Preuzmite Vala e trete e demokracise i više Beleške u PDF od Biologija samo na Docsity!
VALA E TRETE
Samuel P. Huntington
Proceset e demokratizimit ne fund te shekullit XX.
Vala e trete e demokratizimit ne boten moderne fillon nga sulmi i njesive ushtarake (grusht i shtetit) ne Portugali ne 25 prill 1974: Diktatori u rrezua, Marselo Kaetano, dhe perfundon diktatura e vendosur ne vitin 1926. Pas 18 muajsh te nje situate te paqendrueshme ne te cilen pasuan gjashte qeveri te perkohshme, protesta popullore, tentative te grushteve te shteti, greva, ne fund demokracia konsolidohet.
Ne 1974 edhe qeveria Braziliane ushtarake fillon procesin e hapjes politike dhe diktatura e koloneleve Grek nis fundin e saj. Ne 15 vitet vitet e ardhshem, tridhjete vende te botes ndryshojne formen e tyre te qeverisjes :nga regjime autoritare ne regjime demokratike.
Kuptimi i demokracise
Koncepti i demokracise ka fillesat e saj ne filosofine greke, por perdorimi i ketij konceptit ne fazen moderne lidhet me revolucionet e periudhes se fundit te shekullit 18. Per demokraci mund te kuptohet: 1) burim autoriteti për qeveritë; 2) qëllimi përfundimtar i ndjekur nga vetë qeveritë; 3) procedurë themelore për themelimin e qeverive. Perkufizimi i Schumpeter: Metoda demokratike eshte nje marreveshje institucionale per te mberritur ne vendimet politike, me te cilet individet marrin pushtetin per te vendosur per voten e njerezve me mjetet e nje lufte konkurruese. Nje sistem politik mund te quhet demokratik kur ekzistojne zgjedhje te rregullta, korrekte, periodike ne te cilat kandidatet mund te konkurrojne lirisht dhe te gjithe qytetaret mund te votojne. Rrjedhimisht duhet te eksistoje liria e shprehjes, e botimit, grumbullimit dhe e organizimit. Konceptet e dhena per te perkufizuar democrazine: liri, barazi, vellazerim’ edhe megjithese te sakta nuk jane nje pershkrim i mjaftueshem per te perkufizuar demokracine si te tille. Mund te ndodhe qe qeveritaret te zgjedhur ne menyre te lire nuk jane te afte te ushtrojne ne menyre te pavarur pushtetin e tyre sepse jane te manovrueshem nga grupe te ‘pushtetit’ –decision making-. Brishtesia dhe stabiliteti i nje sistemi demokratik nuk influencon ne perkufizimin e demokracise.
Rregjimet jo demokratike mund te shfaqen si: 1.Totalitare- nje parti e vetme, nje leader i forte, polici segrete dhe e fuqishme, ideologji e forte, kontroll ne burimet e informacionit. 2 Sisteme autoritare tradizionale- nje leader i vetem ose oligarki e ngushte, pluralizem i limituar, fuqi kushtetuese e dobet, asnje levizje popullore per perkrahje te ndonje ideologjie.
