Docsity
Docsity

Prepara tus exámenes
Prepara tus exámenes

Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity


Consigue puntos base para descargar
Consigue puntos base para descargar

Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium


Orientación Universidad
Orientación Universidad


Derivada de una función en un punto, Apuntes de Matemáticas

El concepto de derivada de una función en un punto, incluye ejemplos de cómo calcular las rectas tangentes de diferentes funciones en un punto y su interpretación económica. Además, se tratan las reglas de derivación de funciones compuestas y se presentan ejercicios para practicar.

Tipo: Apuntes

2012/2013

Subido el 21/03/2013

o_connor
o_connor 🇪🇸

3.7

(49)

38 documentos

1 / 11

Toggle sidebar

Esta página no es visible en la vista previa

¡No te pierdas las partes importantes!

bg1
Cap´
ıtulo 2
C´
alculo diferencial de funci´
ons dunha
variable real
2.1. Derivada dunha funci´
on nun punto
En adiante consideraremos unha funci´
on f: (a, b)RRexo(a, b).
Sabemos que para cada x6=xo, o cociente f(x)f(xo)
xxo´
e a pendente da recta que pasa polos puntos
(x, f (x)) e(xo, f(xo)). Na gr´
afica podemos observar como var´
ıa esa pendente cando xse aproxima
axo.
Se existe l´ım
xxo
f(x)f(xo)
xxo
, a recta rque pasa por (xo, f (xo)) e ten por pendente dito l´
ımite, recibe
o nome de recta tanxente ´
a gr´
afica de fen (xo, f (xo)).
Definici´
on 1. Diremos que a funci´
on f´
e derivable en xose existe o l´
ımite l´ım
xxo
f(x)f(xo)
xxo
.
En caso de existir, dito l´
ımite ch´
amase derivada de fen xoe den´
otase por f0(xo)ou df
dx (xo).
Diremos que f´
e derivable en (a, b)se f´
e derivable en cada punto do intervalo (a, b).
Observaci´
on. Se f´
e derivable en xo,f0(xo)´
e, pois, a pendente da recta tanxente ´
a gr´
afica de fen
(xo, f (xo)). A ecuaci´
on desta recta ´
e logo y=f0(xo)(xxo) + f(xo).
Exemplos 2. 1. A funci ´
on f:RRdefinida por f(x) = x2´
e derivable en R. Vexamos que
f0(xo)=2xo, para todo xoR:
l´ım
xxo
f(x)f(xo)
xxo
= l´ım
xxo
x2x2
o
xxo
= l´ım
xxo
(xxo)(x+xo)
xxo
= l´ım
xxo
x+xo= 2xo
2. A ecuaci ´
on da recta tanxente ´
a gr´
afica da funci´
on f(x) = x2no punto (3,9) ´
ey=f0(3)(x
3) + f(3) = 6(x3) + 9, isto ´
ey= 6x9.
11
pf3
pf4
pf5
pf8
pf9
pfa

Vista previa parcial del texto

¡Descarga Derivada de una función en un punto y más Apuntes en PDF de Matemáticas solo en Docsity!

Cap´ıtulo 2

C´alculo diferencial de funci´ons dunha

variable real

2.1. Derivada dunha funci´on nun punto

En adiante consideraremos unha funci´on f : (a, b) ⊂ R → R e xo ∈ (a, b). Sabemos que para cada x 6 = xo, o cociente f^ (x x)−−fx^ (ox o)´e a pendente da recta que pasa polos puntos (x, f (x)) e (xo, f (xo)). Na gr´afica podemos observar como var´ıa esa pendente cando x se aproxima a xo.

Se existe l´ım x→xo

f (x) − f (xo) x − xo

, a recta r que pasa por (xo, f (xo)) e ten por pendente dito l´ımite, recibe

o nome de recta tanxente ´a gr´afica de f en (xo, f (xo)).

Definici´on 1. Diremos que a funci´on f e derivable en´ xo se existe o l´ımite l´ım x→xo

f (x) − f (xo) x − xo

En caso de existir, dito l´ımite ch´amase derivada de f en xo e den´otase por f ′(xo) ou (^) dxdf (xo). Diremos que f ´e derivable en (a, b) se f e derivable en cada punto do intervalo´ (a, b).

