LALKA, Ćwiczenia z Reżyseria

Pobierz LALKA i więcej Ćwiczenia w PDF z Reżyseria tylko na Docsity!

PM-:; ST'WOWY TEATR ZIEMI KRAKOWSKIEJ

IM. LUDWIKA SOLSKIEGO W TARNOWIE

Dyrektor Teatru : KAZIMIERZ BARNAŚ

BOLESŁAW PRUS

LALKA

SEZON TEATRALNY 1963/

„^.

B OLESŁAW PRUS

LALKA

WIDO W ISK O W : 1 AK TA CH - 15 O BRA Z C H

A daptacja : ZYGM U NT LE Ś NODORSKI

PROGRAM Nr 32

w ie dni ej zy byłby „T rzy po ol eni a " , myśląc zapewne

rom ant yka ch w os ob ie Rz ecki e go , o ucze st n ik a ch

pow st an ia st yczn io wego i o p o zyt y wi s ach. Uwzg lęd

n iaj ą c t e cec hy mo żna z t ern pr zyp i ać „L a lce " c ha -

r ak te r pow i e ści epickiej z la t p rzeło mo wy ch, a w k aż

d ym r azi e powieś c i - rzeki obr az uj ącej n iem a l 50

la t życia n aszego s po ł ecze ń s t a w w iek u XIX-t ym.

Rzecz oc zyw i st a , że adaptator p r zen o sząc dzieło

Prusa na scenę musiał dok on ć wybo ru , by z trzy-

tomowe .i p o wieś ci w y k ro ić trzygodz in n wido wisko.

Za wątek główny wziął więc Leś n o d orski, i c hyba słu

sz ni e, ro m a ns Wok ul sk i ego z Izabelą Ł ę c k ą. Na tk

teg o roma ns u n a jp l astyczniej zarysow uj sę pełna

sp r zecznośc i naturą Wokulsk iego, w któ r ej pozyty -

ista zmaga się n ieustannie z r omantykiem i ostatecz -

ni e p rzegrywa. Roma ns ten pozwala również uc hwycić

siły spo łec zne, które do pr owadziły do zejścia arysto -

k racj i z areny dziejo ej i oddały inicjatywę w ręc

mieszc z ański c h rycerzy kapitału or az ukazać kata -

strofę k u pca: Wokulsk i bowiem wybiwszy się ponad

swoją sferę rozbił się o spięt r zony z h e rb ów mur

fe u da l nych przesądów.

Adaptacja wprowadza m.in. t a kże Rzeckiego.

Szla ngbau m a, d o ktora Szumana, stud e ntów, przed-

stawicieli mieszc z aństwa warszawskiego choć tylko

w funkcjac h podbudowujących czy wyjaśn i a j ą c y c h

w ąt ek główny. Al e dzięki temu miłość Wok u lskiego

nie jest tylko sprawą j ego intymnego przeżycia, al

czynnikie m d e cydującym o rozwo j u po szczegól n ych

wydarzeń i postaci i formujący m zarazem dydak -

tykę powieścL

Ni twierdzi m y, że adaptacja Leśnodorskiego jest

najlepsza i jedyna do r ealizacji: mona by przecie

za m o tyw przewodni przyjąć np. pamiętnik Rze c-

kieg , l bo histor i ę sklepu , albo fi lantropi ę Woku -

skieg o, a l bo wreszc ie owe w p om ni ane j uż „trzy p o-

kolen i a" i to by może też wys ta rczało do przekazania

p o przez teatr najis t o tniejszych wartośc i ks ią żki.

Uw aża m y jednak, że p roblematyka utw oru literac -

k i go n jl ep i ej odbij a się w losie j ednostkowy m ,

w sprawa ch osob i stych człowi ka, ni e w historycz -

nych og óln ikach c h o ćby najp r ecyzy ' n iej oprawio -

nych w rea lia e poki. P mięć i wyobraźnia l udzka

n ajtn ·alej m aga z ynują te pro p o zycj li t ··ratury, którt'

m ogł yby si ę s t a ć wł a nym i propozycjami czytelnika

czy widza: z „A n ny Ka r e!1 iny" najle pi ej p a miętamy

pr ze c ież A nn ę i Wrońsk i ego , z „W ojn y i po koj u" -

N ataszę i Bie zuc how a , z „Ham l e a " Ham l et a i O felię.