- Valet e demokratizimit
Koncepti edhe megjithese I limituar i demeokracise ishte i perdorur dhe ne boten antike- Greqi, Rome- Aktualisht per vale te demokratizimit nenkuptohen grupet e kalimeve nga regjimet jodemokratike ne regjime demokratike, brenda nje periudhe te caktuar dhe i tejkalon ndjeshem kalimet ne drejtimin e kundert gjate asaj periudhe kohe. 1828-1926 rrenjet e para i ka ne revolucionin Francez dhe Amerikan, behet fjale per nje zhvillim gradual dhe vleresohet me kritere te ndryshem nga ai aktuali-fillimisht 50% te te rriturve mundeshin te votonin, eksekutivi ishte i zgjedhur me zgjedhje periodike dhe me vone vota zgjerohet-fillon ne Shtete e Bashkuara, pastaj Zvicra, Franca, Britania e madhe; para luftes se pare boterore Italia dhe Argjentina; pastaj Irlanda dhe Islanda; ne fillimet e viteve 30’ Spanja dhe Kili. Rreth 30 shtete kishin nje livel minimal te demokracise. Vala e pare e kundert- 1926-1942 Rikthim ne format e autoritarizmit tradizional dhe totalitarismi ne konceptin e mases. Fillon ne Itali me Mussolinin e pasuar nga Polonia, Lituania, Letonia, Estonia, Jugosllavia, Bullgaria, ne 1933 ne Gjermani me Hitlerin, pastaj Cekosllovakia, Austria, Greqia, Portugalia, Brasili, Argjentina, Uraguai, Japonia. Te gjitha keto ndryshime reflektojne ideologji komuniste, fashiste, ushtarake. Edhe ne vendet ku rezistojne demokracite(France, Britani e madhe) nisin levizjet antidemokratike. Vala e dyte e demokracise: 1943-1962 okupimi aleat i nxiti institucionet demokratike ne Gjermani Perendimore, itali, Austri, Japoni, Turqi, Greqi. Edhe ne Ameriken Latine- Uruguai, Argjentine, Kolumbi, Venezuele, Peru- u ngriten qeveri te zgjedhura nga populli por qe paten shume veshtiresi te mbijetonin. Ndersa, fundi i kolonolizimit shkaktoi lindjen e Shteteve te ndryshme te reja ne te cilat institucionet fillimisht paten nje jete te shkurter dhe konfuze. Vala e dyte e kundert: 1958-1975 shfaqen forma te autoritazmit dramatik ne vendet e Amerikes Latine. Peru/Brasili/Bolivia/Argjentina/Ekuador/Urugai/Kili. Pastaj autoritarizmi burokratik: Ne Azi ushtria imponon nje regjim ligjor ushtarak ne Pakistan, Kore e Jugut; ne Indi dhe Filipine, Ghandi e Marcos vendosen nje regjim ligjor ushtarak; Ne Taiwan nuk lejoheshin me opozicionet politike, ne Greqi dhe Turqi u ndermorren grushte shteti. Gjate viteve 60’ shume koloni angleze u bene te pavaruara dhe vendosen regjime demokratike, por ne Afrike vetem Botswana arriti te mbaj praktika demokratike, vendet e tjera ishin autoritariste. Jashte Afrikes, ne ishujt: Xhamajka, Trinidad, Tabago, Malta, Barbados, Mauritania regjimet demokratike ishin jetegjate. Në vitet gjashtëdhjetë dhe shtatëdhjetë, shkëputja nga demokracia u bë mbresëlënëse; në 1975 qeveritë e lindura nga grushtet e shtetit ishin tridhjetë e tetë. Një pesimizëm mbizotëronte jo vetëm në mundësinë e shtrirjes së demokratizimit në vendet në zhvillim ende të varfër, por edhe ne konsolidimin në vendet tashmë më të zhvilluara. Vala e trete e demokratizimit: 1974 Nis nga revoluzioni ne Portugali dhe perfshine Greqine, Spanjen e diktatorit Franciso Franco ku ratifikohet nje kushtetute e re me zgjedhje te metejshme
- Efekti i ortekëve: një shkak i vetëm prodhon efekte në një vend, por gjithashtu përfshin shtete të tjera;
- Përhapja e një zgjidhjeje: Shkaqet e menjëhershme të ngjarjes janë të ndryshme nga njëri në tjetrin, por në të gjitha rastet jepet një përgjigje e perbashket.
Demokratizimi parashikon: 1.fundin e nje regjimi autoritar 2.krijimin e regjimit demokratik 3. Konsolidimin e demokracise Shkaqet në themel të valës së parë të demokratizimit mund të përmblidhen si më poshtë: zhvillimi ekonomik, industrializimi, urbanizimi, rritja e borgjezisë dhe klasa e mesme, zhvillimi i klasës punëtore, etika dhe kultura të formuara nga filozofët dhe idetë revolucionare, protestantizmi, fitorja e aleatëve në Luftën e Parë Botërore me shpërbërjen konsekuente të perandorive qendrore. Ne valen e dyte mbizoterojne Faktorët politikë dhe ushtarak; fitorja e aleatëve perëndimorë ka imponuar demokracitë në disa vende: Gjermania Perëndimore, Italia, Austria, Japonia; në të njëjtën kohë dekolonizimi i jep jetë një sërë demokracish në kolonitë e mëparshme.
