Preuzmite Uvod u istorijske studije - skripta i više Ispiti u PDF od Uvod u istorijske studije samo na Docsity!
ISTORIJA je društvena i humanistička nauka koja se bavi proučavanjem najvažnijih događaja, pojava i procesa u ljudskom društvu, otkriva zakonitosti njegovog razvitka i razvitka čoveka kao društvenog bića. PUBLIJE KORNELIJE TACIT - SINE IRA ET STUDIO – bez mržnje i naklonosti Istorija je dobila naziv po grčkoj reči historia koja znači ispitivanje,istraživanje,pričanje o ispitanom. Prvi je tu reč upotrebio grčki istoričar Herodot u svom delu „Istorija“. Zadatak istorije kao nauke je da na osnovu pouzdanih dokaza do kojih se dolazi proučavanjem istorijskih izvora tačno utvrdi razvoj ljudskog društva u prošlosti.Najvažnija pitanja na koja istorija treba da odgovori su: ko, šta, gde, kada, kako i zašto. ISTORIOGRAFIJA je naučna disciplina koja se bavi proučavanjem samog istorijata istorijske nauke.
ISTORIJSKA METODOLOGIJA
METOD je način istraživanja koji se primjenjuje u nekoj nauci. METODOLOGIJA je teorija o metodama koje se primjenjuju da bi se postigli ciljevi. STEPENI METODOLOGIJE
**1. Heuristika
- Kritika
- Sinteza
- Ekspozicija HEURISTIKA** nas uči kako se prikupljaju istorijski izvori i druge činjenice. Prikupljanje = praviti beleške iz literature i istorijskih izvora. Poredak prikupljanja:
- Početak iz enciklopedije (opšte)
- Specijalna enciklopedija
- Monografije
- Rasprave
- Drugi kraći članci Šta se bilježi? Autori, nazivi njihovih radova, stavovi autora, njihovi zaključci, citati, neobljavljeni istorijski izvori iz arhiva.
KRITIKA je najtačniji dio istorijske metodologije. Nastoji da razriješi dileme oko autentičnosti izvora. Provjerava vjerodostojnost prikupljenih podataka. Imamo dvije vrste kritika: Spoljašnja kritika ili vanjska kritika teksta U kakvom je stanju izvor, ko je autor, trudi se da ga rekonstruiše. Bavi se analizom spoljašnjih odlika. Unutrašnja kritika ili samog iskaza Njen zadatak je da pokaže u kojoj se mjeri može vjerovati onome što nam izvor kazuje. SINTEZA se bavi učenjem o tme kako se pokazuju istorijski podaci i kako se vrši uopštavanje pojedinih elemenata. EKSPOZICIJA se bavi formama i izražajnim sredstvima u istorijskim radovima. LAT. – EXPOSITIO = pripovjedanje Svi rezultati do kojih se došlo proučavajući izvore saopštavaju se u vidu pismenih ili usmenih izlaganja koji imaju održivu formu.
PERIODIZACIJA
Zadatak vremenske podjele sastoji se u tome da izdvoji posebne periode unutar kojih istorijski razvoj ima posebne karakteristike koje ga odvajaju od prethodnih i docnijih perioda, te se zato ova vrsta podjele zove periodizacija. Tri načela periodizacije : 1.Periodizacija mora biti zasnovana na činjenicama ili shvatanjima samog vremena koje se proučava. Granice moraju biti odabrane tako da se može dokazati da predstavljaju neku prekretnicu u istorijskom razvoju.
- Svaki period mora biti zaokružena cjelina koja se jasno odvaja od onoga što je prethodilo j što je slijedilo, drugim riječima periodi moraju biti dobro individualizirani.
