urbanim sredinama, i nazivaju ih "logističkim centrima" kako bi zadovoljile potrebe svojih klijenata. Ovakva raznovrsna primjena izraza "logistički centar" odražava širok spektar funkcionalnosti i djelatnosti koje takvi objekti obuhvataju. Iako ne postoje standardne karakteristike logističkog centra, njihovom analizom uočavaju se neka obilježja koja su neophodna za njihovo uspješno funkcionisanje:
- Multimodalnost (povezanost sa različitim vidovima transporta),
i sistema. Posmatraju se robni tokovi u gravitacionoj zoni (tokovi dopreme, otpreme i tranzita) uzimajući u obzir karakteristike samog toka. Osnovne karakteristike robnih tokova obuhvataju vrstu robe, količinu robe, pravce i rastojanja dopreme robe (izvorno/odredišne tačke toka), pojavni oblik robe, vid transporta, sezonski karakter tokova, vrstu i kategoriju tokova, kao i specifične zahtjeve u vezi sa transportom, skladištenjem, pretovarom i pakovanjem. Ove informacije su od suštinskog značaja za efikasno projektovanje i upravljanje logističkim centrom. Robni tokovi od mjesta pošiljaoca do mjesta primaoca prolaze kroz niz različitih transformacija koje često značajno mijenjaju njihove karakteristike. Pošiljalac robe može biti jedna kompanija, dok se kao primaoci pojavljuje (n) različitih subjekata, što ukazuje na diobu i transformaciju toka. Ove transformacije se najčešće odvijaju u robnim terminalima, odnosno logističkim centrima. Poznavanje karakteristika robnih tokova i njihovih transformacija stvara uslove za adekvatno planiranje, projektovanje i upravljanje robnim terminalima. Robni tokovi čine osnovnu nit logističkog sistema, a ni jedan robni tok ne bi mogao biti realizovan bez logističkog sistema i lanaca. Logistički lanci predstavljaju nosioce realizacije robnih tokova, dok su logistički sistemi nosioci realizacije logističkih lanaca. Transformacije robnih tokova se odvijaju u robnim terminalima, a trendovi u proizvodnji i distribuciji proizvoda idu ka približavanju finalizacije proizvoda krajnjem korisniku. To podrazumijeva prostorno pomjeranje određenih aktivnosti na pripremi proizvoda, odnosno dodavanju vrijednosti proizvoda, ka korisniku, često udaljenim od proizvodnih kompleksa. Ovi trendovi proizlaze iz novih zahtijeva u pogledu kvaliteta logističke usluge koje postavlja sam korisnik. Nosilac realizacije robnih i materijalnih tokova je logistički lanac, dok su nosioci realizacije logističkih lanaca logistički sistemi. 3.1. Klasifikacija robno transportnih terminala Robno-transportne centre, po Higginsu i Fergusonu, klasificira se na sljedeći način:
- prva razina;
- druga razina i
- treća razina.^8 Prva razina predstavlja najmanji opseg aktivnosti intermodalnih robno-transportnih centara. Skladišni i distributivni centri obavljaju različite logističke funkcije i igraju (^8) Higgins C.D. & Ferguson M.R. 2011, An Exploration of the Freight Village Concept and its Applicability to Ontario, str. 27.
