






Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity
Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium
Prepara tus exámenes
Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity
Prepara tus exámenes con los documentos que comparten otros estudiantes como tú en Docsity
Encuentra los documentos específicos para los exámenes de tu universidad
Estudia con lecciones y exámenes resueltos basados en los programas académicos de las mejores universidades
Responde a preguntas de exámenes reales y pon a prueba tu preparación
Consigue puntos base para descargar
Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium
Comunidad
Pide ayuda a la comunidad y resuelve tus dudas de estudio
Ebooks gratuitos
Descarga nuestras guías gratuitas sobre técnicas de estudio, métodos para controlar la ansiedad y consejos para la tesis preparadas por los tutores de Docsity
El concepto de derivada de una función en un punto, incluye ejemplos de cómo calcular las rectas tangentes de diferentes funciones en un punto y su interpretación económica. Además, se tratan las reglas de derivación de funciones compuestas y se presentan ejercicios para practicar.
Tipo: Apuntes
1 / 11
Esta página no es visible en la vista previa
¡No te pierdas las partes importantes!







En adiante consideraremos unha funci´on f : (a, b) ⊂ R → R e xo ∈ (a, b). Sabemos que para cada x 6 = xo, o cociente f^ (x x)−−fx^ (ox o)´e a pendente da recta que pasa polos puntos (x, f (x)) e (xo, f (xo)). Na gr´afica podemos observar como var´ıa esa pendente cando x se aproxima a xo.
Se existe l´ım x→xo
f (x) − f (xo) x − xo
, a recta r que pasa por (xo, f (xo)) e ten por pendente dito l´ımite, recibe
o nome de recta tanxente ´a gr´afica de f en (xo, f (xo)).
Definici´on 1. Diremos que a funci´on f e derivable en´ xo se existe o l´ımite l´ım x→xo
f (x) − f (xo) x − xo
En caso de existir, dito l´ımite ch´amase derivada de f en xo e den´otase por f ′(xo) ou (^) dxdf (xo). Diremos que f ´e derivable en (a, b) se f e derivable en cada punto do intervalo´ (a, b).
Observaci´on. Se f ´e derivable en xo, f ′(xo) ´e, pois, a pendente da recta tanxente ´a gr´afica de f en (xo, f (xo)). A ecuaci´on desta recta ´e logo y = f ′(xo)(x − xo) + f (xo).
Exemplos 2. 1. A funci´on f : R → R definida por f (x) = x^2 ´e derivable en R. Vexamos que f ′(xo) = 2xo, para todo xo ∈ R:
l´ım x→xo
f (x) − f (xo) x − xo
= l´ım x→xo
x^2 − x^2 o x − xo
= l´ım x→xo
(x − xo)(x + xo) x − xo
= l´ım x→xo x + xo = 2xo
11
12 Grado en ADE: Matem´aticas
f (x) − f (xo) x − xo
non existe.
Proposici´on 3. Se f e derivable en´ xo, ent´on f ´e continua en xo.
Observaci´on. Unha funci´on pode ser continua nun punto e non ser derivable nel, por exemplo f (x) =| x | ´e continua en R e non ´e derivable en 0.
Facendo c´alculos similares os do exemplo 2.1 podemos obter as derivadas das funci´ons elementais seguintes:
Proposici´on 4. Suposto que a ∈ R e un valor determinado.´ Se f (x) = a, ent´on f ′^ (x) = 0 Se f (x) = x, ent´on f ′^ (x) = 1 Se f (x) = ax, ent´on f ′^ (x) = a Se f (x) = (^) x^1 , ent´on f ′^ (x) = − (^) x^12 Se f (x) = xa, ent´on f ′^ (x) = axa−^1 Se f (x) =
x, ent´on f ′^ (x) = 2 √^1 x Se f (x) = ex, ent´on f ′^ (x) = ex^ Se f (x) = ln x, ent´on f ′^ (x) = (^1) x Se f (x) = ax, ( con a > 0), ent´on f ′^ (x) = ax^ ln a Se f (x) = cos x, ent´on f ′^ (x) = − sen x Se f (x) = sen x, ent´on f ′^ (x) = cos x Se f (x) = tg x, ent´on f ′^ (x) = (^) cos^12 x = 1 + tg^2 x Se f (x) = arc tg x, ent´on f ′^ (x) = (^) 1+^1 x 2 Se f (x) = arcsen x, ent´on f ′^ (x) = √ 11 −x 2 Se f (x) = arc cos x, ent´on f ′^ (x) = √− 1 −^1 x 2
Proposici´on 5. Se f, g : (a, b) ⊂ R → R son derivables en xo ∈ (a, b), tam´en son derivables as funci´ons f + g, λf (con λ ∈ R), f g e fg (se g(xo) 6 = 0). Ademais:
a) (f + g)′(xo) = f ′(xo) + g′(xo) b) (λf )′(xo) = λf ′(xo) c) (f g)′(xo) = f ′(xo)g(xo) + f (xo)g′(xo) d)
f g
(xo) =
f ′(xo)g(xo) − f (xo)g′(xo) (g(xo))^2
Exemplos 6. 1. Se f (x) = 6x^4 − 3 x + 2, ent´on f ′(x) = 24x^3 − 3 , para todo x ∈ R.
