Preuzmite Patologija skripta dio i više Rezime u PDF od Patologija samo na Docsity!
PATOLOGIJA BUBREGA
KLINIČKE MANIFESTACIJE BUBREŽNIH BOLESTI
- Nefrotički sindrom: - pokreće ga proteinurija (gubitak >3,5g bjel./24h)
- zbog oštećenja glom.baz.membrane (GMB)
- hipoalbuminemija (anasarka, hiperlipidemija), hipogamaglobulinemija (infekcije), gubitak transferina (anemija)
- lipidurija – tubularne stanice pune masti postaju ovalna masna tjelešca – stari naziv nefr.sindroma je lipidna nefroza
- Nefritički sindrom a) akutni: - zbog brzog zatajenja bubrega, obično reverzibilan - nefritički edemi rahlih tkiva zbog hipervolemije (orbitalno tkivo, lice, šake, stopala), hipertenzija, proteinurija, hematurija - brzoprogresivni oblik vodi do akutnog bubrežnog zatajenja b) kronični: - zbog poremećaja filtracije (glomerulonefritisi) - uremija, poremećen AB i mineralni status
RAZVOJNI POREMEĆAJI BUBREGA
- većinom klinički nevažni (duplikacija uretera, blaga distopija)
- AGENESIA RENUM: - unilateralna spojiva sa životom
- komplikacije zbog oligohidramniona (pes equinovarus)
- HIPOPLASIA RENUM: - smanjena masa jednog ili oba bubrega
- bilateralni oblik izaziva zatajenje u ranom djetinjstvu
- oligomeganefronija = hipoplazija bubrega uz hipertrofiju nefrona
- REN ARCUATUS: - bubrezi spojeni (češće na kaudalnom polu)
- nema kliničkih posljedica
- ECTOPIA RENIS: - bubreg na krivom mjestu, najčešće u zdjelici
- moguće savijanje, opstrukcija i upala uretera
CISTIČNE BOLESTI BUBREGA
- Urođene (primarne) i stečene (sekundarne)
- CISTIČNA DISPLAZIJA: - nenasljedna, prirođena (zbog više mutacija)
- smanjena masa bubrega
- nepravilna arhitektura i pojava fetalnih struktura u bubregu (mezonefritički kanalići); bubrezi asimetrični, cistični; u intersticiju nezreli mezenhim (može se naći i hrskavica i glatka mišićna vlakna)
- unilateralna OK (izvadi se bolesni bubreg), bilateralna vodi u zatajenje
- POLICISTIČNA BUBREŽNA BOLEST a) adultna: - autosomno dominantna - 1/1000, uzrokuje 10% dijaliza - često sa divertikulozom, bobičastim aneurizmama, jetrenim cistama - zbog mutacije gena za policistin (važan za razvoj bubrega) tubuli se pretvaraju u ciste - oba bubrega povećana, policistična, ciste pune gnoja ili krvi - ciste malobrojnije i veće
- ciste se gomilaju, do 40.g. izazivaju zatajenje
- ciste imaju maligni potencijal b) infantilna: - autosomno recesivna
- 1/40000 djece
- neonatalna, infantilna i juvenilna s obzirom na dob pojavljivanja
- ciste brojne i male (spužvasti izgled)
- udružena sa jetrenim cistama
- brzo izaziva cistične deformacije bubrega i zatajenje
- MEDULARNA CIST. BOLEST: - 2 bolesti: nefronoftiza i medularni spužvasti bubreg
- ciste u meduli → atrofija tubula i interst.fibroza
- zatajenje bubrega
- STEČENA CIST. BOLEST: - kod 75% bolesnika na dijalizi
- moguća metaplizija epitela ciste i maligna pretvorba
- JEDNOSTAVNE BUB.CISTE: - kod starijih ljudi, u vanjskom dijelu bubrega, mala klin.važnost
BOLESTI GLOMERULA
- mala incidencija, ali veliko klin.značenje (uzrokuju većinu slučajeva kroničnih zatajenja bubrega)
- raširenost glomerulopatija: difuzan (>80% svih glomerula) → fokalan (<80% svih glomerula) globalan (cijeli glomerul) → segmentalan (dio glomerula)
- histološki pojmovi: NEKROZA = obično je segmentalna i fokalna HIJALINOZA → SKLEROZA = konsolidacija i kolaps kapilara glomerula (kod glomerula skleroza zamjenjuje fibrozu jer se nakuplja kolagen tipa IV, a ne tipa I) PROLIFERACIJA = umnažanje stanica, može biti: difuzna endokapilarna (endotelne i mezangijske), mezangijska , ektrakapilarna (epitel Bowmanove čahure, upalne st → celulularni polumjeseci) ZADEBLJANJA GMB EM DEPOZITI NA GMB = mogu biti subepitelni (multipli, slični grbama), mezangijski , suendotelni (slični trombima)