ključnu ulogu u opskrbnom lancu. Skladišta često služe kao mjesto za inventar i pohranu, predstavljajući vezu između proizvođača i kupca. Distributivni centri, s druge strane, omogućavaju protok proizvoda i brzu isporuku kroz skladišta, a neki od njih razvijaju se kako bi pružili dodatne logističke usluge. Druga razina obuhvaća skupinu za distribuciju tereta, uključujući robno-transportne centre, pozadinske terminale i intermodalne terminale. Aktivnosti na ovoj razini variraju od jednostavnih, kao što je prijenos robe s jednog moda na drugi (npr., radnje na intermodalnom terminalu), do širokog spektra mogućnosti intermodalnog prijevoza, uključujući veliku geografsku pokrivenost i sveobuhvatne usluge s dodanom vrijednošću koje nude robno-transportni centri. Treća razina definira najveći opseg aktivnosti prisutnih u glavnim međunarodnim terminalima, poput tradicionalnih morskih luka i, u manjoj mjeri, terminala za prijevoz tereta u zračnim lukama. Objekti treće razine odgovorni su za velike količine tereta kao primarno mjesto promjene između pomorskog i kopnenog prijevoza, ili obrnuto. Djeluju kao čvorovi za logističke aktivnosti, generirajući značajne količine logističkih operacija unutar i izvan samog objekta, s obzirom da se mnoge tvrtke odlučuju smjestiti u periferiji objekta. Na slici 4. prikazana je klasifikacija robno-transportnih centara i njihov odnos prema razinama. Na trećoj razini nalazi se međunarodni terminal, s najvišom dodanom vrijednosti i funkcionalnosti. Na drugoj razini smještaju se robno-transportni centri, pozadinski terminali i intermodalni terminali, s prosječnom dodanom vrijednošću i funkcionalnošću. Na prvoj razini su distribucijski centri i skladišta, s najnižom dodanom vrijednošću i funkcionalnošću. Kao relativno novo područje proučavanja, ove kategorije ne isključuju druge moguće podjele, jer mnogi objekti mogu preuzeti ulogu jednog ili više od nabrojenih u skladu s njihovim lokalnim, regionalnim i nacionalnim uvjetima. Osim toga, uz navedeno, očekuje se da će se uloga nekih objekata s vremenom mijenjati kako se logistika nastavlja razvijati. Slika 4. Klasifikacija robno-transportnih centara.^9 (^9) Šikić I.S. 2019, Završni rad, Procedure dimenzioniranja robno-transportnih centara, Fakultet prometnih znanosti, Sveučilište u Zagrebu, str. 14.
Na značaj logistike naročiti ukazuje činjenica da učešće u troškovima proizvoda koji su vezani za logistiku, u zavisnosti od grupe proizvoda, iznosi od 20 do 40 procenata, kao i da troškovi logistike stalno rastu.^10 Izmjene u strukturi proizvodnje i snabdijevanja krajnjih potrošača uslovljavaju primjenu moderne logistike, odnosno savremene i optimalne tehnologije protoka materijala. Svakodnevno rastu zahtjevi za neprekidnim transportom i bržim protokom robe. U sklopu logističkih usluga danas se teži realizaciji integrisanog transportnog lanca. Koncepcija integrisanog transportnog lanca predstavlja neprekidan transport pošiljaka učešćem većeg broja nosilaca transporta od pošiljaoca do primaoca pošiljke. U realizaciji procesa transporta roba učestvuju mnogobrojne dopunske funkcije, pomoćni pogoni, prateće usluge kao što su pretovari i skladištenje robe, špedicija i posredovanje u transportu, sabirni i distributivni transport, iznajmljivanje transportnih sudova itd. Ovim zahtjevima najviše odgovaraju robno-transportni centri (u daljem tekstu RTC). RTC omogućuje korisnicima na svom gravitacionom području takav kvaliteta usluge koji u velikoj mjeri odgovara njihovim zahtjevima. Razvoj mreže RTC (Regionalnih Transportnih Centara) postavlja temelje za ostvarivanje ključnih tehnološko-ekonomskih i ekoloških ciljeva, kako na makro, tako i na mikro nivou, čime se omogućava optimizacija transportnih i logističkih lanaca. Ova inicijativa ima potencijal da donese značajne promJene u organizaciji distribucije dobara na širem i suptilnijem nivou. U kontekstu makro distribucije dobara, RTC mreža pruža infrastrukturne osnove koje podržavaju brži i efikasniji protok roba širom regiona. Ovo direktno doprinosi tehnološkom napretku, stvarajući ekonomske sinergije kroz povećanu efikasnost i smanjenje troškova transporta. Istovremeno, optimizacija transportnih lanaca pomaže u smanjenju ekološkog uticaja, smanjujući emisije i resursnu potrošnju. Na mikro nivou, RTC-ovi se mogu posmatrati kao logistički čvorovi sa sposobnošću da se razvijaju i prilagođavaju specifičnim potrebama različitih regiona. Ovakva logistička orijentacija omogućava precizniju distribuciju dobara na lokalnom nivou, smanjujući nepotrebne troškove i vrijeme isporuke. Pored toga, organizacija RTC-ova kao logističkih centara pruža priliku za lokalni ekonomski razvoj, privlačeći pažnju kako vladinih organizacija tako i privatnih sektora. Gledano iz perspektive međunarodnih primjera, poput Njemačke i Francuske, gdje su RTC-ovi već prepoznati i (^10) Miljević G. 2017, Tehnologija kombinovanog transporta - Optimizacija ukrupnjavanja, Fakultet tehničkih nauka, Univerzitet u Novom Sadu, str. 7.
