¡Descarga Reales Servidumes y más Apuntes en PDF de Derecho solo en Docsity!
O DEREITO DE SERVIDUME.-
O Código civil recolle a regulación en materia de servidumes no título VII do libro II, artigos 530 a 604. A maior parte destes artigos regulan servidumes concretas como de augas, de paso ou de medianería; malia que nun destes preceptos se recoñece a forza da autonomía da vontade para crear servidumes. Así, o artigo 594 expón que as únicas limitacións que ten o propietario dun predio para establecer nel servidumes son as leis e a orde pública. Pero na práctica este precepto ve a súa eficacia limitada.
Distínguese entre servidumes persoais (a favor dun suxeito) e prediais (a favor o propietario dunha heraldade). O concepto actual de servidumes persoais xa non abrangue, como facía no Dereito Romano, o usufructo, o uso e a habitación.
No artigo 530 ofrécese a seguinte definición de servidume: "gravame imposto sobre un inmoble en beneficio doutro pertencente a distinto dono" que é necesario matizar e aclarar.
En primeiro lugar, só se fai referencia a bens inmobles, cando o artigo seguinte (531) admite a creación de servidumes persoais. Según De Diego, o ben inmoble é a base sobre que se sustenta a servidume, pero segue a ser necesaria a intervvención de persoas para a existencia dunha relación xurídica, como é obvio. Como limitacións do dereito de propiedade que son, as servidumes están motivadas pola necesidade e utilidade.
O Cc define a institución da servidume dende unha perspectiva pasiva (gravame) e no citado precepto non fai referencia a que é, ademais, un dereito real.
As servidumes reacen sobre cousas alleas por virtude do principio clásico: "nemine res sua servit iure servitutis", idea que reflicte o artigo 530. E malia ao que poida deducirse dunha interpretación moi ligada ao texto, o artigo 541 que regula a creación por signo aparente, non contradi este principio, senón que é compatible con el aínda que non estea expresado coa claridade debida. Como consecuencia disto, un dos motivos de extinción das servidumes é a consolidación de titularidades (o propietario e o titular da servidume chegan a ser a mesma persoa).
Derivado xa citada realidade de que as servidumes son un dereito limitativo do dominio, isto implica que non se presumen nunca, senón que a súa existencia ten que ser probada. A súa interpretación tamén ha ser restritiva, non poden existir se non benefician a alguén ou un fundo e que o seu exercicio ten que adaptarse ás necesidades polas que se constituiu. Así mesmo, debe exercerse co menor prexuízo posible para o dono que ve limitada a súa propiedade.
En último lugar, a servidume é inseparable da finca a que pertence e tamén se conceptúa como un dereito indivisible.
CLASES DE SERVIDUMES.-
O Código civil recoñece as seguintes clasificacións das servidumes:
Servidumes prediais e servidumes persoais: Xunto ás servidumes prediais o artigo 531 do C.c. admite a existencia doutras, as persoais. Estas últimas benefician a unha persoa ou comunidade á que non pertenza a finca gravada, e non a un fundo.
Servidumes voluntarias e legais: As servidumes, segundo o artigo 536 do C.c., son legais cando son establecidas pola lei, e voluntarias se son constituídas pola vontade dos particulares. Máis adiante, o artigo 549 engade que as servidumes impostas pola lei teñen como principal obxecto a utilidade pública e o interese dos particulares.
Servidumes positivas e negativas: Tendo en conta o contido do artigo 533 do C.c., a servidume pode ter un contido positivo ou negativo.
Cando o dono do predio servinte ten a obriga de deixar facer algunha cousa ou de facela por si mesmo, estamos a falar dunha servidume positiva. O seu titular fai uso inmediato do predio servinte e a utilidade percíbea por unha actuación directa que o propietario debe sufrir. Pola contra, unha servidume é negativa se ao dono do predio servinte lle está prohibido facer algo que sería lícito se non existise a servidume. A utilidade, neste caso, prodúcese por unha abstención concreta do propietario, que sofre o poder do titular da servidume, pero agora centrado en impedir a realización do que sería lícito sen ela.