6 x^4 − 3 x + 2 x^3 − 4
, ent´on f ′(x) =
(24x^3 − 3)(x^3 − 4) − (6x^4 − 3 x + 2)3x^2 (x^3 − 4)^2
6 x^6 − 90 x^3 − 6 x^2 + 12 (x^3 − 4)^2
Exercicio 7. Calcula as rectas tanxentes ´as gr´aficas das seguintes funci´ons no punto indicado: a) f (x) = sen x no punto ( − 2 π , −1) b) f (x) = ln x no punto (1, 0) c) f (x) = 6x^4 − 3 x + 2 no punto (0, 2) d) f (x) = 6 x^4 − 3 x + 2 x^3 − 4 no punto (1, − 35 )
Interpretaci´ons econ´omicas do concepto de derivada
En Econom´ıa, o termo de derivada correspondese co concepto de marxinalidade da funci´on. As´ı, as funci´ons derivadas das funci´ons de coste, de ingreso e de beneficio denominanse, respectivamente, coste marxinal, ingreso marxinal e beneficio marxinal. Outra das aplicaci´ons mais usuais do concepto de derivada ´e a elasticidade da demanda. Su- po˜namos que queremos calcular as unidades que variar´a a demanda dun ben cando o prezo aumenta nunha unidade. O resultado vai depender, en gran medida, do prezo do ben: se o prezo ´e moi pequeno, a variaci´on da demanda ser´a moi grande e, pola contra, se o prezo ´e moi grande, a variaci´on ser´a moi pequena. Interesanos poder comparar directamente as variaci´ons das demandas de duas mercanc´ıas calesqueira en termos relativos. O valor que se obt´en deste xeito, que non depende das unidades en que se miden as cantidades e os prezos, denom´ınase elasticidade da demanda.
14 Grado en ADE: Matem´aticas
(√ 1 − x^2
) d) h(x) = sen f (x) ln x
Definici´on 10. Consideremos a funci´on f : A ⊂ R → R.
Exemplos 11. 1. f (x) =| x | ten en xo = 0 un m´ınimo porque f (x) =| x |≥ 0 = f (0), para todo x ∈ R.
Proposici´on 12. Se f : [a, b] ⊂ R → R e continua en´ [a, b], existen x 1 , x 2 ∈ [a, b] tales que f (x 1 ) ≤ f (x) ≤ f (x 2 ), para todo x ∈ [a, b].
Proposici´on 13. Sexa f : [a, b] ⊂ R → R. Se f ten un extremo en xo ∈ (a, b) e f ´e derivable en xo, ent´on f ′(xo) = 0.
Observaci´on. 1. Este resultado d´anos unha condici´on necesaria para a existencia de extremos, pero non suficiente: a funci´on f (x) = x^3 ´e derivable en xo = 0 e f ′(0) = 0, pero non ten un extremo nese punto.
Teorema 14 (Teorema de Rolle). Sexa f : [a, b] ⊂ R → R unha funci´on continua en [a, b] e derivable en (a, b). Se f (a) = f (b), ent´on existe c ∈ (a, b) tal que f ′(c) = 0.
Exercicio 15. Interpreta xeometricamente este teorema e fixate como afirma que, se a recta que une os puntos (a, f (a)) e (b, f (b)) e paralela ´´ o eixo x, ent´on existe polo menos un punto c ∈ (a, b) tal que a recta tanxente ´a gr´afica de f en (c, f (c)) e, tam´´ en, paralela ´o eixo x.