Observaci´on. Se f ´e derivable en xo, f ′(xo) ´e, pois, a pendente da recta tanxente ´a gr´afica de f en (xo, f (xo)). A ecuaci´on desta recta ´e logo y = f ′(xo)(x − xo) + f (xo).

Exemplos 2. 1. A funci´on f : R → R definida por f (x) = x^2 ´e derivable en R. Vexamos que f ′(xo) = 2xo, para todo xo ∈ R:

l´ım x→xo

f (x) − f (xo) x − xo

= l´ım x→xo

x^2 − x^2 o x − xo

= l´ım x→xo

(x − xo)(x + xo) x − xo

= l´ım x→xo x + xo = 2xo

  1. A ecuaci´on da recta tanxente ´a gr´afica da funci´on f (x) = x^2 no punto (3, 9) e´ y = f ′(3)(x −
      • f (3) = 6(x − 3) + 9, isto ´e y = 6x − 9.

11

12 Grado en ADE: Matem´aticas

  1. A funci´on f (x) =| x | non ´e derivable en xo = 0 pois l´ım x→xo

f (x) − f (xo) x − xo

non existe.

Proposici´on 3. Se f e derivable en´ xo, ent´on f ´e continua en xo.

Observaci´on. Unha funci´on pode ser continua nun punto e non ser derivable nel, por exemplo f (x) =| x | ´e continua en R e non ´e derivable en 0.

Facendo c´alculos similares os do exemplo 2.1 podemos obter as derivadas das funci´ons elementais seguintes:

Proposici´on 4. Suposto que a ∈ R e un valor determinado.´ Se f (x) = a, ent´on f ′^ (x) = 0 Se f (x) = x, ent´on f ′^ (x) = 1 Se f (x) = ax, ent´on f ′^ (x) = a Se f (x) = (^) x^1 , ent´on f ′^ (x) = − (^) x^12 Se f (x) = xa, ent´on f ′^ (x) = axa−^1 Se f (x) =

x, ent´on f ′^ (x) = 2 √^1 x Se f (x) = ex, ent´on f ′^ (x) = ex^ Se f (x) = ln x, ent´on f ′^ (x) = (^1) x Se f (x) = ax, ( con a > 0), ent´on f ′^ (x) = ax^ ln a Se f (x) = cos x, ent´on f ′^ (x) = − sen x Se f (x) = sen x, ent´on f ′^ (x) = cos x Se f (x) = tg x, ent´on f ′^ (x) = (^) cos^12 x = 1 + tg^2 x Se f (x) = arc tg x, ent´on f ′^ (x) = (^) 1+^1 x 2 Se f (x) = arcsen x, ent´on f ′^ (x) = √ 11 −x 2 Se f (x) = arc cos x, ent´on f ′^ (x) = √− 1 −^1 x 2

Proposici´on 5. Se f, g : (a, b) ⊂ R → R son derivables en xo ∈ (a, b), tam´en son derivables as funci´ons f + g, λf (con λ ∈ R), f g e fg (se g(xo) 6 = 0). Ademais:

a) (f + g)′(xo) = f ′(xo) + g′(xo) b) (λf )′(xo) = λf ′(xo) c) (f g)′(xo) = f ′(xo)g(xo) + f (xo)g′(xo) d)

f g

(xo) =

f ′(xo)g(xo) − f (xo)g′(xo) (g(xo))^2

Exemplos 6. 1. Se f (x) = 6x^4 − 3 x + 2, ent´on f ′(x) = 24x^3 − 3 , para todo x ∈ R.

  1. Se f (x) =

6 x^4 − 3 x + 2 x^3 − 4

, ent´on f ′(x) =

(24x^3 − 3)(x^3 − 4) − (6x^4 − 3 x + 2)3x^2 (x^3 − 4)^2

6 x^6 − 90 x^3 − 6 x^2 + 12 (x^3 − 4)^2

  1. Se f (x) = x^2 sen x, ent´on f ′(x) = 2x sen x + x^2 cos x
  2. Se f (x) = 4x^3 ex^ + (^2) x , ent´on f ′(x) = 12x^2 ex^ + 4x^3 ex^ − (^) x^22 = (12x^2 + 4x^3 )ex^ − (^) x^22