Na t omi as t szc ze rze p od zieli my ż al na zy ch wid z ów ,

ż w a dap t a c ji tylko w min im al n ym st opn iu ud a ło

s ię ocali t o, co pr z y n ale ży g ł ów nie do n a r rac j i tj.

n ie p owt a rza lną s t ylis t ykę Prus a, j ego hum or w y-

so kie j pr óby , jeg o s pojr zen!e na Iud zi p e łn e ni e g ry -

ząc ej le cz st rofu jące j ir on ii, jego bystr ą spostrze -

gawc z o ś ć, i niezwykl e w rażl i w ą w yobr aźni ę , któr

pozwolił a mu m. in. z -Jzi en n lk rskich obser 'ac ji f -

...

lietonisty „K u rie ra Codzi nn ego" skonstruo wa ć wi e r-

ny obraz starej War szaw y lub z czyst ej in tu ic ji p is ar-

skiej od t worzyć sugestywnie Par yż , którego p rze-

ci e ż nigdy na oczy ni e wid zi I.

Niestety w ad a ptacj a ch za w sze z cze go t rze ba zre-

z ygnować, idzie tylko o to , by n ie b yło wyr zecze ń

d es perackich.

Je ż e li „Lalka" na nasz ej s ceni e z ach ę ci wid zów

d o ponow nej lekt u ry po wieśc i, j śli z bli ży jej głów

ny ch boh a t r ów odczuciu w s p ółcz esn eg o wi d za, jeśll

pomo ż e mu w z rozumi e niu g ł ó w n ych w a r t oś ci teg o

wybitneg o dzi ła - cel t ea tr u b ę d z i e chy ba os i ąg

n ięt y. K. B.

BOLE SŁAW PRUS

LA L KA

WIDOW I SK O W 3 AK TA CH - 15 O BRAZ C H

Adap ta c ja: ZY G MUNT LE ŚNODOR SKI

A K T I

O bra1. I. Re n omowa n a J adł o dajni a warsza w s ka

• 1878 r. Węgrow i e?„ r a dc a. D ek l ew ski , fab ry kan t pow oz ów.. :.. S z prot, ajen t h :rnd l.. J óz io, słu żą cy w re- . t, u r a ej i....

ST EF AN BAR TIK

ZYG M \J T AC Ł A WE K

W AL D. .J 'US ZK IEVłJ C Z

KA ZI MIERZ M IRANO\ ·rc z

O br az 2. R ządy star eg o sub iekt a Ig na cy R ze cki ST A N I SŁ AW MI C H NO Kl ejn ) ZY G MU NT B Ł T Li si eck i f Sll bi ek ci ZB IG NIE W KOR NE CKI Mr a cz \VS ki STANI S Ł AW M ICH A L K St a ni sław Wokulski. KA R OL HR UBY Obraz 3. Tr u dny dz ień, czyli w jaki s p osób za czyn aj ą się o twiera ć oczy H ra bi na K aro l owa J ÓZ EFINA W E RNER Iza be la Ł <;ck CEL INA BAR T YZ 'L

Toma s1 Łęck i Fl or ent y na Ob raz 4. Spotyka.Ją H rab ia Lic i ńsk i. Hr bia Sanocki Ma rs załek K s iążę S zla go n... Pr ze my s lm.v iec Stanisł aw Wokulski Baron Da ls ki. dwokat Tom as z Łęcki Juli an Ocho c ki G ofr ie K się ci~ 1 Lo kaj ....

TiiRI!:~.A 1. e:~m AK E ZEB IUS Z LUB ERA DZK l lRE r A B Y SZE WSKA s i ę lu dz ie r "ż n · eh światów V;/A LD. JA NU S ZK IEWIC Z S T ANI ł~ AW HOLL Y ZYG MUNT WA CŁA WEK Z YG M UNT M I L K I Z BI GNIEW KOR ~ E CK l Z YG r 1U NT B A L T KAR OL H R UB Y TA DEU.Z TE DO RC ZYK KA Z I MIE RZ M IR A NOWIC Z EUZ E !U Z L UBERA DZK I A LEK SA N DE R B ED NAR Z

• •

Obraz 5. Zabiegi m atrymonialne i miło ś ó ro mantyc:rna Hr a bi n a K a rolo wa. JÓZ EF INA WE RN ER J zab e ln Ł ęc · ;i CELI N :\ BARTYZEL 'FB łS S.\ hE SPHt-K-

1

J

F' lo ren tyna T mas z Łęc k i St a ni sł aw Wokul sk i. Pr ezes o wa Z as ł aws ka

M i koła j. s ł użąc y

IRĘN BYSZEWSKA

E ZEB IU SZ L UBERADZKI

K A RO HRUBY

M RIA MAJD ROWTCZ -

ZAKRZENSK A

• • • O b r az 6. Wiel k op ański e zab aw y Dr Szum an Sta nisł aw Wokulski Ad w okat M ra czewski Ka s jer Oberman Zięba, subiekt Igrn:! cy Rz e cki