O artigo 533 posibilita que o contido da servidume consista nunha prestación que efectúe o dono do predio servinte en favor do dominante. Trátase dunha prestación positiva que ten como obxecto que o titular da servidume obteña a utilidade para o seu fundo.
Unha parte maioritaria da doutrina nega que o contido principal da servidume poida ser unha prestación positiva e, en consecuencia, cre que o lexislador aludiu ao artigo 533 a prestacións de facer que son accesorias. A problemática que se deriva do artigo 533 é a do dereito in faciendo e a da obriga propter rem.
- Servidumes continuas e discontinuas: O C.c., no seu artigo 532, explica que son continuas aquelas servidumes cuxo uso é ou pode ser incesante sen a intervención de ningún feito do home. Sen embargo, son discontinuas as que usan a intervalos máis ou menos longos e dependen de actos do home.
A distinción fundaméntase en que nas servidumes discontinuas o gozo ou utilidade esixe inexcusablemente unha actividade do home. Pola contra, nas continuas o gozo recíbese directamente do predio servinte, sen que se produza un acto humano.
- Servidumes aparentes e non aparentes: nos últimos parágrafos do artigo 532 atópase a diferenza entre as servidumes aparentes e non aparentes; as aparentes anúncianse e están continuamente á vista por signos exteriores que revelan o uso e aproveitamento. O signo que non garde ningunha conexión obxectiva co uso e aproveitamento non transforma unha servidume en aparente. Consecuentemente, as non aparentes non presentan indicio exterior da súa existencia.
CONSTITUCIÓN.-
Según o artigo 536 do Cc as servidumes establécense por vontade dos particulares (voluntarias) ou por vontade da lei (denominadas á súa vez legais e motivadas por utilidade pública ou privada). Nos artigos 537 e seguinte contémplase a adquisición dunha servidume por usucapión e "por signo aparente" (artigo 541).
servidume sexa negativa, é dicir, consista nunha abstención que sería lícita en caso de non existir, a regra de cómputo é diferente. Iníciase este a partir do día en que o dono do futuro predio dominante prohibise, mediante acto formal, o feito ao dono do predio servinte.
CONTIDO.-
O dereito real de servidume encerra unha serie de facultades outorgadas ao seu titular, algunhas consideradas básicas e outras, accesorias.
Nas servidumes positivas a facultade básica era o gozo do predio servinte. Nas negativas, pola contra, consistía en esixir un comportamento omisivo do dono do predio servinte e a destrución do que lesionara ou violara a servidume. Estes dereitos van acompañados das correlativas obrigas. A obriga do titular do predio servinte é a de deixar facer ou de absterse de facer algo.
Xunto ás facultades básicas deste dereito subxectivo tamén se distinguen as as facultades accesorias. O artigo 542 sinala que <<ao establecerse unha servidume enténdense concedidos os dereitos necesarios para o seu uso>>.
O artigo 598 outorga unha gran amplitude á autonomía privada no que concirne a ordenación deste contido: <<o título e, no seu caso, a posesión da servidume adquirida por prescripción, determinan os dereitos do predio dominante e as obrigas do servinte>>.
Do artigo 545 dedúcese que o dono do predio dominante debe exercer a servidume da forma que resulte menos gravosa para o servinte, e unha esixencia ao dono do predio servinte: non menoscabar o uso da servidume.
As servidumes dispoñen dos seus medios de defensa. A acción característica é a confesoria, que corresponde ao dono do predio dominante ou titular da servidume fronte a quen o perturbe no exercicio ou descoñeza o seu dereito. A acción ten por obxecto o recoñecemento da existencia do dereito real e a restauración da situación perturbada. Tamén o propietario dunha finca sobre a que se exercite indebidamente unha servidume dispón da acción negatoria. Tamén cabe o exercicio do interdito de obra nova, cando unha obra de tal característica impida ou pertrube o disfrute da servidume.