3. Shpjegimi i valës se tretë.
Pesë ndryshime duket se kanë luajtur një rol të rëndësishëm në valën e tretë: a) problemi i legjitimimit të regjimeve autoritare b) rritja ekonomike, rritja e arsimit, rritja e klasës së mesme urbane; c) ndryshime / hapje brenda Kishës Katolike falë Koncilit të Dytë të Vatikanit (1963/65); d) ndryshimi i politikave të aktorëve të jashtëm, ndryshimi i politikave sovjetike në vendet satelitore; e) Efekti "ortek" i përforcuar / stimuluar nga mjetet e reja të komunikimit ndërkombëtar.
a. Renia e legjitimiteti dhe dilema e performances
Ne te shkuaren legjitimiteti ishte dhene nga tradita, feja dhe e drejta divine. Regjimet autoritare kane nevoje te legjitimohen me ane te justifikemeve ideologjike. Edhe ato qe reagojne ne menyre jo demokratike shpesh justifikojne veprimet e tyre me vlera demokratike. Regjimet autoritare komuniste gjithashtu kanë theksuar vlerat demokratike të ideologjisë së tyre Sistemet njepartiake si shtete revoluzionare komuniste, Meksika dhe Kina, legjitimohen duke perdorur ideologjine e nacionalizmit, por ne disa raste nazionalizmi mund te gjeneroj paqendrueshmeri. Legjitimeti bie poshte kur premtimet duken te parealizueshme, ne demokraci mundesia qe I jepet partive per te ardhur ne pushtet gjeneron stabilitet, ne sistemet autoriatriste pamundesia per te konkurruar prish besueshmerine. Problem I legjitimetit te rregjimeve ushtarake dhe diktaturave personale te viteve 60 mund te percaktohet qe ne momentin e Goditjes se naftës e viteve 1973/74 ku nxiti një rënie globale, veçanërisht për vendet që vareshin plotësisht nga burimet e tyre të energjisë jashtë vendit. Por ndërsa në demokracitë partitë në pushtet janë zëvendësuar me zgjedhje të reja, regjimet autoritare të botës së tretë janë dobësuar ndjeshëm. Politikat e miratuara nga qeveritë autoritare për t'u marrë me krizat e ndryshme të naftës dhe financiare shpesh kanë përkeqësuar situatën ekonomike të vendeve të tyre: depresionin, inflacionin, borxhin publik. Regjimet komuniste u mbrojtën kundër goditjes së naftës falë izolimit të tyre relativ; në Evropën Lindore, politika dominoi ekonominë dhe
Bashkimi Sovjetik mbështeti vendet e saj të ndryshme satelitore. Legjitimiteti i regjimeve autoritare u dobësua edhe nga mosrespektimi ose mospërputhja me premtimet në të cilat ishin bazuar.
b. Zhvillimi ekonomik dhe krizat ekonomike.