J E R ZY K O PCZEWS KI

KARO L H RU BY

K A ZIMIERZ MIRA NOWIC Z

STA N I SŁAW M I CHA LUK

• • TAD EUSZ BRICH S T A NI SŁ A W MI CH NO

A K T II Obraz 7. Demokratyzac j a p ana i marzenia pann)· z towa rzy st wa St a nisław Wo k ulski To m a s z Ł ęcld Iza b e la Łęc ka

Dawid Szpig e lman Mikołaj, s łużąc y Kazimierz Star sk i. Obraz 8. Zdumienia I Wirski, r ządc a. Maleski } Pa tkiev.,ic 7 studen c i. Ignacy Rzecki

K AR OL HR UB Y

E UZEB I US Z LU B ER A D ZKI

CELIN A B RTYZEL

~~ STEFAN B AR TIK

• • 'v'ŁAD YSŁAW P A WŁ OW ICZ obs erwa cje starego s ubiekta Z B IGNIEW KO RNECKI JERZY KOPCZEWSKI TADEUSZ BR ICH S TANI S Ł A W MI C HN O O braz 9. Człowiek szczęśliwy w miłości Baron Dal s ki Stanisł ą,w Wokulski _ Julian bchocki... Kazimiera Wąsowsk a Felicja Jan o ck a Ewelina .Janoc k a Kazimie:·z Starski Prezesow a Zaslaw s k a

K <ł merd yner

TA DE USZ TE O DORCZYK

KARO L H RUBY

ALEKSA N DER BEDNARZ

ALINA DADUN

MARZANNA FIAŁKOWSKA

H AN NA WIETRZNY

WŁADYS Ł AW PAWŁOWICZ MARIA MAJ ROWICZ- Z AK RZEŃSKA

pracował jego ojciec, „oficjalista prywatny". Rodzina Głowackich pochodziła ze s zlachty i piec zę towała si~ herb em Prus I. Stąd późni e jszy pseudonim literacki Aleksandr a. Do szkól uczęszczał w Lubline. Op i ek o- w ała się nim wówczas ciotka, Domicella z Trembiń ~ ki ·h Ol sze wska , jedna z pierw s zych emancypantek (praco -ała na utrzym a nie rodziny). Do po w yżej za cy- towanych :v s p o mnień Pru sa o cz asac h szkolnych d o - dać moźna j e dynie, że w r. 1863 j ak o 17- le tni chło pie c , pod wpł y w m br a ta L e ona, działac z a rewol .u- c yjno-po i.v s tai 1 z ei orga n iza cj i „cze r wonych" - w zi ął

udział w po w sta niu, b ył ran ion y w bit wi e i w ięziony

prz ez p ewien c zas \ Lu bli nie. Po u k ończ e niu s z k ó ł zap i sa ł s i ę na wydział fi zy cz no-m a te matyczny S z ko ły G łów ne j w War ~ za wi. l?o d w u la ta ch k le p an ia b ie dy s tu de n c ki ej nauk ę p rze rwa J i pr ó bow ał ró ż ny c h za - wodów (r obot n ik w fab ry ce L illpo p a , fo t o gr af, u rz n ik w biu r z s ta l s t yc z nym. wędrownv pre leg e nt).

1872 - 1882 Rok 1872 by i w ia kimś se n ·ie r o kie m p rz eł omow ym w ż yci u Gło wack i eg o v.ry br a ł bo w iem za wód d zi en n ik arza - lit e ra ta. Odt ą d m i es zk a p raw ie s t al w W ar s zawi e, nie m niej p os i d a m y n ader sk ąpe w ia - domo ś ci o ż y ci u pis a r za. Zas a dn icz y m a t e r ia ł i nfo r - macyjny s t a n ow ią j e dy n ie \ vs pomni e ni a p rzy ja ció ł. Tw ó rcz o ść lit er a c ka Pr usa z aczęła s i ę bar d zo skro m - nie od cl r ob n vch humor es ek, fe l i et on ó w, ża r tobll

w y ~ h wi e rs z yków d la g az t, ka l nd a r zy i pi sm hu -

m or y styczn ych. P r ac ę d zi n ni k a rs ką nat o mi st tr a k -

t ow a ł powa ż ni d , d zię k i n ie j z y s k ał do ś wi a dc ze n i e i wi e dzę w d z ie zina ch s poł e czn ych i e k on omi czny c h. N ajb a rd zi ej znan e j eg o feli tony , to „ Kroni k i ty g od-

niow e " w „Ku ri er ze W a rsz awskim". T r z y m a ł si<:

z d a la od cz o ł ow e g o or g a n u pozy t wis tów „Przeg l q4u

T ygo dniowego ", w sp ó ł p ra cowa ł r a cz ej z p is m a m i k o n-

s erwat y w n ym i, mimo, iż był j edn y m z naj z ynni j- sz ych d zi ał ac z y pozy t y v i zm u. Pi e rw sze drob ne choć liczn ut 1.' or y lit e rack ie Fru. a uk a z y wa ły się kol e jn o

w wyd a ni a ch k s i ą żk owych : „Pier w sz e opo wi ad an ia' '

(1881), „Szkic e i obra z ki" (4 t. 1885 ), „Drobiaz i" (18Pl ).

