¡Descarga Reales tema 12 y más Apuntes en PDF de Derecho solo en Docsity!
TEMA 12. SERVIDUME DE PASO
Dereito real limitado de goce, inmobiliario. Están reguladas no Código Civil no libro II, título VII “De las servidumbres”, dos arts.530 a 604 Cc. No Dereito Civil de Galicia (Lei 2/2006 de 14 de xuño), regúlase a servidume de paso (arts.82 a 94) e a serventía (arts.76 a 81).
- Hai que destacar fóra de Galicia o Código Civil de Cataluña. Hai que ter en conta a Lei de 10 de maio de 2006 que aproba o libro V do Código Civil de Cataluña relativo ós dereitos reais.
Exemplo de servidume de paso:
Finca 1 // Finca 2
Borja é dono da Finca 1, Antonia da Finca 2, tendo ao seu lado unha vía pública. Así, Borja tería que pasar pola finca de Antonia para ir á vía pública. O predio servinte é o de Antonia, o dominante, o de Borja. Debería constar no Rexistro da Propiedade porque é un dereito real inmobiliario e porque aínda que cambie de titular a Finca 2, o dereito de servidume de paso perdura. Figura como unha carga que ten o fundo de Antonia, ou como unha cualidade que ten o fundo de Borja (pode figurar das dúas maneiras, pero o normal é que figure a carga).
Este dereito é necesario inscribilo no Rexistro xa que é sobre un ben inmobiliario.
A definición das servidumes infírese do art.530 CC a cuxo tenor a servidume é un gravame imposto sobre un ben inmoble en beneficio doutro inmoble pertencente a distinto dono. O inmoble a cuxo favor se constituíra a servidume chámase predio dominante e o que sofre esa servidume é o predio servinte.
As características ou elementos que debe ter a servidume para configurarse como tal son:
- Recaer sobre inmobles.
- Entre dous fundos distintos.
- Con distinto propietario.
- As servidumes teñen acceso ó Rexistro da Propiedade.
(A) Fundo Dominante
(B)Fundo Servinte
12.1. As clases de servidumes
1. Servidumes Prediais / Servidumes Persoais : aínda que esta é xa unha clasificación superada, xa non se emprega, o art.531 CC séguese referindo ás servidumes persoais. As prediais constitúense en beneficio dun predio. As persoais constitúense en beneficio dunha ou máis persoas ou dunha comunidade. (STS 1908: servidume persoal = dereito de balcón: unha persoa que vende unha casa, pero se reservaba o dereito a utilizar os balcóns en determinados momentos). 2. Servidumes Voluntarias / Servidumes Legais: Servidumes voluntarias son as que se constitúen intervindo a vontade das partes, dos donos dos predios. As servidumes legais son impostas pola lei; por iso, a maioría da doutrina prefire utilizar a expresión de servidumes forzosas, no canto de empregar servidumes legais. Estas últimas obedecen a necesidades de carácter socioeconómico. Por exemplo servidumes de paso de enerxías eléctricas ou servidumes aeronáuticas, que gravan predios próximos a aeroportos para a seguridade das aeronaves cando aterrizan. Estas servidumes poden considerarse voluntarias se os veciños están de acordo; se alguén non o está, pasan a ser forzosas. 3. Servidumes Continuas / Servidumes Descontinuas: a elas refírese o art.532 Cc. Servidumes continuas son aquelas cuxo uso é ou pode ser incesante (continuo) sen a intervención de ningún feito do home (exemplo: apoiar unha viga, servidume de acuedutos para o paso de auga). Descontinuas son aquelas que se usan a intervalos máis ou menos largos e dependen dalgún feito do home e non pode ser usucapida (exemplo: servidume de paso, porque depende do home que pase ou non pase por alí). 4. Servidumes Aparentes / Servidumes Non Aparentes: Servidumes aparentes son as que se anuncian e están continuamente á vista por medio de signos exteriores que revelan o seu uso e aproveitamento. E servidumes non aparentes son as que non presentan indicio algún exterior da súa existencia. Tamén reguladas no art. 532 Cc. Se existe un camiño ben fixado, sería unha servidume aparente. Esta distinción entre aparentes e non aparentes ten a súa utilidade cando se trata da venda dunha finca gravada por unha servidume aparente, xa que o adquirente desa finca non poderá alegar que a finca non estaba gravada por servidume, que non consta inscrita no Rexistro da Propiedade xa que, segundo a xurisprudencia consolidada, o feito de que unha servidume sexa aparente xa é publicidade
dos seus predios continúa a servidume salvo que aquel signo desapareza antes do outorgamento da escritura de venda ou salvo que se expresara o contrario no título de enaxenación de calquera delas. A xustificación desta posibilidade encóntrase na conveniencia de que o servizo que unha finca vén prestando a outra, servizo que foi establecido polo seu común propietario para o mellor aproveitamento dos predios, debe continuar este servizo. Polo tanto, é presuposto desta forma de constitución da servidume a enaxenación dunha das fincas. Advírtase, ademais, que o Código Civil fala de que a servidume “continuará” cando, en realidade, antes da enaxenación non había servidume, servidume que se crea “ex novo” despois de dita enaxenación.