Marrëdhënia ndërmjet zhvillimit ekonomik dhe demokracisë duket komplekse dhe e ndryshueshme në kohë dhe hapësirë. Faktorët kanë ndikuar në valën e tretë në tri mënyra: 1) goditjet e naftës dhe krizat financiare kanë dobësuar regjimet autoritare dhe komuniste; 2) në shtatëdhjetë vitet e hershme rritja ekonomike përshpejton tranzicionin; 3) shpejtësia e rritjes i ka shtyrë regjimet të demokratizojnë ose të shtypin. Zhvillimi ekonomik favorizon demokracinë; oscilimet e tij dobësojnë autoritarizmin. Në shekullin e tetëmbëdhjetë, në një shoqëri agrare, u pretendua se vendet e pasura duhej të ishin monarki, ato te vardrat demokraci ose republika. Industrializimi ka rrëzuar marrëdhëniet. Por njëzet e shtatë vende nga tridhjetë e një që kanë hapur demokracinë kanë qenë në radhët e të ardhurave mesatare, as të pasura as të varfra; ky fakt komplikon analizën e marrëdhënieve zhvillimore / demokratike. Dëshmitë sugjerojnë se vetëm pasuria nuk mund të konsiderohet faktor përcaktues. Vendet prodhuese të naftës - Arabia Saudite, Kuvajti - edhe me të ardhura të larta mbeten autoritare; zhvillimi ekonomik duhet të gjenerohet nga një industrializim dhe jo vetëm nga eksporti i lëndës së parë, naftës apo të tjera. Pasuritë që vijnë nga eksportet e naftës përfundojnë në duart e Shtetit që e përdor atë për të forcuar pozicionin e saj, si me burokracinë dhe klientelizmi, ashtu edhe me shtypjen e organizuar mirë. Për më tepër, në këto vende taksimi është shumë i ulët dhe për këtë arsye njerëzit nuk janë të shtyrë për të kërkuar një përfaqësim më të madh politik - "asnjë përfaqësim, pa tatime" .- Por, zgjerimi i klasës së mesme urbane (profesionistë, tregtarë, teknikë), rezultat i rritjes ekonomike, ul peshën e lëvizjeve radikale dhe favorizon demokracinë. Gjatë valës së tretë, pothuajse në të gjitha vendet, mbeshtetesit më aktivë të demokratizimit erdhën nga klasa e mesme - Argjentina, Brazili, Filipinet, Spanja, Tajvani, Koreja -. Përkundrazi, ku klasa urbane është më e vogël dhe më e dobët - Kina, Burma, Sudani, Bullgaria dhe Rumania - demokratizimi ka dështuar ose ka rezultuar i paqëndrueshëm. Shkalla shumë e lartë e rritjes ekonomike mund të nxisë pakënaqësi në qeveritë autoritare. Mes viteve 1960/73 rritja ekonomike në Spanjë, Portugali dhe Greqi ishte shumë e lartë. Rritja e shpejtë ekonomike rrit pritjet, përkeqëson pabarazinë, favorizon mobilizimin politik; zhgënjimi dhe pakënaqësia rriten. Në Greqi regjimi ushtarak në pushtet që nga viti 1967 duke lejuar rritje të shpejtë favorizoi zhgënjimin dhe pakënaqësinë sociale; ai më pas e gjeti veten duke u përpjekur për të shtypur protestat. Edhe në Spanjë, regjimi franko shpresonte se rritja e shpejtë ekonomike do të nxiste popullsinë të shpërfillte politikat, por rritja i përkeqësoi konfliktet shoqërore dhe politike. Në Brazil, në fillim të viteve '80, «mrekullia ekonomike» rriti pabarazinë në shpërndarjen e pasurisë; ushtria në pushtet e vetëdijshme për këtë filloi një proces të uljes se tensionit dhe hapjes politike duke shmangur konfliktet shoqërore dhe duke hapur rrugën për demokracinë.
do të kishte qenë më i ulët. Qëndrimi i ri shoqëror i katolicizmit ishte shumë i rëndësishëm në fazën e demokratizimit të viteve '70 dhe '80.
d)Politikat e reja të aktorëve të jashtëm.