- etiološka podjela glomerulopatija: a) imunološki posredovane: - 70% svih
- in situ imunokompleksi – s proteinima glomerula
- odlaganje cirkulirajućih ik. – infekcije, tumorski antigeni, SLE
- citotoksična protutijela – Wegenerova granulomatoza, Goodpasteurov sindrom
- stanično posredovane imunološke reakcije
- alternativna aktivacija komplementa – membranoproliferativni GN tipa 2 b) neimun. posredovane: - 30% svih
- taloženje (amiloida, krioglobulina)
- mutacija gena za kolagen.IV (Alportov sindrom)
- patogeneza glomerulopatije: to je kronična bolest koja napreduje kao fokalna segmentalna glomeruloskleroza i s vremenom zahvaća cijeli bubreg → oštećenje glomerula prati tubulointersticijsko oštećenje (proteinurija → proteini aktiviraju tub.stanice koje luče upalne molekule → upala završava tubulointersticijskom fibrozom (tzv. tiroidizacija bubrega)
- morfološki tipovi GN-a:
- Minimalne glomerularne promjene
- Fokalna segmentalna glomeruloskleroza
- Fokalni segmentalni GN
- Membranski GN
- Difuzni endokapilarni proliferativni GN
- Mezangioproliferativni GN
- Membrano proliferativni GN a. Tip 1 b. Tip 2 (GN s gustim intramembranskim depozitima,DDD)
- Difuzni ekstrakapilarni GN
- Difuzni sklerozirajuci GN
GENSKI UVJETOVANE GLOMERULOPATIJE
- zbog mutacije gena za proteine GBM 1. ALPORTOV SINDROM
- glomerulopatija + neurosenzorna gluhoća + očne anomalije
- defektan kolagen IV → lameliranje GMB → minimalne glom.promjene ili segmentalna GS → mikrohematurija i proteinurija → polagani tijek → kronično zatajenje
- za dijagnozu presudna EM analiza 2. BENIGNA FAMILIJARNA HEMATURIJA
- bolest tankih GMB
- mikrohematurija, ne progredira u zatajenje
AMILOIDOZA BUBREGA
- bubreg zahvaćen i u primarnoj i u sekundarnoj amiloidozi
- amiloid: PAS negativan, boji se Kongo crvenilom
- nakupljanje počinje u mezangiju → GBM →krvne žile
- klinički: nefrotički sindrom
HEMOLITIČKO – UREMIČNI SINDROM
- infekcija ili lijekovi oštećuje endotel glomerula → tromboza → zadebljane kapilare suženog lumena, mezangioliza, nekroza endotela, reaktivno zadebljanje GMB → otečeni bubreg sa žarišnim nekrozama kore
- uzrokuje akutno bubrežno zatajenje – izliječiv u 80% slučajeva
- 2 oblika: a) klasični: - 90% slučajeva
- infekcija E.colli ili Shigella dysenteriae → luče verotoksin → prodromalni proljev
- pogađa malu djecu b) atipični: - 10% slučajeva
- uzrok: infekcija, lijekovi (kemoterapija), postpartalno
- nema prodromalnog proljeva
- djeca i odrasli
PROMJENE GOMERULA U PRESAĐENOM BUBREGU
1. RECIDIVIRANJE GLOMERULONEFRITISA
- najveću sklomost pokazuje fokalna segm.glomeruloskleroza
- recidivi manje agresivni od izvorne bolesti 2. NOVONASTALI GN
- nejčešće membranski GN 3. GLOMERULOPATIJA ZBOG ODBACIVANJA ORGANA
- histološki slično hemolitičko – uremičnom sindromu
TUBULOINTERSTICIJSKE BUBREŽNE BOLESTI
1. AKUTNA TUBULARNA NEKROZA
- akutno bubrežno zatajenje zbog nekroze epitelnih stanica tubula
- bubreg je edematozan, čahura napeta, mikroskopski nekroza, upalni infiltrati u tubulu i intersticiju, proteinski cilindri u distalnim i sabirnim kanalićima a) ishemijska : - infarkt, šok, hipotenzija, poslije operacija
- nekroza kratkih odsječaka (najviše proks.kanalić i uzlazna petlja); razdor baz.membrane (tubuloreksa) b) nefrotoksična : - zbog djelovanja ksenobiotika
- očuvana GBM, naizraženije u proks.kanaliću
- česta pojava, uglavnom reverzibilna
- klinički tijek: 1) početni stadij – prvih 36h
- smanjen protok kroz bubrege → oligurija, uremija
- stadij održavanja – 2-6.dan → 3tj.