Outra forma de constitución da servidume é a usucapión. A servidume tamén pode constituírse por prescripción adquisitiva ou usucapión. A esta forma de constitución da servidume refírese o art.537 Ccc e fai referencia á posibilidade de adquirir por usucapión por un tempo de 20 anos ás servidumes continuas e aparentes. Exemplo de servidume continua e aparente: acueduto de auga. Polo contrario, a servidume de paso é descontinua, só cando se transita por alí é cando se exercita a servidume; aínda que é aparente cando se ve o camiño (pode non ser aparente se non hai camiño). A servidume de paso non pode adquirirse, polo tanto, por usucapión segundo o Código Civil. No caso do Dereito Civil de Galicia, permite que a servidume de paso se poda adquirir por usucapión (art.82. e art.88). O día en que comeza a exercitarse a servidume é o dies a quo. Advírtase que ó ser a servidume un dereito real inmobiliario, ten acceso ó Rexistro da Propiedade tal e como se deduce do art.2.2 LH e faise constar esta servidume ben como unha carga/gravame no folio rexistral do predio servinte ou ben como unha cualidade no folio rexistral do predio dominante. Non obstante, o TS, en xurisprudencia reiterada, ten declarado que as servidumes aparentes surten efectos fronte a terceiros aínda que non consten inscritas no Rexistro da Propiedade.
12.3. Contido e extinción das servidumes
En primeiro lugar, hai que sinalar que o Código Civil outorga unha ampla marxe de liberdade ao disposto polas partes tal e como se infire dos arts.594 e 598 Cc. Así se di que todo propietario dunha finca pode establecer nela as servidumes que teña por conveniente.
Xa que logo, o contido das servidumes (os dereitos e obrigacións das partes) dependerá, en primeiro lugar, do seu título constitutivo e, no seu defecto, estarase ao disposto no libro II do Código Civil (coa rúbrica “De los bienes, de la propiedad y de sus modificaciones”), título VII (“De las servidumbres”). Ademais, e como principio xeral do exercicio das
servidumes dise que as servidumes deben exercitarse “ civiliter ”, isto é, do xeito menos gravoso para o fundo servinte.
En canto ós gastos e melloras da servidume, serán de cargo do dono do predio dominante, tal e como se deduce do art.543 Cc. Os gastos das melloras serán sufragados polo dono do predio dominante tamén, salvo que se acordara outra cousa.
Defensa da servidume. O titular do predio dominante pode exercitar a chamada acción confesoria e permite que a exercite contra aquel que perturbe ou descoñeza o seu dereito. Por outra banda, se unha persoa considera que sobre o seu fundo se está exercitando indebidamente unha servidume, pode facer uso da acción negatoria , que compete ó dono do predio que pretende combatir a existencia da servidume.
Hai que advertir que as servidumes son susceptibles de modificación ben por acordo dos titulares dos predios dominante e servinte, ou ben por decisión unilateral do dono do predio servinte, posibilidade que prevé o art.545 Cc.
A extinción da servidume vén recollida no art.546 Cc que establece unha lista de causas de extinción que non é exhaustiva, senón que se trata dunha enumeración exemplificativa e enunciativa ( ad exemplum ), é dicir, hai outras clases de extinción da servidume non recollidas neste artigo.
- Extínguese a servidume por consolidación (reunión), é dicir, por reunirse nunha mesma persoa as titularidades do predio dominante e do predio servinte. A razón desta causa de extinción é que non pode haber servidume se os dous predios pertencen ó mesmo propietario, xa que o art.530 Cc esixe que pertenzan os fundos a propietarios distintos.
- Non uso durante 20 anos.
- A perda da cousa.
- Por chegar o día ou por cumprirse a condición segundo a servidume sexa temporal ou condicional.
- Tamén se extingue a servidume por renuncia do dono do predio dominante.
- Extínguese a servidume por acordo entre os interesados (titulares do predio dominante e servinte).