Exercicio 7. Calcula as rectas tanxentes ´as gr´aficas das seguintes funci´ons no punto indicado: a) f (x) = sen x no punto ( − 2 π , −1) b) f (x) = ln x no punto (1, 0) c) f (x) = 6x^4 − 3 x + 2 no punto (0, 2) d) f (x) = 6 x^4 − 3 x + 2 x^3 − 4 no punto (1, − 35 )

Interpretaci´ons econ´omicas do concepto de derivada

En Econom´ıa, o termo de derivada correspondese co concepto de marxinalidade da funci´on. As´ı, as funci´ons derivadas das funci´ons de coste, de ingreso e de beneficio denominanse, respectivamente, coste marxinal, ingreso marxinal e beneficio marxinal. Outra das aplicaci´ons mais usuais do concepto de derivada ´e a elasticidade da demanda. Su- po˜namos que queremos calcular as unidades que variar´a a demanda dun ben cando o prezo aumenta nunha unidade. O resultado vai depender, en gran medida, do prezo do ben: se o prezo ´e moi pequeno, a variaci´on da demanda ser´a moi grande e, pola contra, se o prezo ´e moi grande, a variaci´on ser´a moi pequena. Interesanos poder comparar directamente as variaci´ons das demandas de duas mercanc´ıas calesqueira en termos relativos. O valor que se obt´en deste xeito, que non depende das unidades en que se miden as cantidades e os prezos, denom´ınase elasticidade da demanda.

14 Grado en ADE: Matem´aticas

  1. Se f e unha funci´´ on derivable, calcula a derivada das funci´ons: a) h(x) = f (x + 5) b) h(x) = f (x^2 ) c) h(x) = f

(√ 1 − x^2

) d) h(x) = sen f (x) ln x

  1. Se g ´e unha funci´on derivable, calcula a derivada das funci´ons: a) f (x) = g(x + g(2)) b) f (x) = g(5xg(3)) + g(0)(x − π) c) f (x) = g(x + g(x)) d) f (x) = g(x)(x − 4) e) f (x) = g(x^2 ) − x f) f (x) = g(x^2 − x)

2.3. Teoremas de Rolle e do valor medio

Definici´on 10. Consideremos a funci´on f : A ⊂ R → R.

  1. Diremos que xo ∈ A e un m´´ ınimo relativo de f se existe r > 0 tal que f (x) ≥ f (xo), para todo x ∈ (xo − r, xo + r) ∩ A.
  2. Diremos que xo ∈ A e un m´´ aximo relativo de f se existe r > 0 tal que f (x) ≤ f (xo), para todo x ∈ (xo − r, xo + r) ∩ A.

Exemplos 11. 1. f (x) =| x | ten en xo = 0 un m´ınimo porque f (x) =| x |≥ 0 = f (0), para todo x ∈ R.

  1. A funci´on h(x) = −x^2 + 7 ten en xo = 0 un m´aximo porque h(x) = −x^2 + 7 ≤ 7 = h(0), para todo x ∈ R.
  2. A funci´on g(x) = −h(x) = x^2 − 7 ten en xo = 0 un m´ınimo porque g(x) = x^2 − 7 ≥ −7 = g(0), para todo x ∈ R. En xeral, xo e un m´´ aximo (resp. m´ınimo) de f se, e s´o se, xo e un m´´ ınimo (resp. m´aximo) de −f.

Proposici´on 12. Se f : [a, b] ⊂ R → R e continua en´ [a, b], existen x 1 , x 2 ∈ [a, b] tales que f (x 1 ) ≤ f (x) ≤ f (x 2 ), para todo x ∈ [a, b].

Proposici´on 13. Sexa f : [a, b] ⊂ R → R. Se f ten un extremo en xo ∈ (a, b) e f ´e derivable en xo, ent´on f ′(xo) = 0.

Observaci´on. 1. Este resultado d´anos unha condici´on necesaria para a existencia de extremos, pero non suficiente: a funci´on f (x) = x^3 ´e derivable en xo = 0 e f ′(0) = 0, pero non ten un extremo nese punto.

  1. ´E fundamental que o punto xo sexa interior, ´e dicir, que xo ∈ (a, b): a funci´on f : [0, 1] ⊂ R → R definida por f (x) = x ten un m´aximo en xo = 1 e f ′(1) = 1 6 = 0.
  2. A vista das observaci´´ ons anteriores, os posibles extremos dunha funci´on f : [a, b] ⊂ R → R ser´ıan: Aqueles puntos interiores nos que se anula a primeira derivada. Os extremos do intervalo, ´e dicir, a e b. Aqueles puntos do dominio onde a funci´on non ´e derivable.