- stadij oporavka – nakon nekoliko dana
- poliurija (ne može se konc.mokraća), sklonost infekcijama
2. TUBULOINTERSTICIJSKE UPALE BUBREGA
- uzroci: infekcije, odlaganja (urati, Ca), imunološke reakcije a. AKUTNI PIJELONEFRITIS
- bakterijska gnojna upala nakapnice i intersticija (najčešće E.Colli)
- uzročnici dospijevaju: ascendentno (mokraćnim putevima – češće kod žena zbog kraće uretre, kod ljudi sa vezikouretralnim refluksom i dijabetičara sa nekrotizirajućim papilitisom) i descendentno (iz krvi – sepsa ili infektivni endokarditis)
- intersticijska upala → širi se u tubul → mikroapscesi
- znakovi: vrućica, bol, bolno mokrenje; leukocitni cilindri u mokraći
- komplikacije: kronični pijelonefritis , pionefros (gnoj koji izaziva opstrukciju), perinefritički apsces (u masnom tkivu oko bubrega), nekrotizirajući papilitis b. KRONIČNI PIJELONEFRITIS
- isti uzroci kao u akutnom, uz dijalizu
- fibroza intersticija i gubitak kanalića (prošireni lumen ispunjen ružičastim koloidnim cilindrima obložen atrofičnim epitelom) → asimetrična nepravilna uvučenja bubrega
- često udružen s hipertenzijom c. INTERSTICIJSKI NEFRITIS UZROKOVAN LIJEKOVIMA
- zbog direktnog toksičnog učinka lijeka (akutna tub.nekroza), imunološke reakcije (akutni hipersenzitivni nefritis) ili kumulativnog djelovanja (analgetička nefropatija) 1. akutni intersticijski nefritis - antibiotici (rifampin – TBC, penicilin), antipiretici - lijek djeluje kao hapten – preosjetljivost tipa I ili tipa IV - oštećenje i gubitak tubula 2. analgetička nefropatija
- kod uzimanja puno analgetika dulje vrijeme (aspirin, acetaminofen)
- nekroza papila
- zatajenje, hipertenzija, anemija (fenacetin truje eritrocite, inhibicija sinteze PGA)) 3. BALKANSKA ENDEMSKA NEFROPATIJA
- idiopatska
- javlja se u Posavini, Srbiji i BIH
- multifokalni intersticijski nefritis, kasnije i glomerulonefritis, rizik od karcinoma prijelaznog epitela
- dijagnosticira se tek kad bubreg već zataji 4. TUBERKULOZA BUBREGA
- može se javiti tijekom sekundarne tuberkuloze
- granulomi sa kazeoznom nekrozom
- nekrotični materijal može se isprazniti u odvodni sustav i tu ostaje ''kaverna''
5. URATNA NEFROPATIJA
- kod bolesnika sa hiperuricemijom (giht, Lesch-Nyhanov sindrom)
- akutna uratna nefropatija – taloženje kristalića urata u lumenu uzrokuje akutno zatajenje bubrega
- kronična ur.nefropatija – kod dugotrajne hiperuricemije (giht) – formiranje tofa u kanalićima i interst.