Demokratizimi i një vendi mund të ndikohet, ndoshta me vendosmëri, nga veprimet e institucioneve dhe qeverive të jashtme në atë vend. Por aktorët e huaj gjithashtu mund të veprojnë negativisht Ndikimet e huaja mund të përshpejtojnë ose vonojnë demokratizimin. Midis 1830 dhe 1930, mjedisi i jashtëm ishte neutrale në lidhje me zhvillimet e ndryshme. Pas Luftës së Dytë Botërore, strukturat gjeopolitike penguan ngritjen e demokracive në Evropën Lindore - Çekosllovaki, Hungari, Poloni. Gjermania Lindore -; në të njëjtën kohë, dekolonizimi lejoi lindjen e demokracive, por shumë të dobeta. Aktorët e jashtëm kanë ndihmuar ndjeshëm valën e tretë të demokratizimit. Vatikani, Komuniteti Europian, SHBA: angazhohet për nxitjen e liberalizimit; Bashkimi Sovjetik: ka hequr pengesat kryesore për demokracinë në vendet e saj satelitore. Institucionet evropiane: kur, në vitet shtatëdhjetë, KE-ja - e themeluar në vitin 1951 - vendosi të përfshinte edhe vende të tjera të Evropës Jugore, për Greqinë, Spanjën dhe Portugalinë filloi një proces liberalizimi. Për të qenë në gjendje të hyjnë në KE, të gjitha këto vende duhej të ndryshonin regjimet e tyre; Greqia hyn 1981, Spanjë dhe Portugali pesë vjet më vonë. SHBA: Politika amerikane në mbështetje të të drejtave civile në vendet e tjera ka evoluar midis viteve 1973/ Më parë qeveria Nixon-Kissinger ishte mbyllur gjithmonë për pozita konservatore; atëherë ai zgjodhi të mos ofrojë më shumë ndihmë për vendet përgjegjëse për shkeljet e rënda të të drejtave të njeriut. Presidenti Carter këmbënguli shumë për respektimin e të drejtave të njeriut në botë; qeveria e ardhshme Reagan, duke filluar nga pozita shumë konservatore, ndryshoi vijën politike pas vitit
Në disa vende roli amerikan dukej i rëndësishëm; brenda zonës së tyre të ndikimit, përmbysja e një demokracie nuk u tolerohet; sidomos në Amerikën Latine. Bashkimi Sovjetik: demokratizimi i Europës Lindore ishte rezultat i politikës së re të Gorbaçovit: Qeveria BRSS nuk do të ndërhyrë në politikat e brendshme të vendeve të ndryshme të komuniste; kjo çoi në rrëzimin e udhëheqësve të vjetër dhe fillimin e procesit të liberalizimit që fillimisht preku politikën ekonomike. Politika e mosndërhyrjes në mbështetje të regjimeve të ndryshme ekzistuese lejoi demokratizimin e Polonisë, Bullgarisë, Çekosllovakisë, Gjermanisë Lindore.
e)Efekti-ortek
Nëse procesi i demokratizimit ka sukses në një vend, ajo stimulon një proces të ngjashëm në vendet e tjera, për shkak se suksesi sugjeron se kjo është zgjidhja e drejtë për vendet e tjera, dhe për shkak se demokratizimi është perceptuar si një model politik.
Analiza e këtij fenomeni që ka ndikuar në valën e tretë duket komplekse. Para së të gjitha udhëheqësit e një shoqërie janë të inkurajuar për të perfshire sjelljet që kanë qenë të suksesshme në vende të tjera, dhe ato gjithashtu mund të imitojnë teknikat dhe sjelljet Filipinet / Korenë e Jugut Roli i luajtur nga efekti i ortekut gjatë valës së tretë mund të përmblidhet në:
- shumë më e rëndësishme se sa kishte qenë në dy valët e mëparshme; kjo është kryesisht për shkak të përdorimit të gjerë të sistemeve të komunikimit dhe transportit:
- efekti ishte më i fuqishëm në mes vendeve gjeografike dhe kulturore te afermeta; Spanja dhe Portugalia në vendet e Amerikës Latine / Filipinet në Korenë e Jugut
- Efekti më spektakolar i ortekëve u prodhua në Evropën Lindore, pasi Moska kishte ndryshuar qëndrimin e saj ndaj vendeve të ndryshme satelitore Duhet theksuar përshpejtimi i kësaj lëvizjeje që tenton të rritet, nëpërmjet: Polonia demokratizimi eshte afrimuar në dhjetë vjet, në Hungari dhjetë muaj, Gjermania Lindore në dhjetë javë, Çekosllovakia në dhjetë ditë, në Rumani dhjetë orë. 4. Regjimet autoritare.