Por último existe o dereito de efectuar as obras necesarias para o uso e conservación da servidume, que configura o artigo 543, coa única limitación de non alterar nin facer máis gravosa a servidume. Os gastos das obras corren da conta do predio dominante, excepto que se convertese nun réxime distinto ou que o predio servinte empregue dalgún xeito a servidume, en cuxo caso o dono deste contribúe tamén aos gastos.
MODIFICACIÓN E EXTINCIÓN.-
A modificación das servidumes é algo totalmente lícito e contemplado de modo explícito e implícito no Código civil, xa que esta é consecuencia lóxica do feito de que as servidumes adoitan prolongarse indefinidamente no tempo e parece cabal que muden. A lista de causas de modificiación inclúe o convenio, o ius variandi do dono do predio servinte, os efectos de tempo e posesión e a modificación externa dos predios.
O convenio dos interesados está recollido implicitamente nos artigos 594 e 546.6 do Cc, e pode efectuarse sempre que non entre en discrepancias coa lei nin perxudique a terceiros (caso en que sería ineficaz con respecto destes).
No artigo 545 exponse que o dono do predio servinte pode variar as regras constitutivas da servidume, consecuencia da idea de que o exercicio desta debe efectuarse da forma que resulte máis inocuo posible. Así, se a servidume chegou a ser moi incómoda ou impide facer obras importantes no predio. O dono do predio servinte debe ofrecer unha alternativa que non perxudique ao do predio dominante e facerse cargo dos gastos ocasionados.
No artigo 547 preceptúase que tanto a servidume como a forma de prestarse poden prescribir, e así, por prescripción extintiva pode ver esta servidume limitados os seus efectos.
En último lugar, a modificiación dunha servidume por mor da "sobrevida modificación externa dos predios" é admitida pola doutrina baseándose na analoxía. Se unha servidume se pode extinguir porque é imposible facer uso dela, tamén se pode ver modificada por este mesmo motivo.
Pola súa parte, o artigo 546 do Cc recolle os modos de extinción das servidumes. Así, menciona a consolidación, a falta de uso, a perda da cousa, o vencemento, a renuncia e o convenio extintivo.
A consolidación é o resultado de que unha mesma persoa sexa propietaria do predio dominante o do servinte, actúa en base ao principio de que non cabe servidume sobre un ben propio.
O non uso da servidume durante 20 anos supón a súa extinción por falta de exercicio. Iníciase o cómputo de modo diferente según sexa continua (falta de uso) ou discontinua (acto contrario).
A perda da cousa conceptúase no Cc como un cambio nos predios que imposibilite seguir exercendo a servidume, pero hai que ter en conta que a servidume volve existir se se volta ao estado anterior.
Se a servidume fose temporal, tamén se extingue por vencemento ou realización da condición a que se atope sometida.
O dono do predio dominante pode renunciar á servidume, tanto expresa como tacitamente. Finalmente, o artigo 546.6 do Cc cita a redención dunha servidume, que é igual ao convenio extintivo.
AS DENOMINADAS SERVIDUMES PERSOAIS.-
O C.c. ocupou unha posición sui generis: segue ao C.c. francés, xa que nega o carácter de servidumes persoais aos dereitos que tradicionalmente eran considerados como tales: os dereitos de usufruto, uso e habitación, mais admite a categoría porque, tras definir as prediais no artigo 530 engade no artigo seguinte que <<tamén poden establecerse servidumes en proveito dunha ou máis persoas, ou dunha comunidade, a quen non pertenza a finca gravada>>.
'especial'. E recoñécese a facultade dos donos do predio dominante e servinte para modificar estas servidumes, pero con suxección á lei desta autonomía da vontade contemplada.