- nefrolitijaza – uratni kamenci 6. NEFROKALCINOZA
- odlaganje kalcijevih fosfata u bubrezima
- fiziološka pojava kod djece a. distrofično – kod nekroze bubrega b. metastatsko – kod hiperkalcijemije
- taloženje u BM tub.stanica, Bowmanovoj čahuri i krvnim žilama → začepljenja kanalića → osjetljivost na infekcije
- maligni tumori: 1. KARCINOM BUBREGA
- 90% zloćudnih tumora bubrega
- najčešći u starijih muškaraca
- rizični čimbenici: stariji muškarci pušenje, azbest, teški metali pretilost egzogeni estrogeni Hippel-Lindauov sindrom hemangioblastomi CNS-a i mrežnice mutacija VHL gena multipli karcinomi bubrega
- tumor nastaje iz epitelnih stanica tubula
- tum.stanice: multinuklearne st., anaplazija, brojne mitoze; tvore nakupine i oblažu cistične šupljine, svijetla citoplazma (glikogen i lipidi)
- tumorska masa: žućkastosiva, nekrotična, cistična, u početku dobro ograničena, kasnije počinje invazivno rasti
- metastaziranje: hematogeno (v.renalis), kroz mokraćovode, kroz perit.šupljinu (nadb.žlijezde); najčešće metastazira u pluća
- simptomi: hematurija, vrućica, bol u slabinama, policitemija, paraneoplastički sindromi
- kasno se otkriva 2. WILMSOV TUMOR (NEPHROBLASTOMA)
- najčešći tumor bubrega kod djece
- rizik: gubitak tumor surpresorskog gena na 11p kromosomu
- tumorska masa: solidna, oštro ograničena, sivkastobijela, nekrotična, cistična
- tumorske stanice: trifazična slika: blastemska – nediferencirane stanice hiperkromatskih jezgara epitelna stroma
- simptomi: tegobe zbog veličine tumora (palpabilan), hematurija, crijevna opstrukcija
- odlična prognoza (5g preživljenje 90%)
PATOLOGIJA DOJKE
- dojka = modificirana žlijezda lojnica
- sastoji se od 15 – 25 lobula okruženih interlobularnom stromom (gusto vezivo i masno tkivo)
- lobuli se sastoje od sustava kanalića koji počinju acinusom a završavaju izvodnim kanalom ductus lactiferus na bradavici i intralobularne strome izgrađene od rahlog, miksomatoznog veziva
- epitel kanalića je dvoredan kubičan, građen je od sekretornih i mioepitelnih stanica
RAZVOJNI POREMEĆAJI DOJKE
- HIPOPLAZIJA – premala jedna ili obje dojke
- AMASTIJA – nedostatak jedne ili obje dojke
- MAKROMASTIJA – prekomjerni rast dojki a) adolescentna b) garviditetna
- EKTOPIČNO TKIVO DOJKE – pojava tkiva dojke (cijele dojke – polimastija ili samo dijela, npr. bradavice) ne području fetalne mliječne linije (pazuh, prsa, trbuh, prepone)
UPALE DOJKE
- klinički značajne jer se mogu zamijeniti s neoplazijama dojke
- AKUTNI MASTITIS
- javlja se tijekom laktacije kad je dojka osjetljivija zbog pukotina na bradavici i zastoja mlijeka
- bakterijski uzrokovana: Staphilococcus aureus – lokalizirana upala Staphilococcus pyogenes – difuzna upala cijele dojke
- spajanjem žarišta upale može nastati apsces
- upala može zacijeliti vezivnim ožiljkom koji može uvući kožu dojke (pa i bradavicu)
- DUCTECTASIA (PROŠIRENJE IZVODNIH KANALIĆA)
- zahvaća završne (subareolarne) kanaliće
- opstrukcija zbog hipersekrecije → dilatacija kanalića → pucanje elestičnih vlakana oko kanalića → dodatno proširenje i pucanje kanalića → izlazak lipida u periduktalno tkivo → upala
- u upalnom infiltratu nalaze se pjenušavi makrofazi ispunjeni lipidima, plazma stanice (promjena se naziva još mastitis plasmacellularis), neutrofili
- često udružena s adenomom hipofize koji luči prolaktin i tako potiče hipersekreciju u dojci; no pošto je ima 30% žena u postmenopauzi smatra se da je to fiziološka promjena (spada u aberacije normalnog razvoja i involucije dojke ); često nastaje kao posljedica ponavljajućih akutnih upala