Nga një pikëpamje historike, regjimet kanë marrë një gamë të gjerë formash: monarkie absolute, aristokracitë feudale, perandorite kontinentale (interesat nga vala e pare e demokratizimit); fashizem ose diktaturë ushtarake (vala e dyte); sistemet monopartiake, regjimi ushtarak, diktatura personale (vala e trete). Sistemet njepartiake formoheshin nepermjet revolucionit ose imponimit sovjetik; regjimet ushtarake nëpërmjet grushtit te shtetit (Greqia, Turqia, Pakistani); diktature personale me ane te grushtit te shtetit ushtarak ose evoluimi i një sistemi njëpartiak (Portugalia, Spanja, Filipinet, Rumania, Kili). Rast i veçantë: Afrika e Jugut: oligarkia racore e pakicës së bardhë Disa sisteme nuk mund të vendosen me saktësi në kategori të caktuara. Në valën e tretë, demokratizimi nuk u imponua nga jashtë apo nga dekolonizimi. Të gjitha proceset e demokratizimit nënkuptojnë një shkallë të caktuar të negociatave ndërmjet qeverisë / opozitës, ky proces mund të realizohet me ane të transformimeve dhe zëvendësimeve.
5. Proceset e tranzicionit.
Pjesëmarrësit kryesorë në proceset e tranzicionit mund të jenë: konservatorët e papërshtatshëm, reformistët demokratikë ose progresivë, demokratë të moderuar ose ekstremistë revolucionarë. Gjithashtu grupet e përfshira në demokratizim mund të kenë interesa të përbashkëta ose konfliktuale; qëndrimet e grupeve të ndryshme mund të ndryshojnë gjatë procesit. Momentet vendimtare të të gjitha proceseve të demokratizimit janë prodhuar mes qeverisë dhe opozitës, midis reformatorëve dhe konservatorëve të papërshtatshëm, midis kundërshtarëve të moderuar dhe ekstremistëve.
Rënia paqësore e një regjimi autoritar shpesh ka çuar në momente të shkurtra dhe intensive të euforisë, por më pas ajo krijoi boshllëqe pushteti sepse opozita e bashkuar më parë ka tendencë të ndahet. Fati i vendit është në fakt i lidhur me luftën ndërmjet grupeve të ndryshme - të moderuar pro- demokraci / radikale antidemokratikë - për formimin e një qeverie të re të aftë për të udhëhequr shtetin e sapolindur. Në Portugali, pas një periudhe të çmendurisë politike, një demokraci ka ardhur pa dhunë; në Rumani, dhuna e rënies së Çausheskut, dëshira për hakmarrje ndaj njerëzve të kompromentuar nga regjimi i kaluar, forca e policisë sekrete, komplikoi tranzicionin. Për më tepër, tashmë revolucioni francez, dyqind vjet më parë, kishte përfunduar me një diktaturë ushtarake.