Teorema 16 (Teorema do valor medio). Se f : [a, b] ⊂ R → R e unha funci´´ on continua en [a, b] e
derivable en (a, b), ent´on existe c ∈ (a, b) tal que f ′(c) =
f (b) − f (a) b − a
Curso 2011-2012 15
Demostraci´on.-Considereraremos a funci´on g : [a, b] ⊂ R → R, g(x) = f (x) − f^ (b) b−−fa^ ( a)(x − a). Temos que g(a) = f (a) e g(b) = f (b) − f^ (b) b−−fa^ (a)(b − a) = f (b) − f (b) + f (a) = f (a), e adem´ais g e unha funci´´ on continua en [a, b] e derivable en (a, b). As´ı podemos aplicar o Teorema de Rolle a g en [a, b] e obtemos que existe c ∈ (a, b) tal que g′(c) = 0.
Como g′(x) = f ′(x) − f^ (b b)−−fa^ ( a), este valor c verifica que f ′(c) = f^ (b) b−−fa^ ( a).
Exercicio 17. Interpreta xeometricamente este teorema e fixate como afirma que existe polo menos un punto c ∈ (a, b) tal que a recta tanxente ´a gr´afica de f en (c, f (c)) e paralela ´´ a recta que une os puntos (a, f (a)) e (b, f (b)).
Consecuencia do Teorema do valor medio obtemos os seguintes resultados:
Proposici´on 18. Sexa f : [a, b] ⊂ R → R unha funci´on continua en [a, b] e derivable en (a, b).
Observaci´on A funci´on f (x) = x^3 ´e estritamente crecente e, nembargantes, f ′(0) = 0. ´E dicir, non se ten o rec´ıproco do apartado 3 (nin, de xeito an´alogo, do 5) da proposici´on.
Teorema 19 (Regra de L’Hˆopital). Sexan f, g derivables en (a, b), con g′(x) 6 = 0 para todo x ∈ (a, b).
Se xo ∈ (a, b) e l´ım x→xo f (x) = l´ım x→xo g(x) = 0 , temos que, se existe l´ım x→xo
f ′(x) g′(x)
= `, ent´on
l´ım x→xo
f (x) g(x)
Observaci´on Se as funci´ons f ′^ e g′^ siguen estando nas condici´ons da regra de L’Hˆopital, esta pode aplicarse de novo a ditas funci´ons.
Exemplos 20. 1. l´ım x→ 0
sen x ln(x + 1)
= 1, porque l´ım x→ 0
cos x 1 (x+1)
x tg x
= 1, xa que l´ım x→ 0
1 + tg^2 x
ln x x −
x
= 2, pois l´ım x→ 1
1 x 1 − 2 √^1 x
2 x^ − 5 x x
= ln 25 , porque l´ım x→ 0
2 x^ ln 2 − 5 x^ ln 5 1
= ln 2 − ln 5 = ln (^25)
Observaci´on. 1. Debemos ser coidadosos ´o aplicar a Regra de L’Hˆopital, xa que se non existe
o l´ım x→xo
f ′(x) g′(x)
, non nos asegura que podamos concluir que non existe l´ım x→xo
f (x) g(x)
. Por exemplo,
o l´ım x→ 0
x^2 sen (^1) x sen x
vale cero pero, se aplicamos a regra de L’Hˆopital a este cociente, o l´ımite do cociente das derivadas non existe.
Curso 2011-2012 17
ln A = ln
l´ım x→ 1 x ln^3 x^ ) = l´ım x→ 1 ln
x ln^3 x )^ = l´ım x→ 1
ln x
ln x = 3 e as´ı A = e^3.