- klinički se očituje kao bol, gnojni iscjedak iz bradavice
- NEKROZA MASNOG TKIVA
- nastaje kod trauma masnog tkiva dojke kod ozljeda i kirurških zahvata
- u upalnom infiltratu nalazimo vakuole masti, pjenušave makrofage, kalcifikacije (mamografska sličnost sa tumorom) i fibrozu
FIBROCISTIČNE PROMJENE I EPITELNA PROLIFERACIJA
- klinički su značajne zbog dijagnostičke sličnosti s tumorima (stvaraju čvorove), a neke su i prekanceroze
- od tumora se razlikuju po obostranosti pojavljivanja, cikličkim promjenama u skladu s menstrualnim ciklusom, multicentričnošću i dobnoj skupini (javljaju se uglavnom kod mlađih žena)
- podvrste: TUBULARNI ADENOM – prevladava žlijezdana komponenta; javlja se u laktaciji (laktacijski adenom), klinički isti kao obični fibroadenom JUVENILNI DIVOVSKI FIBROADENOM – može narasti do 20cm u kratkom vremenu
FILODES TUMORI
- 1% svih tumora dojke, javljaju se kasnije nego fibroadenomi (40 – 50.g)
- uglavnom benigni, 15% maligno (slabo ograničeni, brojne mitoze, atipije, metastaze)
- makroskopski: veliki poput fibroadenoma ili veći, oblik čvora, uglavnom dobro ograničen, na presjeku izgled ribljeg mesa ili listova knjige
- mikroskopski: vezivna i žlijezdana komponenta, slični perikanalikularnim fibroadenomima (cistično prošireni kanalići koje okružuje vezivna stroma)
- žlijezdana komponenta je rezultat hiperplazije, a vezuivna neoplazije (metastaze su građene samo od vezivne komponente)
- klinička slika: zbog veličine deformiraju dojku (uvlačenja kože ili bradavice)
INTRADUKTALNI PAPILOM
- 10% svih dobroćudnih tumora dojke, uglavnom kod starijih žena (40 – 50.g)
- makroskopski: mali sivkasti nepalpabilni čvorići koji rastu u lumenu izvodnih kanala ispod bradavice
- mikroskopski: resičaste tvorbe u lumenu kanalića, građene od dibrovaskularne strome obložene epitelom
- mogu imati izraženu fibroznu komponentu – sklerozirajući papilom
- razlikovanje benignog i malignog oblika: maligni papilomi su multipli, u epitelu nema mioepitelnih stanica, a vidljive su atipije, pseudostratifikacija i brojne mitoze; kod malignog oblika stanice često zatvaraju lumen (kribriformni izgled)
MALIGNI TUMORI DOJKE
- uglavnom karcinomi, mogu se javiti i planocelularni karcinomi kože dojke, fibrosarkomi, sarkomi
- karcinom dojke je najčešći tumor žena, uzrokuje 20% smrti u ženskoj populaciji
- nastaje iz epitela izvodnih kanalića ili duktulo – lobularnih jedinica
- najčešći prije i u vrijeme meopauze
- 5x učestaliji u SAD-u nago u Japanu
- rizični faktori: - obiteljska sklonost
- rana menarha i kasna menopauza
- intenzivno liječenje estrogenima
- debljina
- nerotkinje, žene koje kasno rode
- atipična duktalna i lobularna hiperplazija
- karcinom suprotne dojke, endometrija ili jajnika
- alkohol
- genetske promjene (amplifikacija Her 2-/neu, inaktivacija Rb supresora tumora)
- velika razina estrogena ima važnu ulogu u patogenezi karcinoma (estrogen povećava stvaranje PDGF i TGFα koje nalazimo u tumorskom tkivu)
- češće se javlja u lijevoj dojci
- 50% karcinoma se javlja u gornjem vanjskom kvadrantu dojke
- karcinome možemo podijeliti na invazivne i neinvazivne
- neinvazivni karcinomi su intraduktalni i intralobularni karcinom (karcinomi in situ - CIS)
- invazivne karcinome dijelimo na a) duktalne – 75% b) lobularne – 15% c) ostali – posebni histološki oblici gore navedenih karcinoma (medularni karcinom, tubularni karcinom, mucinozni (koloidni) karcinom i invazivni papilarni karcinom)
INTRADUKTALNI NEINVAZIVNI KARCINOM
- javlja se u starijih žena (40 – 60.g.)