c) Trans-zevendesimet
Në trans-zevendesimet, demokratizimi është produkt i veprimit të përbashkët të qeverisë dhe të opozitës. Qeveria do të negociojë një ndryshim regjimi me një opozitë që në fakt nuk është ende në gjendje ta rrëzojë atë. Në valën e tretë, 11 nga 35 tranzicione demokratike e ndoqën këtë model. Më e rëndësishmja: Polonia, Çekosllovakia, Hungaria, Koreja e Jugut, Bolivi, Honduras, Nikaragua, Mongoli, Nepal. Në të gjitha këto raste, qeveria dhe opozita kanë njohur paaftësinë e tyre për të përcaktuar në mënyrë të njëanshme sistemin e ardhshëm politik. Fillimisht, qeveria jep një liberalizim që përfundon duke e dobësuar atë; opozita shfrytëzon këto mundësi dhe forcon; qeveria përpiqet të përmbajë opoziten; së fundmi, qeveria dhe opozita e kuptojnë bllokimin dhe bien dakord për të negociuar. Sidoqoftë, forcat në terren, qeveria dhe opozita duhet të jenë pothuajse të barabarta, përndryshe qeveria do të vendosë të kalojë në represion pak a shumë të dhunshëm. Protestat dhe ciklet e represionit kanë ndodhur në Poloni, Çekosllovaki, Uruguaj, Korenë e Jugut, Kili, Afrikën e Jugut.. Në disa vende ndryshimet ndodhën në krye të udhëheqjes përpara fillimit të negociatave me forcat opozitare. Mosmarrëveshja dhe pasiguria nuk kanë të bëjnë vetëm me strukturën qeveritare madje edhe grupet e opozitës mund të ndahen në mjetet dhe në qëllimet që duhet të arrihen. Në nën- zëvendësimet, ku nuk është çështje e përmbysjes së regjimit, por të negociatave me të, është edhe më e vështirë të arrihet uniteti i opozitës. Këto ndarje në opozitë kanë ndodhur shumë qartë, duke vonuar kalimin në Korenë e Jugut, Uruguaj, Afrikën e Jugut, Kili. Në nen-zëvendësimet është e nevojshme që demokratët e moderuar të kenë fuqinë për të përfaqësuar një partner të besueshëm në negociatat me ekzekutivin. Negociatat kanë nevojë për të dyja palët për të dhënë një nivel të caktuar të legjitimitetit..Nganjëherë negociatat zgjatën një kohë të gjatë, herë të tjera ato u përfunduan në një kohë të shkurtër. Nëse negociatat dështojnë, kundërshtimet brenda secilit vendosje mund të sjellin poshtë palët e përfshira në negociata. Në fazën e bisedimeve ekziston një fat i përbashkët për palët që bejne trataktiva Në a)transformimet anëtarët e regjimeve autoritare praktikisht nuk janë dënuar kurrë, b)ndërsa pothuajse gjithmonë ata denohen ne rastin e zëvendësime.
c)Në nen-zëvendësimet, kjo temë është ceshtje e diskutimit në negociatat e filluara; natyrisht që përbërësit e regjimit autoritar kërkojnë garanci. Reduktimi i ndërsjellë i rrezikut inkurajon bashkëpunimin midis reformatorëve dhe moderatorëve.
6. Konsolidimi I demokracise dhe problemet
Përmes së cilave rrugeve nje demokraci konsolidohet apo shembet?. Sa prej tridhjetë vendeve qe kaluan në demokraci në vitet shtatëdhjetë dhe tetëmbëdhjetë kanë gjasa të bien në forma të autoritarizmit; Nigeria (1984), Sudani (1989) janë vetëm përjashtime? Spekulimet për të ardhmen e demokracive mund të jenë ndriçuese, parashikimet të turpshme. Problemet e tranzicionit:
- Trajtimi i rezervuar për ata që shkelën të drejtat e njeriut "dilemën e torturuesit";
- Përfshirja e vogël e ushtarakeve, marredheniet civile / ushtarake; «Problemi i Pretorianëve». Problemet kontekstuale:
- problemet që lidhen me historinë, kulturën, ekonominë e nje shoqërie të veçantë, pavarësisht nga forma e qeverisjes.