- Načelo po kojem se vrši podjela mora biti jedinstveno i dosljedno primjenjivano. Ne smije se za početnu granicu jednog perioda uzeti događaj iz političke istorije, a za završnu neki momenat iz privrednog ili društvenog razvoja. OSNOVNA PODJELA - PROSTORNA
- Istorija svijeta 2. Istorija naroda i država 3. Lokalna istorija
- Teritorijalna podjela
- Podjela po sadržini i tematici (istorija prava, fizike, književnosti, umjetnosti…)
Deskriptivne – najopštiji podaci o naslovu Analitičke ili kritičke – pokazuju u najkraćim crtama i sadržaj pblikacija i kritički ga ocjenjuju Mogu biti još:
- Po sadržini građe: opšte i specijalne
- Po tome kako se odnosi prema cjelini građe: iscrpne i selektivne
- Po vrsti uvrštenih izdanja: monografske i periodične
- Po hronološkom kriterijumu: tekuće, retrospektivne i perspektivne
- Po predmetu obrade: predmetne, hronološke, unakrsne, autorske i stručne
- Prema geografskoj-jezičkoj pripadnosti: zavičajne, reginoalne, nacionalne, međunarodne i univerzalne Sistem klasifikacije Hronološki, tematski i teritorijalni kriterijum klasifikacije UDK – univerzalna decimalna klasifikacija (0-9) VRSTE ISTORIOGRAFSKIH RADOVA Rasprava je najčešći,kraći osnovni oblik izlaganja rezultata istraživanja u naučnoj istoriografiji. Studija je rad koji ima za cilj cjelovitu obradu jednog naučnog pitanja, događaja ili kraćeg vremenskog perioda.. Monografija je u bibliografskom smislu naziv za problemski zaokruženu pojedinačnu publikaciju, koja ima svoj naziv i objavljena je u formi knjige, bez obzira na obim (50 i više strana) i način koričenja. Priručnik služi za izlaganje istorijskih rezultata,rezimiranje znanja za jedno čitavo prostranije naučno područje. On treba da ima sve izvore,literaturu i dotadašnje rezultate.Služi kao polazna tačka za daljnja istraživanja. Kritika je vrsta rada u kojem se iznosi mišljenje o tuđim radovima. Sama riječ kaže da je pristup kritički, ocjenjuju se dobre i loše strane rada, kritikuju se nedostaci i nude dokazi da bi se ispravile pogrešne činjenice ili tumačenja. Prikaz je informativni prikaz sadržaja djela i osnovnih podataka o autoru i izdanju. Recenzija je stručno mišljenje o radu nekog autora. Po pravilu, recenzija se radi prije objavljivanja rada i završava se preporukom da se rad štampa ili ne.
Članak - prilog je kraći rad, posvećen manjem naučnom problemu ili nekom aspektu šireg problema. Referat - saopštenje je naziv za usmeno saopštenje na naučnom ili stručnom skupu. Takvo saopštenje sadrži istorijske činjenice i stavove autora, a naučni aparat i dokumentaciona podloga ne saopštavaju se.
- Udžbenik - priručnik
- Publicistički radovi
- Memoarski spisi
- Zbirke dokumenata
ARHIVI
ARHIVI su ustanove koje čuvaju, sređuju i stavljaju na raspolaganje arhivsku građu. REGISTRATURA su žive arhive ili odjeljenja pojedinih ustanova koja čuvaju i sređuju dokumente kada nastaju u toku poslovanja ustanove. Veza između registrature i arhiva je u tome što dokumentacija koja je nekad bila aktuelna dolazi iz registrature u arhiv. ARHIVSKI FOND je skup svih spisa u toku rada jedne ustanove ili jednog odjeljenja koje je imalo zasebnu registraturu.(organska cjelina) ARHIVSKA ZBIRKA je skup dokumenata sastavljen u vještačku cjelinu od strane arhivista. SERIJE ILI ODJELJENJA koje nastaju podjelom velikih fondova još u toku rada ustanove. NAUČNO-OBAVJEŠTAJNA SREDSTVA nastaju od strane arhivista radi lakšeg dobijanja informacija o sadržini i uređenosti arhiva. Postoje tri vrste sredstava:
- Sistematski pregledi daju opšu informaciju o sadržini cijele arhivske ustanove tzv. Opšta opšta šema i kao najopštije cjeline su navedene grupe fondova.
- Inventari su podrobniji opisi sadržaja pojedinog arhiva. Mogu biti sumarni i analitički. Signatura je oznaka u iventaru koja pokazuje gdje se pojedini svežanj ili dokument nalazi.(slova,rimski i arapski brojevi)
- Regesti nam pružaju podatke o pojedinim dokumentima i obično su izrađeni u obliku kartoteke i ređaju se prema signaturi. ARHIVSKI DEPOI posebni magacini u kojima se čuva arhivska građa i pristup imaju samo određeni službenici.