integrisani u logističke sisteme, mogli bismo izvući korisne lekcije i primijeniti ih na kontekst Jugoslavije. Važno je naglasiti da prilagođavanje ovog koncepta specifičnostima jugoslovenskog tržišta i infrastrukture zahtijeva temeljnu analizu i angažovanje svih relevantnih aktera, uključujući vladu, preduzeća i lokalne zajednice. Svaki logistički subjekt sastavni je element neke ili nečije logističke mreže. Svaki logistički subjekt dizajnira neki oblik mikrologističke mreže u kojoj, iz svojega logističkoga centra, opskrbljuje druge logističke subjekte. Povezivanjem s drugim logističkim centrima, drugim karikama logističkih mreža, postaje sastavni dio neke veće, kompleksnije i složenije logističke mreže. Time klasična mikrologistička mreža prerasta i postaje sastavni dio multimodalne, odnosno makro, globalne ili megalogističke mreže. Zajedničko djelovanje u takvim modalitetima mreža omogućuje ostvarivanje temeljnih logističkih ciljeva: isporuka pravoga proizvoda i/ili usluge na pravo mjesto, u pravo vrijeme uz odgovarajuće troškove, ali uz uvjet da maksimalno zadovolje želje, potrebu i potražnju kupaca, korisnika i potrošača.^11 Razvoj mreže RTC, koja se sastoji od tehnoloških podsistema i njihove tehničke osnove, ima suštinski cilj objedinjavanje ključnih logističkih aktivnosti u distribuciji i transportu. Ova struktura ostvaruje sinergijski efekat povezivanja kroz fizičku koncentraciju ponuđača usluga i korisnika RTC-a na jednoj centralnoj lokaciji. Na toj lokaciji prisutni su preduzeća drumskog lokalnog i daljinskog saobraćaja, špediterske organizacije, željeznica, terminali integrisanog transporta, preduzeća za skladištenje sa različitim funkcijama, carinske zone, uvozna i izvozna preduzeća, kao i druge prateće djelatnosti. Pored ovih glavnih nosilaca funkcija, RTC integriše i niz servisnih službi, uključujući održavanje tovarnih jedinica, pružanje pomoći i servisne usluge, tehničke usluge za vozila, kontrolne djelatnosti u oblasti osiguranja, informacije i savjete, upravljanje procesima i objektima, smještaj, snabdijevanje i održavanje centra, kao i berzu tereta sa odgovarajućim planom u makro distribuciji.
4. PLAN RADA VOZNOG PARKA I STANICE
Pod pojmom vozni park podrazumijeva se skup svih transportnih sredstava autotransportne organizacije (autobusi, zglobni autobusi, teretna motorna vozila, (^11) Zelenika R. Pavlić H. 2005, Multimodalne logističke mreže, Stručni rad, Ekonomski fakultet Sveučilišta u Rijeci, str. 171.