Hai outros casos non contemplados no art.546 Cc. Por exemplo, extínguese a servidume pola adquisición dun terceiro da finca servinte sen que
Ademais, hai que dicir en relación á servidume de paso que está lexitimado para esixir esta servidume, tratándose dunha finca enclavada, o propietario da finca enclavada tal e como se deduce do art.564 Cc. Hai que advertir, que segundo a xurisprudencia, non só está lexitimado o propietario, senón tamén outras persoas que teñan algún dereito de aproveitamento das fincas (por exemplo o usufrutuario). Hai que advertir, ademais, que para a existencia desta servidume han de concorrer 2 requisitos:
- Que unha finca se encontre enclavada entre outras fincas alleas.
- Que a finca enclavada careza de saída ó camiño público. Por camiño público enténdese calquera vía de comunicación rural ou urbana.
Trátase dunha servidume da que se require pedir a súa constitución e, ademais, pode constituírse mesmo contra a vontade do titular do predio servinte. Polo tanto, se non estivese de acordo na constitución da servidume, requirirase unha solución xudicial ou administrativa. Advírtase que cando hai que acudir a xuízo, plantéxase a dúbida de se é necesario que exista litisconsorcio pasivo necesario , isto é, se é necesario que a demanda se plantexe contra todos os titulares colindantes ou só contra un deles.
A indemnización debe abonala o dono do predio dominante e previamente á constitución da servidume. Por iso é difícil facer un cálculo a priori da cuantía da indemnización. Esta indemnización será, en primeiro lugar, a que pacten ou conveñan as partes. En defecto de pacto, hai que distinguir dúas hipóteses:
- Se o paso constitúe unha vía permanente, indemnizarase ó dono do predio servinte o valor do terreo que se ocupe.
- Porén, se a servidume non constitúe unha vía permanente, a indemnización ó titular do predio servinte consistirá simplemente no abono do prexuízo que ocasione este gravame, tal e como se deduce do art.564 Cc.
Hai un caso especial en que non hai dereito a indemnización, salvo pacto en contrario O art.567 Cc establece o seguinte: se adquirida unha finca por venta, permuta ou partición quedase enclavada entre outras do vendedor, permutante ou copartícipe, éstes estarán obrigados a dar paso sen indemnización, salvo pacto en contrario. O suposto é o seguinte: B vende a A unha finca enclavada; neste caso e segundo o art.567 Cc, A ten dereito a esixir ó vendedor B paso sen obrigación a indemnizar, salvo pacto en contrario. (Dereito Civil de Galicia: art.85 Cc)
B
C A D
E
Para terminar con isto, e como manifestación do principio que rexe nas servidumes ( uso “civiliter” ), vemos os arts.565 e 566 Cc, dos que se infire que a servidume de paso debe darse polo punto menos prexudicial ó fundo servinte e por donde sexa menor a distancia do predio dominante ó camiño público. Ademais, a anchura do paso será a suficiente para as necesidades do predio dominante(só o xusto).
Finalmente e como unha causa especial de extinción da servidume de paso, o art.568 Cc permite ó dono do predio servinte esixir a extinción da servidume cando desaparezan as necesidades que ocasionaron a súa constitución; así, por haber obtido o predio dominante outros medios de acceso ó camiño público.
LDCG ≠ CC
En canto á constitución da servidume de paso, na LDCG permítese que se constitúa por usucapión (art.82.1 e 88 LDCG); no Código Civil non. Ademais, pódese esixir a constitución forzosa (art.84).
Segundo o Cc, só está lexitimado para esixir a constitución da servidume de paso o titular da finca enclavada; na LDCG -> art.83.1.
Diferenzas entre servidume de paso e serventía
A serventía é un tipo de comunidade xermánica, xa que non hai cuotas, non hai acción de división (é indivisible). Só na serventía hai unha cesión por parte dos titulares dos predios que están ó lado do camiño, polo que a disfrutan todos por igual, non hai predio dominante nin predio servinte, todos gozan dese camiño ó ceder o seu terreo; caso contrario á servidume.
Serventía: Art.76 a 81 LDCG
- art.76: é un camiño ou paso privado, de titularidade común que non ten cuotas asignadas e independentemente do que cada usuario aportara. Non é de uso exclusivo dos colindantes.
- art.77: o que alegue a existencia de serventía contra alguén que di ser propietario exclusivo, debe probalo. Desta proba beneficiaranse todos os demais (titulares) cotitulares; non obstante, as resolucións adversas non lles prexudicarán.