Exercicios
l´ım x→ 1 + (x − 1) ln(x − 1) l´ım x→ 0
sen 2x sen 3x l´ım x→ 0
xex^ cos^2 6 x e^2 x^ − 1 l´ım x→ 0
cos^2 x − 1 x^2
x^ l´ım→ 0
( 1 x −^
1 sen x
) x^ l´ım→ 0
x x + sen x xl´ım→ 0
√ a + 2x −
√ a + x x xl´ım→ 0
arc tg x sen x x
x→^ l´ım+∞ x^
(^1) x xl´→ım π 2
tg 3x tg x l´ım x→ 0 +
ln tg 2x ln tg x x→l´ım+∞
ex^ − 1 ln(ex^ + x)
xl´ım→ 0 (1 +^ x)^
(^1) x xl´→ım π 4
tg 2x ln tg x (^) x→l´ım+∞ x + sen x x + cos x xl´ım→ 0
(2 − x)ex^ − x − 2 x^3
x^ l´ım→ 0
ln(cos ax) ln(cos bx) l´ım x→ 0 + (arc tg x) ln^1 x x→l´ım+∞
x + 5 + sen x x − 5 + cos x x→l´ım+∞
ex^ + sen x ex^ + cos x
Definici´on 23. Sexa f : (a, b) ⊂ R → R unha funci´on derivable en (a, b). Def´ınese a funci´on derivada de f como a funci´on, f ′^ : (a, b) ⊂ R → R, que a cada x ∈ (a, b) lle fai corresponder o n´umero real f ′(x). Se f ′^ e, ´´ a s´ua vez, derivable en (a, b), def´ınese f ′′^ : (a, b) ⊂ R → R, como a funci´on derivada de f ′, as´ı f ′′(x) = (f ′)′(x) ∈ R, que se denominar´a derivada segunda de f ou derivada de orde 2 de f. E as´ı sucesivamente, ´e dicir, se n ∈ N e f n−1)^ : (a, b) ⊂ R → R e unha funci´´ on derivable en (a, b), def´ınese a funci´on derivada n-´esima de f ou derivada de orde n de f , f n)^ : (a, b) ⊂ R → R , como a funci´on derivada de f n).
Exemplos 24. 1. Se f (x) = x^4 − 8 x^2 − 5 , ent´on f ′(x) = 4x^3 − 16 x, f ′′(x) = 12x^2 − 16 , f ′′′(x) = 24x, f 4)(x) = 24 e f n)(x) = 0, para todo n > 4.
Definici´on 25. Dise que f : (a, b) ⊂ R → R ´e de clase n en (a, b), para n ∈ N, n ≥ 1 , se f admite derivada de orde n en (a, b) e f n)^ e continua en´ (a, b). O conxunto de t´odalas funci´ons de clase n en (a, b) den´otase por Cn((a, b)). Se f admite derivada de calquera orde en (a, b), dise que f e de clase infinito en´ (a, b), e den´otase por C∞((a, b)) o conxunto de t´odalas funci´ons de clase infinito en (a, b). O conxunto de t´odalas funci´ons continuas en (a, b) den´otase por C^0 ((a, b)).
Exemplos 26. 1. A funci´on f (x) = x^4 − 8 x^2 − 5 e de clase infinito en´ R porque, como vimos anteriormente, admite derivadas de calquera orde.
18 Grado en ADE: Matem´aticas
Vimos, en secci´ons anteriores, que os posibles extremos dunha funci´on f : [a, b] ⊂ R → R son:
Tam´en estudamos, a partir do signo da primeira derivada, o crecemento e decrecemento dunha funci´on o que nos permit´ıa, ´a s´ua vez, localizar extremos dunha funci´on diferenciable. Outro resultado que nos permite asegurar se un punto ´e ou non un extremo dunha funci´on ´e o seguinte:
Proposici´on 27. Sexan f ∈ Cn((a, b)) e xo ∈ (a, b) de xeito que f k)(xo) = 0, para todo k = 1 ,... , n − 1 e f n)(xo) 6 = 0. Ent´on:
Exemplos 28. 1. A funci´on g(x) = ex^ + e−x^ + 2 cos x ten un m´ınimo en xo = 0 porque
g′(x) = ex^ − e−x^ − 2 sen x, g′(0) = 0 g′′(x) = ex^ + e−x^ − 2 cos x, g′′(0) = 0 g′′′(x) = ex^ − e−x^ + 2 sen x, g′′′(0) = 0 g4)(x) = ex^ + e−x^ + 2 cos x, g4)(0) = 4 > 0
x(4 − x). O dominio desta funci´on ´e o intervalo [0, 4] e, polo tanto, os posibles extremos son x = 0, x = 4 e aqueles puntos de (0, 4) nos que f ′^ se anula. Como f (x) ≥ 0 = f (0) = f (4), para todo x ∈ (0, 4), x = 0 e x = 4 son m´ınimos da funci´on. Ademais, para cada x ∈ (0, 4),
f ′(x) =
x(4 − x) + x
4 − 2 x 2
x(4 − x)
2 x(3 − x) √ 4 x − x^2
que s´o se anula cando x = 3. Para saber se este punto ´e ou non un extremo de f estudamos o signo da primeira derivada:
Se x ∈ (0, 3), f ′(x) > 0 e, polo tanto, f ´e crecente nese intervalo. Se x ∈ (3, 4), f ′(x) < 0 e, polo tanto, f ´e decrecente nese intervalo.
