TEORÍA E CRÍTICA LITERARIA
Tema 1. A Literatura
1. Evolución histórica do termo “literatura”.
Durante a Antigüedade clásica, o concepto de literatura equivalía ao de “scriptura”
definido por Quintiliano como “saberes e ciencias profanos conservados mediante a
letra escrita. No humanismo o discurso superdítase ás regras da retórica: corrección,
precisión e beleza. No século XVIII a arte literaria comeza a estar rexida por unha
finalidade exclusivamente estética e, non será até o século XIX cando se consoliden
as concepcións actuais do termo literatura:
•Conxunto da producción literaria dunha época (literatura victoriana) ou dun
espazo (literatura mediterránea).
•Conxunto de obras clasificadas o particularizadas pola súa orixe, temática ou
intención.
•Bibliografía existente sobre un asunto específico.
•Sinónimo de “retórica”.
•Sinónimo de Historia da Literatura.
•Coñecemento sistemático e científico do fenómeno literario.
2. A literatura como fenómeno comunicativo.
A literatura é un fenómeno comunicativo “sui generis”, no cal a mensaxe ten tanta
importancia coma o seu contido. Para explicar esto nos servimos da teoría de
Jakobson, o cal, mediante o seu cadro dos elementos comunicativos, tenta resumir o
proceso comunicativo. Na súa teoría, cada elemento comunicativo leva unha función
determinada: emisor (f. expresiva), refererente (f. referencial), mensaxe (f. poética),
canle (f. fática), código (f. expresiva) e receptor (f. metalingüística). Así pois,
observamos que a importancia desta teoría reside en que con ela Jakobson explica a
literatura, porén, as relacións entre os elementos comunicativos tradicionais e os
literarios son diferentes xa que, por exemplo, a mensaxe na literatura ten unha