- neinvazivni CIS nastao iz epitela izvodnih kanalića
- makroskopski: mali čvrsti čvorić unutar ductusa lactiferusa; ne može se palpirati, najčešće se otkrije biopsijom; ne presjeku sivkast uz moguća žućkasta žarišta nekroze – iz takvih se tumora može istisnuti nekrotično tkivo kroz bradavicu – komedonski karcinomi
- mikroskopski: tumorske stanice ispunjavaju lumen kanalića; bazalna lamina je očuvana, histološka podjela: a) solidni karcinom – kanalići potpuno ispunjeni stanicama b) komedonski karcinom – područja nekroze u središtu vodova c) kribriformni karcinom – male pukotine među stanicama d) papilarni karcinom – papile se izbočuju u lumen
- histološki se mogu stupnjevati po veličini i hiperkromaziji jezgara te vidljivosti nukleola (maligniji tipovi imaju veće jezgre, izraženiju hiperkromaziju i vidljive nukleole)
- WHO preporučuje klasifikaciju prema stupnju nekroze (više nekroze – maligniji tip)
- klinički se tumor najčešće dijagnosticira mamografijom, neliječen u 1/3 pacijentiva prelazi u invazivni oblik
INTRALOBULARNI NEINVAZIVNI KARCINOM
- u starijih žena prije menopauze, incidencija izrazito pada nakon menopauze
- makroskopski: neuočljiv mali čvorić (nalazi se duboko u dojci)
- mikroskopski: lobuli potpuno ispunjeni stanicama, sličan atipičnoj intralobularnoj hiperplaziji (teško ih je razlikovati), stanice velike, hiperkromatske jezgre, mitoze rijetke
- često se javlja bilateralno (za patogenezu očito važna hormonalna stimulacija!), u ¼ pacijentica progredira u invazivni karcinom (invazivni oblik se može javiti i u drugoj, nezahvaćenoj dojci)
DUKTALNI INVAZIVNI KARCINOM DOJKE
- nastaje iz epitelnih stanica ductusa dojke
- makroskopski: čvrsti čvor koji se zrakasto širi u okolinu; pri rezanju krcka; česte nekroze, krvarenja i kalcifikacije (mamografski značajno) → čvrst jer izaziva jaku dezmoplastičnu reakciju vezivnog tkiva
- mikroskopski: atipične anaplastične stanice uklopljene u gustu vezivnu stromu
- često se širi perineuralno
- metastaze prvenstveno u lokalne limfne čvorove
- naziva se i duktalni invazivni karcinom bez posebnih značajki – NOS (non otherwise specified)
LOBULARNI INVAZIVNI KARCINOM DOJKE
- nastaje iz epitela lobula ili acinusa
- zahvaća žene nešto starije dobi od onih sa duktalnim karcinomom
- makroskopski: slabo vidljiv, osim ako nema jaku dezmoplaziju
- mikroskopski – tumorske stanice u nizovima (''indijanska kolona''), uniformne
- često se javlja bilateralno (za patogenezu očito važna hormonalna stimulacija!),
PAGETOVA BOLEST BRADAVICE
- varijanta invazivnog duktalnog karcinoma koji se javlja blizu bradavice u glavnim izvodnim kanalićma
- makroskopski: palpabilna masa ispod bradavice, egzem i ulceracije bradavice
- mikroskopski: slika duktalnog karcinoma uz zahvaćanje epitela kože (Pagetove stanice velikih jezgara okruženih svijetlo pojasom mukopolisaharida)
- zbog zahvaćanja kože prognoza je lošija nego kod ostalih karcinoma (40% pacijentica u vrijeme dijagnoze ima metastaze
MEDULARNI KARCINOM
- 3% svih karcinoma, u žena srednje dobi (40-50.g.)