Teorema 14 (Teorema de Rolle). Sexa f : [a, b] ⊂ R → R unha funci´on continua en [a, b] e derivable en (a, b). Se f (a) = f (b), ent´on existe c ∈ (a, b) tal que f ′(c) = 0.

Exercicio 15. Interpreta xeometricamente este teorema e fixate como afirma que, se a recta que une os puntos (a, f (a)) e (b, f (b)) e paralela ´´ o eixo x, ent´on existe polo menos un punto c ∈ (a, b) tal que a recta tanxente ´a gr´afica de f en (c, f (c)) e, tam´´ en, paralela ´o eixo x.

Teorema 16 (Teorema do valor medio). Se f : [a, b] ⊂ R → R e unha funci´´ on continua en [a, b] e

derivable en (a, b), ent´on existe c ∈ (a, b) tal que f ′(c) =

f (b) − f (a) b − a

Curso 2011-2012 15

Demostraci´on.-Considereraremos a funci´on g : [a, b] ⊂ R → R, g(x) = f (x) − f^ (b) b−−fa^ ( a)(x − a). Temos que g(a) = f (a) e g(b) = f (b) − f^ (b) b−−fa^ (a)(b − a) = f (b) − f (b) + f (a) = f (a), e adem´ais g e unha funci´´ on continua en [a, b] e derivable en (a, b). As´ı podemos aplicar o Teorema de Rolle a g en [a, b] e obtemos que existe c ∈ (a, b) tal que g′(c) = 0.

Como g′(x) = f ′(x) − f^ (b b)−−fa^ ( a), este valor c verifica que f ′(c) = f^ (b) b−−fa^ ( a).

Exercicio 17. Interpreta xeometricamente este teorema e fixate como afirma que existe polo menos un punto c ∈ (a, b) tal que a recta tanxente ´a gr´afica de f en (c, f (c)) e paralela ´´ a recta que une os puntos (a, f (a)) e (b, f (b)).

Consecuencia do Teorema do valor medio obtemos os seguintes resultados:

Proposici´on 18. Sexa f : [a, b] ⊂ R → R unha funci´on continua en [a, b] e derivable en (a, b).

  1. Se f ′(x) = 0, para todo x ∈ (a, b) se, e s´o se, f e constante.´
  2. f ′(x) ≥ 0 , para todo x ∈ (a, b) se, e s´o se, f e crecente.´
  3. Se f ′(x) > 0 , para todo x ∈ (a, b), ent´on f e estritamente crecente.´
  4. f ′(x) ≤ 0 , para todo x ∈ (a, b) se, e s´o se, f e decrecente.´
  5. Se f ′(x) < 0 , para todo x ∈ (a, b), ent´on f e estritamente decrecente.´

Observaci´on A funci´on f (x) = x^3 ´e estritamente crecente e, nembargantes, f ′(0) = 0. ´E dicir, non se ten o rec´ıproco do apartado 3 (nin, de xeito an´alogo, do 5) da proposici´on.

2.4. Regra de L’Hˆopital

Teorema 19 (Regra de L’Hˆopital). Sexan f, g derivables en (a, b), con g′(x) 6 = 0 para todo x ∈ (a, b).

Se xo ∈ (a, b) e l´ım x→xo f (x) = l´ım x→xo g(x) = 0 , temos que, se existe l´ım x→xo

f ′(x) g′(x)

= `, ent´on

l´ım x→xo

f (x) g(x)

= `.

Observaci´on Se as funci´ons f ′^ e g′^ siguen estando nas condici´ons da regra de L’Hˆopital, esta pode aplicarse de novo a ditas funci´ons.