„Opowiadania w i eczo rne" (189 5 ). Pr oz ta z bi eg i em

l at staj e s ię cor a z pełnie j s z a. „A ni elka ( 88 0). „Po-

wr acają c a fala" (1880), „Antek" (1881) - ś wi adc zą ju7.

o dojrzało ś ci a rtyst y czn e .i Pru sa.

1883 -- 1912

Po r. 1883 Prus tworzy naj w i ~ ksz e s w oj e po w iei;cl.

Je go utwory p owstałe w t ym okr sie z alicza my do

szczytowych osiągni ę ć realizmu k ryt yczneg o. ,,Lalk a"

zaczęła się ukazyw ać w odcink a ch w „Kurierze Co -

dziennym " w r. 1887 i druk jej tr ał do 1889 r.

O powstaniu tej po w ieści tak pisał: „Gdy au t or ob·- myśla powieść mo że mieć w głowie w s zy s tk ie ele- menty: materia!, temat, plan - i mimo t o czuć, ż e

:a OŚ: mu s1 j ko ś ni e skleiła ... W tej poce „ ni e - ~k l j a nia s i ę całości" u mysł a utora pod ob ny je s t do w o dy, któr a po mimo że s toi w te mp era t urz e n i źs ze j od zera, jed n a k ż e nie za m a rza. I do pier o t r ze b a j - kiego ś, ch o ćby ni e wi e lk i eg o w strzą śni e nia. a że by o wa v od a z a m a r z ła w jed ne · ch w ili od razu w a le j

mas ie. W p ow i e ś c i „Lalka" zn j duj e się rozd zia ł p -

więco n y proc es o wi o k radz i eż l !k i, rzeczywistej la l ki d zie ci n n j. Otó ż t ak i pr oc es mi ał miejsc W i edn iu (Pr u sa za wio d ł a tu pamię ć - w rzeczy - w is t oś c i p r o ces t ak i o dbył się w Brnie Mor wskim ). A p a n i waż fa k t te n wywo ł ał w mo im umyśle skry- ' t aliz o wan ic siQ, ~kl" i n ie się cal j p owieści , więc p r zez wd zię c zność u źyłe m \ yrazu „la l ka" za tytuł.

P o ieść. o k ó e j m w i ę, powi nn a by mieć tytuł

.. T rz y p ok ol enia ' '. M o że na w et byłab y lepiej rozu- ' ia n a pod ;Jkim n azw i kiem ". Następn a s ł aw n a powieś Prusa to „Emancypantki" (18 90 - 1893). C yk l w ie l kich powieśc i autora „ Lalk i" za m yka ,,Fara on" (1895), ~edyny jeg o utwór h i st - ry c zn y, po czym m il k n i na wiele l at jako pisar z <w m i ę dzyczasie nada l up r awia publicystykę. P o dł u

goletn im m il czen iu ukazuje si książka pt. „Dzieci"

(1 908 - o r ewo l ucji 1905 r.). $m i erć (1 9 maja 1912 r.) p rzerywa m u pracę n ad rękopisem „Przem ia n" jak

t eż rtyku ł e m „Od ' r zego zaleźy powodzenie w życ-iu".

Po grzeb rusa o db ył się 22 ma ja w Warszawie, kt ó -

rej n iezlicz o ne rzesze m ieszkań c ów -raz z delegacja -

mi przybyłymi z \:szystkic h dzieln ic Polsk i oddały hoł d wielkie m u twór cy.

M.S.

W R EPER TUA RZ E TEA'ł'Rl ' :

._O FO K LES

ANTYGONA

H. IBS E N

PEER GYN'f

W. S ZEK.SP 1R

W SZYST KO DOBRE

CO S IĘ DOBRZE K01'1CZY

C. ZA P O LSK A

ASYS TENT

\V PRZYGOTOWANIU :

A. swmsZCZY Ń SKA

ST RZAŁY NA ULICY DŁUGIEJ

M. SZOŁOCHOW

CICHY DON

S. ŻEROMSKI

WIERNA RZEKA

Druk. Tarnów 8Cłl - 6ł B. 000 sit. - Cz-2- 1!.