- tumor mekane konzistencije (nema dezmoplazije) pun krvarenje i nekroza
- karakteristična limfocitna infiltracija u vezivnoj stromi
- ne može se naći palpacijom (mekan)
- bolja prognoza od intraduktalnog i intralobularnog karcinoma
KOLOIDNI (MUCINOZNI) KARCINOM
- 2% svih karcinoma dojke
- u starih žena (60 g.)
- tumorske stanice stvaraju sluz
- oštro ograničen, mekan
- građen od tumorskih stanica ukljopljenih u mucinoznu stromu
- u njemu se često mogu naći žarišta intraduktalnog karcinoma → ako ih ima više od 10%, tumor se liječi kao intraduktalni
- odlična prognoza (80 – 100% preživljenje)
PATOLOGIJA GUŠTERAČE
80% egzokrina žlijezda, 20% endokrina bolesti egzokrinog pankreasa rijetke su, ali iznimno opasne zbog kasnog otkrivanja
RAZVOJNI POREMEĆAJI
- AGENESIA PANCREATIS – nespojiva s životom
- PANCREAS ANULARE – zbog izostanka rotacije ventralnog pupoljka; gušterača okružuje duodenum moguća stenoza duodenuma
- PANCREAS DUPLEX – zbog nespajanja ventralnog i dorzalnog pupoljka
- PANCREAS DIVISUM – nepotpuno spajanje pupoljaka, može izazivati rekurentne pankreatitise
- ECTOPIA PANCREATIS – tkivo gušterače na netipičnim mjestima (Meckelov divertikul, duodenum, jejunum)
AKUTNI PANKREATITIS
bolest srednje dobi, česta u blagdansko vrijeme (prežderavanje i opijanje) uzroci: alkohol (muški), žučni kamenci (žene) - 80% slučajeva ishemija (šok) mikroorganizmi (Coxackie virusi, virus mumpsa) idiopatski oštećenje acinarnih stanica oslobađanje enzima nekroza krvnih žila (hemoragija) i masnog tkiva (kalcijevi sapuni) ovisno o težini može završiti kao intersticijska upala s točkastim krvarenjima ili kao hemoragični nekrotični pankreatitis može nastatiti sistemski šok, gubitak krvi, DAO ARDS, DIK, hipokalcijemija simptomi: bol u leđima koja se širi ventralno povišene serumske vrijednosti prvo amilaze, a nakon 3 dana prvenstveno lipaze većina se pacijenata oporavi, a ostali umru uglavnom zbog šoka
KRONIČNI PANKREATITIS
uglavnom muškarci srednjih godina manifestira se kao fibroza pankreasa zbog ponavljajućeg akutnog pankretitisa uzroci: alkohol (kisikovi radikali i lučenje abnormalnog litostatina) žučni kamenci (opstrukcija izvodnih kanala) pancreas divisum hiperkalcijemija (Ca može aktivirati tripsinogen) hiperlipidemija (direktno oštećuje acinarne stanice) nastaju opetovane nekroze koje cijele ožiljkivanjem gušterača je bijela, čvorasta, čvrsta, kalcificirana, nastaju pseudociste (sluz oko koje se stvori vezivna ovojnica; unilokularna za razliku od tumorskih cisti koje su multilokularne), moguća je duodenalna opstrukcija, s vremenom propadnu i Langerhansovi otočići komplikacije: malapsorpcija karcinom dijabetes
ŠEĆERNA BOLEST (DIABETES MELLITUS)
opći metabolički poremećaj uzrokovan manjkavim inzulinskim djelovanjem 3% svjetskog stanovništva etiološki: 1) primarna – najčešća
- sekundarna – u sklopu drugih bolesti – hemokromatoza, pankretitis, pankretoktomija
- klinička podjela: 1.TIP I - 10% svih
- juvenilni, o inzulinu ovisni dijabetes
- smanjeno izlučivanje inzulina zbog redukcije β stanica; uzrokovano: a) genskim čimbenicima (HLA-DR3, HLA-DR4) b) autoimuna stanična reakcija protiv antigena β stanica c) okolišni čimbenici (u Finskoj 60X veći rizik nego u Koreji, infekcija ospicama ili