Exemplos 20. 1. l´ım x→ 0

sen x ln(x + 1)

= 1, porque l´ım x→ 0

cos x 1 (x+1)

  1. l´ım x→ 0

x tg x

= 1, xa que l´ım x→ 0

1 + tg^2 x

  1. l´ım x→ 1

ln x x −

x

= 2, pois l´ım x→ 1

1 x 1 − 2 √^1 x

  1. l´ım x→ 0

2 x^ − 5 x x

= ln 25 , porque l´ım x→ 0

2 x^ ln 2 − 5 x^ ln 5 1

= ln 2 − ln 5 = ln (^25)

Observaci´on. 1. Debemos ser coidadosos ´o aplicar a Regra de L’Hˆopital, xa que se non existe

o l´ım x→xo

f ′(x) g′(x)

, non nos asegura que podamos concluir que non existe l´ım x→xo

f (x) g(x)

. Por exemplo,

o l´ım x→ 0

x^2 sen (^1) x sen x

vale cero pero, se aplicamos a regra de L’Hˆopital a este cociente, o l´ımite do cociente das derivadas non existe.

Curso 2011-2012 17

  1. Para calcular o l´ımite A = l´ım x→ 1 x ln^3 x aplicamos de novo logaritmos:

ln A = ln

l´ım x→ 1 x ln^3 x^ ) = l´ım x→ 1 ln

x ln^3 x )^ = l´ım x→ 1

ln x

ln x = 3 e as´ı A = e^3.

Exercicios

  1. Calcula os seguintes l´ımites :

l´ım x→ 1 + (x − 1) ln(x − 1) l´ım x→ 0

sen 2x sen 3x l´ım x→ 0

xex^ cos^2 6 x e^2 x^ − 1 l´ım x→ 0

cos^2 x − 1 x^2

x^ l´ım→ 0

( 1 x −^

1 sen x

) x^ l´ım→ 0

x x + sen x xl´ım→ 0

√ a + 2x −

√ a + x x xl´ım→ 0

arc tg x sen x x

x→^ l´ım+∞ x^

(^1) x xl´→ım π 2

tg 3x tg x l´ım x→ 0 +

ln tg 2x ln tg x x→l´ım+∞

ex^ − 1 ln(ex^ + x)

xl´ım→ 0 (1 +^ x)^

(^1) x xl´→ım π 4

tg 2x ln tg x (^) x→l´ım+∞ x + sen x x + cos x xl´ım→ 0

(2 − x)ex^ − x − 2 x^3

x^ l´ım→ 0

ln(cos ax) ln(cos bx) l´ım x→ 0 + (arc tg x) ln^1 x x→l´ım+∞

x + 5 + sen x x − 5 + cos x x→l´ım+∞

ex^ + sen x ex^ + cos x

2.5. Derivadas de orde superior e extremos relativos

Definici´on 23. Sexa f : (a, b) ⊂ R → R unha funci´on derivable en (a, b). Def´ınese a funci´on derivada de f como a funci´on, f ′^ : (a, b) ⊂ R → R, que a cada x ∈ (a, b) lle fai corresponder o n´umero real f ′(x). Se f ′^ e, ´´ a s´ua vez, derivable en (a, b), def´ınese f ′′^ : (a, b) ⊂ R → R, como a funci´on derivada de f ′, as´ı f ′′(x) = (f ′)′(x) ∈ R, que se denominar´a derivada segunda de f ou derivada de orde 2 de f. E as´ı sucesivamente, ´e dicir, se n ∈ N e f n−1)^ : (a, b) ⊂ R → R e unha funci´´ on derivable en (a, b), def´ınese a funci´on derivada n-´esima de f ou derivada de orde n de f , f n)^ : (a, b) ⊂ R → R , como a funci´on derivada de f n).

Exemplos 24. 1. Se f (x) = x^4 − 8 x^2 − 5 , ent´on f ′(x) = 4x^3 − 16 x, f ′′(x) = 12x^2 − 16 , f ′′′(x) = 24x, f 4)(x) = 24 e f n)(x) = 0, para todo n > 4.

  1. Se f (x) = ex, ent´on f n)(x) = ex, para todo n ≥ 1.
  2. Se f (x) = sen x, ent´on f ′(x) = cos x, f ′′(x) = − sen x, f ′′′(x) = − cos x e as´ı sucesivamente.