To je izvor koji je nastao iz namjere da nam pruži obaviještenja i koji nam daje povezanu sliku Događaja koju je oblikovao autor tog izvora. LAT. Trado – pripovjedati. Pričati, pripovjedati, zabilježiti. Pričati kao istoričar, predate potomstvu radi sjećanja da se ne zaboravi. Podjela tradicije
- Pisana (istorije gradova, država, biografije i autobiografije, anali i hronike)
- Publicistička (novine, knjige o državnoj politici vlada-crvene, plave, bijele; leci, pamfleti)
- Usmena (pjesme istorijskog sadržaja, mitovi, legende, usmene genealogije)
- Likovna (kompozicije istorijskog sadržaja) OSTACI – svjedočanstva nastala tokom života jedne zajednice u okviru njenih društvenih, pravnih, kulturnih odnosa i poslova različite prirode i iz potreba da se ovi odnosi regulišu. Daju nepovezanu sliku događaja iz kojih istoričar sam treba da izvuče zaključke. LAT. remano 2 remansi remansum= ostati u životu=preostajati, trajati Podjela ostataka :
- Materijalni - ostaci svakodnevnog života
- Pisani, Dokumenti - izvori nastali iz pravnih, društvenih i poslovnih odnosa (zakoni, povelje, akta, računi, diplomatska i poslovna prepiska, knjige rođenih, vjenčanih, umrlih, testamenti, birački spiskovi, lična dokumenta)
- Društveni - običaji, obredi, jezik, lična i geografska imena Izvori se još dijele na : a) domaći - strani b) savremeni - pozniji c) 1.ruka - 2.ruka d) primarni - sekundarni KRITIKA IZVORA Kritika pisanih izvora se najranije razvila i njeni osnovi su da istoričar utvrdi da li je izvor: 1. Originalan (sačuvan u prvobitnom stanju) ili je (ovjereni) Prepis , Kopija (faksimil - fac simile - izrađen da liči)
- Autentičan (izvor jeste ono za šta se izdaje) ili je Falsifikat , a može da bude i Interpoliran (sa izbrisanim pa umetnutim tekstom), glose - bilješke čitalaca na marginama koje su kod kasnijih prepisa unošene u tekst
- Vjerodostojan (podaci izvora su istiniti , odgovaraju tadašnjim poznatim činjenicama) Nije samo bitno o čemu se piše, svjedoči i prenosi već je bitno ko piše i prenosi, kako se vrši izbor onoga što se prenosi i onoga što se ne prenosi i prećutkuje (metod ex-silentio ). KO JE AUTOR?
- Njegova biografija , kad i gdje je živio i radio = vremenski, prostorni, društveni i kulturni kontekst = porijeklo, porodica, prijatelji, obrazovanje, karijera
- Njegovi motivi da ostavi pisana svjedočanstva = zašto piše, snima, prenosi?
- Njegova lična ubjeđenja , stavovi, predrasude = klasna, etnička, vjerska, kulturna pripadnost? Šta je sve uticalo na formiranje njegove tačke gledišta, pisanja, snimanja, stvaranja... KREDIBILITET ILI KOLIKO SE MOŽE VJEROVATI AUTORU
- Da li je autor mogao da dozna istinu?
- da li je lično bio svjedok, učesnik, posmatrač onih događaja i pojava o kojima svedoči? - kakve su njegove procjene = da li je racionalan i objektivan , da li je sklon izmišljanju , kakve su njegove lične sposobnosti, pamet i obrazovanje?
- kada je bilježio svoje svjedočanstvo: neposredno, tokom ili naknadno, poslije kraćeg ili dužeg vremena = razlika između Dnevnika (svakodnevne bilješke) i Memoara (sjećanje)
- Da li je autor htio da dozna i prenese istinito svjedočenje?
- kakve su namjere autora = želja za slavom, za izazivanjem pažnje javnosti, za uticanjem na javno mišljenje, za izazivanjem skandala...
- želja da povlađuje ukusu publike , modi
- želja da povlađuje vlastima , poslodavcima
- da li je autor bio u zabludi ( nenamjerno je pogrešno vjerovao) 3 .Da li je autor smio u potpunosti da prenese svoja svjedočenja?
- da li je postojala zvanična cenzura
- da li kod autora postoji strah od posljedica nakon objavljivanja njegovog djela? DA! Kod svih autora je uvijek prisutna auto-cenzura - autor sam bira šta će, koliko i kako prenijeti, objaviti - to zavisi od njegove procjene pritiska uže i šire okoline, javnosti, vlasti
DIPLOMATIKA - pomoćna istorijska nauka koja proučava isprave (diplome) i povelje , i utvrđuje njihovu originalnost i okolnosti nastanka. NUMIZMATIKA - Nauka koja se bavi proučavanjem starog i savremenog kovanog novca. KRIPTOGRAFIJA - Nauka koja se bavi metodima očuvanja tajnosti informacija, šifrovanih poruka i sl. HERALDIKA - Nauka koja se bavi proučavanjem grbova. METROLOGIJA - Nauka o mjerenju i mjerama. ISTORIJSKA GEOGRAFIJA - bavi se proučavanjem, istraživanjem i objašnjavanjem duštveno-istorijskih i društveno-geografskih pojava i procesa vezanih za pojedine teritorije u prošlosti.