Ent´on, x = 3 e un m´´ aximo de f.
f ′
−6−1 0 1 2 3 4 5
−
−
−
−
−
0
1
2
3 f (x) = x
p x(4 − x)
−1−1 0 1 2 3 4 5
0
1
2
3
4
5
6
7
20 Grado en ADE: Matem´aticas
Se as desigualdades anteriores son estritas, estas caracterizan as funci´ons estritamente convexas ou estritamente c´oncavas respectivamente.
Observaci´on. Tendo en conta que T (y) = f (x) + f ′(x)(y − x) ´e a recta tanxente a f no punto (x, f (x)), unha funci´on ´e c´oncava se, e s´o se, para cada y ∈ [a, b] se ten que f (y) ≤ T (y); ´e dicir, se, e s´o se, a recta tanxente ´a f en cada punto queda por derriba da gr´afica de f. Do mesmo xeito, unha funci´on ´e convexa se, e s´o, a recta tanxente ´a f en cada punto queda por debaixo da gr´afica de f.
Proposici´on 34. Sexa f ∈ C^2 ((a, b)). Ent´on
Observaci´on O rec´ıproco dos apartados 3 e 4 non se verifica en xeral: a funci´on f (x) = x^4 e estrita-´ mente convexa e f ′′(0) = 0.
Exemplo 35. Estudaremos crecemento, decrecemento, extremos relativos, concavidade, convexidade e puntos de inflexi´on da funci´on f (x) = x^2 e−x. Observamos primeiro que esta funci´on ´e de clase infinito en R, polo que podemos usar todolos resultados que co˜necemos relacionados coa derivaci´on para realizar o estudo pedido. Para atopar os seus extremos, calculamos a derivada de f : f ′(x) = 2xe−x^ − x^2 e−x^ = e−x(2x − x^2 ). Como esta funci´on s´o se anula cando x = 0 e x = 2, os ´unicos posibles extremos de f son estes dous puntos. Estudamos o signo da derivada:
Se x ∈ (−∞, 0), f ′(x) < 0 e, polo tanto, f e decrecente en´ (−∞, 0).
Se x ∈ (0, 2), f ′(x) > 0 e, daquela, f ´e crecente en (0, 2).
Se x ∈ (2, +∞), f ′(x) < 0 e, daquela, f ´e decrecente en (2, +∞).
Xa podemos concluir que f presenta un m´ınimo en (0, 0) e un m´aximo en (2, 4 e−^2 ). Ainda que tam´en poder´ıamos comprobalo vendo que f ′′(0) > 0 e que f ′′(2) < 0 A segunda derivada, f ′′(x) = e−x(x^2 − 4 x + 2), anulase para x = 2 +
2 e para x = 2 −
Se x ∈ (−∞, 2 −
2), f ′′(x) > 0 e, polo tanto, f ´e convexa nese intervalo.
Se x ∈ (2 −
2), f ′′(x) < 0 e, daquela, f ´e c´oncava nese intervalo.
Se x ∈ (2 +
2 , +∞), f ′′(x) > 0 e, daquela, f e convexa nese intervalo.´
Podemos concluir que f presenta puntos de inflexi´on para x = 2 +
2 e para x = 2 −
2 , ainda que tam´en poder´ıamos comprobalo vendo que a derivada terceira non se anula nestes puntos. Para mellor esbozar a gr´afica da funci´on f (x) = x^2 e−x, podemos tam´en estudar o seu comporta- mento cando x tende a +∞ e −∞: l´ım x→−∞ x^2 e−x^ = +∞
l´ım x→+∞ x^2 e−x^ = l´ım x→+∞
x^2 ex^ =^ x→l´ım+∞
2 x ex^ =^ x→l´ım+∞
2 ex^ = 0
Curso 2011-2012 21
As´ı a gr´afica de f ser´a:
−1−2 −1 0 1 2 3 4 5 6
−0.
0
1
2
3
f(x)=x^2 e−x
Exercicios
√ |x| b) f (x) = e
x x c) f (x) = ln(1 + x^2 ) d) f (x) = x ln x e) f (x) = 1 x
x^2 2 f) f (x) = 1 x^2 − 1 (x − 1)^2 g) f (x) =
√ x^2 − 1