Definici´on 25. Dise que f : (a, b) ⊂ R → R ´e de clase n en (a, b), para n ∈ N, n ≥ 1 , se f admite derivada de orde n en (a, b) e f n)^ e continua en´ (a, b). O conxunto de t´odalas funci´ons de clase n en (a, b) den´otase por Cn((a, b)). Se f admite derivada de calquera orde en (a, b), dise que f e de clase infinito en´ (a, b), e den´otase por C∞((a, b)) o conxunto de t´odalas funci´ons de clase infinito en (a, b). O conxunto de t´odalas funci´ons continuas en (a, b) den´otase por C^0 ((a, b)).

Exemplos 26. 1. A funci´on f (x) = x^4 − 8 x^2 − 5 e de clase infinito en´ R porque, como vimos anteriormente, admite derivadas de calquera orde.

  1. Tam´en son de clase infinito en R as funci´ons f (x) = ex^ e h(x) = sen x.
  2. A funci´on g(x) = ln x ´e de clase infinito en (0, +∞).

18 Grado en ADE: Matem´aticas

Vimos, en secci´ons anteriores, que os posibles extremos dunha funci´on f : [a, b] ⊂ R → R son:

  1. Aqueles puntos interiores nos que se anula a primeira derivada.
  2. Os extremos do intervalo, ´e dicir, a e b.
  3. Aqueles puntos do dominio onde a funci´on non ´e derivable.

Tam´en estudamos, a partir do signo da primeira derivada, o crecemento e decrecemento dunha funci´on o que nos permit´ıa, ´a s´ua vez, localizar extremos dunha funci´on diferenciable. Outro resultado que nos permite asegurar se un punto ´e ou non un extremo dunha funci´on ´e o seguinte:

Proposici´on 27. Sexan f ∈ Cn((a, b)) e xo ∈ (a, b) de xeito que f k)(xo) = 0, para todo k = 1 ,... , n − 1 e f n)(xo) 6 = 0. Ent´on:

  1. Se n (^) ´e par e f n)(xo) < 0 , f ten un m´aximo relativo en xo.
  2. Se n ´e par e f n)(xo) > 0 , f ten un m´ınimo relativo en xo.
  3. Se n ´e impar, xo non ´e un extremo de f.

Exemplos 28. 1. A funci´on g(x) = ex^ + e−x^ + 2 cos x ten un m´ınimo en xo = 0 porque

g′(x) = ex^ − e−x^ − 2 sen x, g′(0) = 0 g′′(x) = ex^ + e−x^ − 2 cos x, g′′(0) = 0 g′′′(x) = ex^ − e−x^ + 2 sen x, g′′′(0) = 0 g4)(x) = ex^ + e−x^ + 2 cos x, g4)(0) = 4 > 0

  1. Estudemos os extremos de f (x) = x

x(4 − x). O dominio desta funci´on ´e o intervalo [0, 4] e, polo tanto, os posibles extremos son x = 0, x = 4 e aqueles puntos de (0, 4) nos que f ′^ se anula. Como f (x) ≥ 0 = f (0) = f (4), para todo x ∈ (0, 4), x = 0 e x = 4 son m´ınimos da funci´on. Ademais, para cada x ∈ (0, 4),

f ′(x) =

x(4 − x) + x

4 − 2 x 2

x(4 − x)

2 x(3 − x) √ 4 x − x^2

que s´o se anula cando x = 3. Para saber se este punto ´e ou non un extremo de f estudamos o signo da primeira derivada:

Se x ∈ (0, 3), f ′(x) > 0 e, polo tanto, f ´e crecente nese intervalo. Se x ∈ (3, 4), f ′(x) < 0 e, polo tanto, f ´e decrecente nese intervalo.

Ent´on, x = 3 e un m´´ aximo de f.

f ′

−6−1 0 1 2 3 4 5

0

1

2

3 f (x) = x

p x(4 − x)

−1−1 0 1 2 3 4 5

0

1

2

3

4

5

6

7

20 Grado en ADE: Matem´aticas

Se as desigualdades anteriores son estritas, estas caracterizan as funci´ons estritamente convexas ou estritamente c´oncavas respectivamente.

Observaci´on. Tendo en conta que T (y) = f (x) + f ′(x)(y − x) ´e a recta tanxente a f no punto (x, f (x)), unha funci´on ´e c´oncava se, e s´o se, para cada y ∈ [a, b] se ten que f (y) ≤ T (y); ´e dicir, se, e s´o se, a recta tanxente ´a f en cada punto queda por derriba da gr´afica de f. Do mesmo xeito, unha funci´on ´e convexa se, e s´o, a recta tanxente ´a f en cada punto queda por debaixo da gr´afica de f.

