Hyrje ne endokrinologji
Endokrinologjia studion gjendrrat per tajim te brendshem.Produktet e veta – hormonet,ato i tajojne
drejteperdrejte ne gjak.Hormonet jane substance qe kontrollojne funksionet e ndryshme
metabolike,rregullojne shpejtesine e reaksioneve kimike ne qeliza,rregullojne transportin permes
membranave qelizore,proceset e rritjes dhe aktivitetet e tjera te organizmit.
Sipas vendit ku veprojne hormonet ,mund te kene veprim lokal apo te pergjithshem.Veprimi lokal mund
te jete ne vete qelizen qe e ka sekretuar hormonin (veprim autokrin) apo ne qelizat fqinje (veprim
apokrin).
Organizmi i njeriut ka dy sisteme kontrolluese: endokrin dhe nervor.Keto jane ngushte te lidhura ne mes
vete,bashkepunimi i tyre i sinkronizuar i mundeson organizmit funksionimin normal.Ure lidhese e ketyre
dy sistemeve eshte hipotalamusi (si pjese e sistemit nervor) i cili eshte ngushte i lidhur me hipofizen ( si
gjender kryesore endokrine).Keshtu formohet boshti hipotalamus – hipofiza – si gjendra periferike
endokrine.Hipofiza tajon hormone me ndikim ne shumicen e gjendrave periferike endokrine,nen
ndikimin e te cileve ato tajojne hormonet e veta specifike.Ne fund me veprimin e ketyre hormoneve ne
qelizat e cakut realizohet pergjigja biologjike.Hormonet e gjendrave periferike,pos veprimit ne qeliza te
shumta te organizmit,veprojne edhe ne qelizat e hipofizes dhe te hipotalamusit,duke suprimuar tajimin
e hormoneve rregullatore specifike.Keshtu,ne menyre indirekte gjendra periferike jep sinjale qe ka
tajuar hormone te mjaftueshme dhe nuk ka me nevoje per stimulim.Pra ,realizohet nje lidhje rrethore e
boshtit hipotalamus – hipofize – gjendra periferike.Ky mekanizem quhet lidhje reciproke (feed- back)
dhe eshte themel I kontrollit te punes se sistemit endokrin.
Semundjet endokrine jane pasoj e mungeses se hormonit, te teprices se hormonit,te pranise se
hormonit abnormal apo te pranise se rezistences qelizore ndaj veprimit te hormonit.
Diagnostikimi i sakte i semundjeve te gjendrave endokrine bazohet ne percaktimin e nivelit te
hormoneve ne gjak apo ne urine.Keto matje mund te behen ne kushte bazale apo pas stimulimit te
gjendres.Keto te fundit quhen teste dinamike.Test ideal do te ishte ai i cili tregon veprimin fiziologjik te
horomonit ne organin e caktuar.