A continuación destes precepetos citados regúlanse na sección segunda deste capítulo segundo as servidumes en materia de augas, sendo a lexislación resumes dunha Lei de Augas de 1879: recóllese o dereito ao curso natural da auga, as servidumes das marxes de cauces públicos, as servidumes de estribo de presa, a servidume de parada ou partidor, as servidumes de saca de auga e abrevadoiro e a servidume de acueducto. Na sección terceira regúlase a servidume de paso e limitacións legais do dominio (como son os dereitos de luces e vistas, a "servidume" de desaugue).
ESPECIAL CONSIDERACIÓN Á SERVIDUME DE PASO.-
O Código civil recoñécelle ao propietario dunha finca o dereito de esixir paso polas fincas veciñas ou heraldade previa a correspondente indemnización, sempre que concorran dous requisitos: 1. Que se ache entre outras fincas ou heraldades alleas. 2. Que careza de saída a camiño público (artigo 564, p. 1). Se o acceso natural que se ten é insuficiente para as necesidades da súa propiedade, difícil, incómodo ou perigoso poderán esixirse as servidumes igualmente(S. 13/06/89)
O lexitimado para esixir a servidume é o propietario, según o artigo 564. Mais a sentencia que data do ano 1961 faculta tamén a toda persoa que por virtude dun dereito real cultive e use un fundo, como o usufrutuario, usuario ou enfiteuta.
A indemnización será a que acorden as partes. No caso de establecerse unha vía permanente, a indemnización consistirá no valor do terreo ocupado e o importe dos perxuizos que se ocasionen no predio servinte. De non haber unha vía permanente, a indemnización abarca unicamente o abono do perxuizo que ocasione este gravamen (artigo 564, ps. 2 e 3). Dita indemnización é sempre anterior ao exercicio da servidume, polo tanto, o titular do predio gravado pode oporse ao seu uso sen estar cumprido aquel requisito.
A indemnización non procede nos supostos do artigo 567, segundo o cal a finca tería que ser adquirida por venta, permuta ou partición e atoparse entre outra do vendedor, permutante ou partícipe. Impónselle a este a obriga de constituir a servidume sen indemnización.
A servidume de paso ten que darse no punto menos perxudicial ao predio servinte, e sempre que sexa posible, por onde haxa menor distancia dende o predio dominante até o camiño público. Por analoxía pódese dicir que o lexitimado para esixir a servidume ha de dirixirse contra o titular do predio veciño, ao qu emenos perxuizo lle ocasione. O seu ancho será o que baste ás necesidades do fundo dominante (art. 566)
Segundo o artigo 568 <<se o paso concedido a unha finca deixa de ser necesario por anexionala o seu dono a outra que esté contigua ao camiño público, o dono do predio servinte poderá pedir que se extinga a servidume, devolvendo o que recibira como indemnización. Entenderase o mesmo no caso de abrir un novo camiño que dea acceso á finca encravada.
A devolución da indemnización afecta á cantidade pagada por valor do terreo, pero non aos donos e perxuizos que se calcularon ao fixala.
O artigo 569 recolle unha modalidade de paso temporal: <<se fose indispensable para construir ou reparar algún edificio pasar materiais por predio alleo ou colocar nel andamios ou outros obxectos para as obras, o dono deste predio está obrigado a consentilo, recibindo a indemnización correspondente ao perxuizo que se lle irrogue>>
Xa o artigo 570 refírese a situacións que non constitúen por si mesmas auténticas servidumes de paso, xa que se trata de vías pecuarias destinadas ao tránsito de ganados e ríxense pola súa lexislación específica.
AS SERVIDUMES VOLUNTARIAS.-
As servidumes voluntarias regúlanse no capítulo terceiro do título sétimo do Cc, encabezadas pola rúbrica "Das servidumes voluntarias", adicándolle os artigos 594 a 599. O primeiro destes preceptos pon de relevo a facultade que ten todo propietario de por os gravames que estime convintes, e da forma que máis adecuada lle pareza, estando soamente limitado pola lei e a orde pública.