vozila da vrše precizna upoređivanja, olakšavajući praćenje njihovih performansi u skladu sa specifičnim uslovima eksploatacije. Sastav voznog parka po pravilu je rijetko homogen. Vozni park najčešće je heterogene strukture tj., sastavljen je od vozila različitih marka i tipova, kategorije korisnih nosivosti su različite pa su i tehničko-eksploatacione karakteristike različite. Visoku efikasnost pri radu voznog parka najlakše je ostvariti sa homogenim voznim parkom, kod kojeg je tehničko održavanje vozila lakše i racionalnije. Radi toga, kod formiranja voznih parkova potrebno je težiti „tipizaciji“ vozila ili bar broj marka i tipova vozila zastupljenih u voznom parku svesti na minimum. Pri organizovanju eksploatacije vozila, radi stvaranja uslova za upoređivanje rada vozila u voznom parku, potrebno je izvršiti podjelu na grupe vozila koje imaju iste tehnićko-eksploatacione karakteristike i čije je stanje približno jednako. Vozila se po pravilu svrstavaju u grupe u funkciji marke i tipa vozila, godine proizvodnje, korisne nosivosti, namjene tovarnog prostora (sandučari, cisterne, hladnjače, teretna vozila sa uređajima za samoistovar- kiperi itd; autobusi za međugradski saobraćaj, autobusi za prigradski saobraćaj, autobusi za turističke vožnje itd). Vozila se svrstavaju u grupe i u zavisnost od uslova eksploatacije, kako bi se izmeritelji rada vozila mogli upoređivati.^13 4.2. Plan rada voznog parka Zadatak službe plana i analize u saobraćajnim preduzećima obuhvata donošenje radnih planova, uključujući plan rada voznog parka (plan proizvodnih usluga), finansijski plan (plan prihoda i troškova), plan kadrova, plan investicija, plan materijala i druge. Fokus organizacije prevoza je na planu rada voznog parka, posebno na planu iskorišćenja resursa. Godišnji plan rada voznog parka se detaljno razrađuje nakon analize potreba za prijevozom u oblasti djelovanja saobraćajnog preduzeća. Specifičnosti tržišta saobraćajnih usluga, karakterisane jedinstvenim procesom proizvodnje i potrošnje, nemogućnošću skladištenja usluga i njihovim fizičkim neoblikovanjem, utiču na ponašanje saobraćajnih preduzeća na tržištu.^14 Iz navedenih karakteristika proizlazi ponašanje preduzeća koja nude proces rada, a ne gotov proizvod, a korisnici procjenjuju kvalitetu usluge tek u toku procesa. Planiranje (^13) Motorna vozila M, 2011, dostupno na: https://www.motorna-vozila.com/vozni-park-i-rad-voznog- parka/, pristup ostvaren 02.02.2024.godine. (^14) Topenčarević Lj. 1987, Vozni par i rad voznog parka, Organizacija i tehnologija drumskog transporta, Gradevinska knjiga, Beograd, str. 211.
rada voznog parka se vrši uzimajući u obzir obim prijevoza ostvaren u prethodnim godinama, koristeći čisto statičku metodu i pretpostavku o nastavku rasta obima prijevoza. Principi planiranja obuhvataju realnost, konkretnost i masovnost, s ciljem postavljanja realnih, konkretnih i široko prihvaćenih zadataka. Plan rada voznog parka pravi se krajem godine za narednu, obuhvatajući obim transportnog rada, količinu prevezene robe, dinamiku prijevoza i uzimajući u obzir sezonske oscilacije. Ovo omogućava efikasno upravljanje resursima i ostvarivanje planiranih ciljeva u okviru dinamičnog okruženja saobraćajne industrije. 4.3. Elementi rada voznog parka Za ocjenu transportnog rada voznog parka ključno je izmjeriti njegove specifične elemente, uključujući:
- Vrijeme utrošeno na izvršenje transportnog zadatka,
- Brzinu vožnje,
- Prenošeno rastojanje,
- Efikasnost iskorištenja korisne nosivosti vozila. Precizno mjerenje svih ovih elemenata je ključno za uspješno planiranje, racionalnu organizaciju, adekvatno upravljanje i efikasnu analizu procesa transporta robe i putnika u voznom parku. Stoga je neophodan sistem izmjerenih alatki koji omogućava kvantitativno određivanje svih relevantnih elemenata u radu voznog parka. U cilju planiranja, analize i ocjene efikasnosti rada vozila u drumskom saobraćaju (kako u putničkom, tako i u robnom transportu), uveden je sistem izmjerenih alatki i koeficijenata. Ovi alati omogućavaju procjenu stepena korištenja vozila i voznog parka u cjelini, kao i evaluaciju postignutih rezultata rada. Tehničko-eksploatacione pokazatelje i izmjerioce rada vozila možemo klasifikovati u nekoliko kategorija, uključujući:
- Alatke i koeficijente za mjerenje vremenskog balansiranja rada vozila u danima i časovima.
- Alatke i koeficijente za iskorištenje pređenog puta.
- Alatke za mjerenje iskorištenja kapaciteta vozila i prijevozne sposobnosti voznog parka.
- Alatke za mjerenje uslova pri izvršenju transportnih procesa.