Proposici´on 34. Sexa f ∈ C^2 ((a, b)). Ent´on

  1. f ´e convexa en (a, b) se, e s´o se, f ′′(x) ≥ 0 , para todo x ∈ (a, b)
  2. f ´e c´oncava en (a, b) se, e s´o se, f ′′(x) ≤ 0 , para todo x ∈ (a, b)
  3. Se f ′′(x) > 0 , para todo x ∈ (a, b), ent´on f e estritamente convexa en´ (a, b).
  4. Se f ′′(x) < 0 , para todo x ∈ (a, b), ent´on f e estritamente c´´ oncava en (a, b).

Observaci´on O rec´ıproco dos apartados 3 e 4 non se verifica en xeral: a funci´on f (x) = x^4 e estrita-´ mente convexa e f ′′(0) = 0.

Exemplo 35. Estudaremos crecemento, decrecemento, extremos relativos, concavidade, convexidade e puntos de inflexi´on da funci´on f (x) = x^2 e−x. Observamos primeiro que esta funci´on ´e de clase infinito en R, polo que podemos usar todolos resultados que co˜necemos relacionados coa derivaci´on para realizar o estudo pedido. Para atopar os seus extremos, calculamos a derivada de f : f ′(x) = 2xe−x^ − x^2 e−x^ = e−x(2x − x^2 ). Como esta funci´on s´o se anula cando x = 0 e x = 2, os ´unicos posibles extremos de f son estes dous puntos. Estudamos o signo da derivada:

Se x ∈ (−∞, 0), f ′(x) < 0 e, polo tanto, f e decrecente en´ (−∞, 0).

Se x ∈ (0, 2), f ′(x) > 0 e, daquela, f ´e crecente en (0, 2).

Se x ∈ (2, +∞), f ′(x) < 0 e, daquela, f ´e decrecente en (2, +∞).

Xa podemos concluir que f presenta un m´ınimo en (0, 0) e un m´aximo en (2, 4 e−^2 ). Ainda que tam´en poder´ıamos comprobalo vendo que f ′′(0) > 0 e que f ′′(2) < 0 A segunda derivada, f ′′(x) = e−x(x^2 − 4 x + 2), anulase para x = 2 +

2 e para x = 2 −

  1. As´ı, Estudamos o signo da segunda derivada:

Se x ∈ (−∞, 2 −

2), f ′′(x) > 0 e, polo tanto, f ´e convexa nese intervalo.

Se x ∈ (2 −

2), f ′′(x) < 0 e, daquela, f ´e c´oncava nese intervalo.

Se x ∈ (2 +

2 , +∞), f ′′(x) > 0 e, daquela, f e convexa nese intervalo.´

Podemos concluir que f presenta puntos de inflexi´on para x = 2 +

2 e para x = 2 −

2 , ainda que tam´en poder´ıamos comprobalo vendo que a derivada terceira non se anula nestes puntos. Para mellor esbozar a gr´afica da funci´on f (x) = x^2 e−x, podemos tam´en estudar o seu comporta- mento cando x tende a +∞ e −∞: l´ım x→−∞ x^2 e−x^ = +∞

l´ım x→+∞ x^2 e−x^ = l´ım x→+∞

x^2 ex^ =^ x→l´ım+∞

2 x ex^ =^ x→l´ım+∞

2 ex^ = 0

Curso 2011-2012 21

As´ı a gr´afica de f ser´a:

−1−2 −1 0 1 2 3 4 5 6

−0.

0

1

2

3

f(x)=x^2 e−x

Exercicios

  1. Debuxa, se ´e posible, a gr´afica dunha funci´on f : (− 1 , 1) → R que non sexa derivable en x 0 = 0 e que te˜na en x 0 = 0 un m´ınimo e un punto de inflexi´on.
  2. Obt´en os m´aximos, m´ınimos e puntos de inflexi´on das seguintes funci´ons: a) f (x) =

√ |x| b) f (x) = e

x x c) f (x) = ln(1 + x^2 ) d) f (x) = x ln x e) f (x) = 1 x

x^2 2 f) f (x) = 1 x^2 − 1 (x − 1)^2 g) f (x) =

√ x^2 − 1