O artigo 595 regula o poder dun propietario dunha finca gravada cun usufructo para impoñer servidumes nese predio ou finca. Non precisará do consentimento do usufructuario para constituir dereitos que non perxudiquen a este. O artigo seguinte contempla o caso de que sobre un mesmo predio o dominio útil e o directo pertenzan a persoas diferentes, de tal forma que para establecer unha servidume voluntaria perpetua é necesario o consentimento de ambos.
No artigo 597 regúlase o caso de que o fundo que se quere gravar sexa indiviso, caso en que tamén será necesario consentimento de todos os comuneiros. Cando só unha parte deles concede o dereito, este queda en suspenso ata que sexa outorgado pola totalidade deles e o último o conceda tamén. Ademais, a concesión realizada por separado ten efectos pro futuro, pois obriga a quen a concedeu (e os seus sucesores) a non impedir o exercicio da servidume.
No precepto que segue a continuación, artigo 598, ditamínase que o título e a psesión da servidume en caso de que fose adquirida por prescripción ou usucapión, son os que determinan os dereitos e obrigas existentes na relación. A falta destes, acudirase ás disposicións do título VII que fosen susceptibles de seren aplicadas.
En último lugar, o artigo 599 expón que se o dono do predio servinte pode liberarse de costear as obras necesarias para uso e conservación (obriga que ten porque así o estipulou ao constituir a servidume), abandonando o predio en favor do dono do dominante.
ESPECIAL CONSIDERACIÓN Á SERVIDUME DE LUCES E VISTAS
O Código civil regula nos artigos 580 a 584 situacións que non son auténticas servidumes, senón que limitacións legais do dominio imposto por razón de vecindade dos predios.
O dono dunha parede non medianeira, contigua a finca allea, non pode abrir nela ventás ou ocos, balcóns, ou outros beirís semellantes. Malia que sería un exercicio do seu dereito de propiedade, exporía ao fundo veciño unha inspección e molestias intolerables nunha boa vecindade.
ventás e ocos nas paredes supostamente medianeiras, a irregularidade nos lados da parede, cando a parede só está construida no terreo dunha finca e non metade e metade. Nestes casos o obxecto pertence a favor do dono que teña os signos ao seu favor, como é obvio.
A base de que se parte na reglamentación legal é que de existir a medianería, sobre o obxecto en que recae existe unha comunidade de propietarios (sexa una valla, un seto, unha parede, unha zanxa...). Ambos medianeiros teñen obriga de manter o obxecto en bo estado,é dicir, mantelo e reparalo na proporción do seu dereito. Se un deles non quere facerse cargo del, pode liberarse renunciando á medianeria (a non ser que a parede sosteña o seu edificio, caso en que só sería posible derribándoo e facéndose cargo dos gastos por esta vez), así mesmo, tamén está a renunciar ao trozo de terreo sobre que se asenta a parede.
No artigo 577 permítese ao medianeiros alzar ou darlle máis altura á parede, de tal forma que se por causa desta obra houbese que derribala, terá que facerse cargos dos gastos, así como se tivese que darlle maior espesor será el que poña o terreo necesario. Tamén debe indeminzar ao outro medianeiro polos perxuizos ocasionados. No precepto seguinte, 578, permítese á súa vez ao resto de medianeiros mercar a parte alzada amaiores aboando a quen a sufragase unha proporción da obra e do terreo que tivese que engadir.
O artigo 579 fai referencia ao uso e disfrute da medianería, de que poderán gozar ambos medianeiros en proporción ao dereito que teñan, como por exemplo edificar apoiando na parede medianeira ou introducir vigas ata a metade do espesor. Para realizar estas actividades o medianeiro interesado debe ter consentimento do resto, e en caso de non ser así, será necesaria a intervención pericial para fixar condicións que garantan que non perxudicará ao resto de membros da comunidade.