a. Dilema e torturuesit :
Një problem i përbashkët për të gjitha tranzicionet demokratike ka të bëjë me fatin që duhet të rezervohet për të gjithë ata që kanë kryer krime në emër të regjimit të mëparshëm. Qeveritë autoritare të viteve shtatëdhjetë dhe tetëmbëdhjetë ishin fajtorë për krime të shumta. Në shumë shtete, mbështetja për krijimin e regjimit autoritar ka qenë shumë i madh dhe për këtë arsye ishte e vështirë të fajësoheshin pjesë të mëdha të popullsisë. Ne shumë vende janë shpallur amnisti për njerëzit ne pushtet te regjimeve autoritare në transformimin, dhe për ata që ishin në opozitë. Ne kete menyre regjimet autoritare vepruan ne dobi te tyre, sepse në fakt ata kishin fuqinë për të ndaluar një demokratizimin eventual që do të mundesonte nje kontroll te amistise. Krijimi i një sistemi demokratik gjithmonë sjell me vete disa kompromise për atë që qeveria mund ose nuk mund të bëjë. Pothuajse gjysma e tranzicioneve te valës së tretë demokratike janë transformime te iniciuara nga regjimet e mëparshme autoritare që sigurisht nuk do të kishin vepruar ne kete menyre pa qenë në gjendje të llogarisin një të ardhme paqësore të tyre dhe te përfaqësuesve te tyre. Ndryshe eshte rasti kur regjimet autoritare u rrëzuan me rebelim (zëvendësimet) në këto situata, zyrtarët e qeverive autoritare janë sanksionuar dhe denuar. (Noriega në Panama / Rumani / Marcos në Filipine / Honecker në Gjermani) Në ‘trans-zevendesimet’ kushtet e amnistive u diskutuan në mënyrë eksplicite midis qeverisë dhe opozitës (Nikaragua dhe Koreja e Jugut: pas zgjedhjeve demokratike, Uruguaj: negociata të gjata dhe të vështira) Duke përjashtuar Rumaninë dhe Gjermaninë. në Evropën Lindore mbizotëronte linja: "falni / harrojmë"..
- Pak vende kanë krijuar demokraci të qëndrueshme në përpjekjen e parë.
- Ekziston një korrelacion i lartë midis nivelit ekonomik dhe regjimeve demokratike. Një ekonomi e industrializuar dhe moderne, një popullsi e arsimuar lejon konsolidimin.
- Skenari ndërkombëtar që ka favorizuar demokratizimin mund të inkurajojë gjithashtu konsolidimin e shteteve të reja demokratike.
- Shkaqet endogjene të pranishme në tranzicionet e para duken më të përshtatshme edhe për të favorizuar konsolidimin demokratik të shkaqeve të jashtme të pranishme në tranzicionet e tjera.
- Një tranzicion paqësor mund të jetë më i dobishëm për konsolidimin, gjithashtu dhuna e lidhur me zëvendësimet mund t'i shtyjë njerëzit që të përpiqen të shmangin gjakderdhjet e reja.
- Së fundi duhet të shqyrtojmë sasinë dhe seriozitetin e problemeve që secili vend duhet të përballojë dhe aftësinë e udhëheqësve të saj politikë që të kërkojnë zgjidhje për ato më urgjente. Sipas disa dijetarëve, regjimet parlamentare kontribuojnë më shumë se ato presidenciale për forcimin e demokracisë, sepse ato ofrojnë një balancë të caktuar midis kreut të qeverisë dhe presidentit. Në bazë të asaj që është shpjeguar më lart, mund të hipotezojmë, pa qenë në gjendje të shprehim siguri, cilat fusha dhe vende janë të prekura nga tranzicionet e valës së tretë, në të cilat ka më shumë mundësi për konsolidimin e sistemeve demokratike. Ka kushte të favorshme në vendet e Evropës Jugore, Gjermanisë Lindore, Hungarisë dhe Turqisë; pastaj në Çekosllovaki, Kili, Ekuador, Bolivi, Peru. Honduras Argjentinë, Brazil, Filipine, Indi, Poloni dhe Hungari. Kushtet më pak të favorshme në Guatemalë, Grenada, Nigeri, Salvador, Pakistan, Nikaragua, Bullgari, Rumani, Mongoli, Sudan. Sigurisht shumë faktorë do të ndikojnë në forcimin e demokracive të valës së tretë; megjithatë është e pamohueshme se fati i demokracisë është i lidhur me vullnetin e udhëheqësve politikë për të vazhduar këtë rrugë, për të paguar kostot dhe për të mos i dhënë prioritet objektivave të tjerë.
PERGATITEN: ALTIN BERAJ
ALFRED KLLOJKA
JOANA KOVACI
KLAUDIA HOXHA
LORIS KRATELLARI