AS SERVIDUMES NA LDCG.-
As servidumes están reguladas na Lei de Dereito Civil de Galicia no Capítulo VIII titulado "Da servidume de paso", abrangue os artigos 82 a 88. A sección primeira regula a adquisición da servidume de paso.
O primeiro apartado do artigo 82 expón que as servidumes de paso se adquiren pola lei, por vontade do dono do predio servinte, por negocio xurídico ou por usucapión; é dicir, non entra en conflito co disposto no Cc No apartado segundo regúlase a acción negatoria de servidume, que prescribe aos 30 anos, exceptuándose os casos en que a servidume se exercese de modo clandestino, con violencia ou mediando acto tolerado.
O corpo do artigo 83 articúlase en catro apartados. O primeiro deles recolle o dereito do dono dun predio ubicado entre outros que non lle sexan propios a esixir a constitución dunha servidume, indemnizando os donos dos predios servintes. No segundo apartado ofrécese unha definición do que se considera "predio enclavado". Os outros dous parágrafos versan sobre a indemnización.
O artigo 84 recolle o principio de que a servidume deberá ser exercida de forma que ocasione o menor perxuizo posible.
O 85 expón que quen transmita un predio que quede enclavado entre outros da súa propiedade, deberá constituir a servidume de paso necesaria sen dereito a indemnización (salvo pacto en contrario). En caso de que esta servidume non fose constituida voluntariamente, poderá
esixirse que se faga de forma forzosa. O parágrafo terceiro recolle unha presunción iruris tantum de que a servidume se constituiu no mesmo momento da enaxenación.
O artigo 86 recolle a constitución das servidumes por "signo aparente", ao igual que fai o artigo 541 do Cc. No artigo seguinte recóllese a forza que a autonomía da vontade ten na creación de servidumes, de forma parella a como se fai no Código.
Finalmente, no artigo 88 recóllese a prescripción adquisitiva dunha servidume, establecéndose o prazo de 20 anos, ao igual que se fai no dereito supletorio. No segundo apartado exponse que a servidume pode prescribir ao igual que a forma de ser prestada.
A sección segunda regula os dereitos e obrigas dos propietarios dos predios involucrados. O artigo 89, que é o que inicia a sección, establece que estes primeiramente virán determinados polos disposto do título e pola posesión, e en caso de que se constituise por usucapión. A servidume establecida presúmese que contén os dereitos necesarios para facer uso dela. E tamén se entende que unha servidume será constituida de modo que satisfaga o predio dominante perxudicando o servinte no menos posible.
No artigo 90 reitérase a idea de que o uso que o predio dominante faga da servidume deberá ocasionar os menos prexuizos. Nos apartados seguintes defínese que non se consideran agravacións da servidume e a facultade que ten o dono do predio servinte para variar a forma establecida. Pola contra, no artigo seguinte recóllese a facultade que posúe o dono do predio dominante para ampliar na medida das súas necesidades o dereito de servidume, previa indemnización.
A sección terceira deste capítulo VII vén encabezada pola rúbrica "Da extinción e suspensión da servidume de paso", e abrangue dos artigos 92 a 94. Neste primeiro artigo recóllese que o propietario do predio servinte pode pedir a extinción da servidume que o grava se deixa de ser necesaria. O artigo 93 recolle as formas de extinción da servidume de paso, sen facer diferenzas nos modos de constitución. Entre eles cítanse a consolidación, o non uso durante vinte anos, a renuncia do dono do predio dominante, a chegada do día ou da condición se fose temporal ou condicional e a redención consensuada entre ambos propietarios.
O artigo 94 finaliza reiterando que non se producirá a extinción da servidume mentres non transcurran os vinte anos de non uso. Ademais, tampouco se extinguirá por falta de utilidade até pasado o susodito prazo ( o titular do predio servinte poderá solicitar a suspensión nunhas determinadas circunstancias). O último parágrafo explicita que non se poderán realizar obra que impidan o restablecemento da servidume durante o período de suspensión.