CoxsackieB virusom, dojenje smanjuje rizik, utjecaj otrova – aloksan)
- upalni infiltrat u Langerhansovim otočićima – inzulitis; nema amiloidoze; s vremenom fibroza egzokrinog pankreasa
- hiperglikemija i glukozurija
- umjesto šećera metabolizira se mast (ketonska tijela metabolička acidoza) 2.TIP II - 80-90% svih
- adultni, o inzulinu neovisni dijabetes
- prevelik unos ugljikohidrata izaziva inzulinsku rezistenciju tkiva luči se više inzulina s vremenom se lučenje smanji zbog atrofije β stanica
- amiloidoza Langerhansovih otočića (amiloid građen od amilina) – nije patognomična jer je nalazimo u 20% starijih osoba koje nemaju dijabetes -uzroci: a) poligensko naslijeđena sklonost b) način prehrane c) pretilost 3.MODY - 5% svih
- = maturity onset diabetes of the young
- zbog genskog poremećaja β stanica naslijeđenog autosomno dominatno
- patološko - kliničke manifestacije svih tipova dijabetesa su jednake: a) neenzimska glikozilacija proteina
- mjeri se razinom HbA (glikozilirani hemoglobin) - >10% znači neregulirani dijabetes
- početni produkti glikozilacije su topivi, ali s vremenom nastaju AGE ( advanced glycosylation end products ) vežu se za proteine i mijenjaju ih proteini se križno povezuju a) zadebljanje GBM (na kolagen se vežu albumini) b) otežan izlazak LDL-a iz stijenke krvne žile ateroskleroza c) otežano vezanje LDL-a za jetrene receptore ateroskleroza d) vezanje AGE za receptore upalnih stanica upala i fibroza b) unutarstanična hiperglikemija u tkivima neovisnim o inzulinu (živci, mozak, leća, krvne žile, bubrezi) glukoza prelazi u sorbitol i fruktozu povećana osmolarnost bubrenje i oštećenje stanice pogođena tkiva:
- KRVNE ŽILE - ateroskleroza – infarkt najčešći uzrok smrti dijabetičara
- gangrena donjih udova
- hipertenzija i hijalina arterioskleroza
- kapilare propusnije za proteine unatoč zadebljanju bazalnih membrana
- najpogođenije male krvne žile ( dijabetička mikroangiopatija )
- BUBREG - dijabetička nefropatija (najčešći uzrok presadbe bubrega u odraslih)
- zadebljanje bazalne membrane kapilara
- difuzna glomeruloskleroza i nefrotički sindrom
- nodularna GS (Kimmelstiel – Wilsonova bolest) – patognomična za dijabetes
- hijalina arterioskleroza – aferentne i eferentne arteriole
- nakupljanje glikogena u tubularnim stanicama
- nekrotizirajući papilitis
- MREŽNICA - dijabetička retinopatija a) neproliferacijska – zadebljanje BM retinalnih kapilara istjecanje proteina aneurizme i rupture sljepoća b) proliferacijska – opasnija, kod tipa I.; hipoksija izaziva neovaskularizaciju i fibroplaziju u mrenici sljepoća
- ŽIVČ.SUSTAV - periferna simetrična neuropatija – prvo motorička, pa osjetna funkcija
NOVOTVORINE EGZOKRINOG PANKREASA
1. CISTIČNE NOVOTVORINE
- 5% svih novotvorina pankreasa
- dobro ograničen čvor 1-10cm u promjeru
- brojni cistični prostori ispunjeni sluzi i oskudna stroma a) BENIGNI CISTADENOM – ciste pune sluzi obložene urednim cilindričnim epitelom b) MALIGNI CISTADENOM – atipični pseudostratificirani epitel c) SOLIDNI – CISTIČNI TUMOR – benigni, kod mlađih žena
PATOLOGIJA MOKRAĆNOG SUSTAVA
RAZVOJNI POREMEĆAJI MOKRAĆOVODA
- uglavnom ne uzrokuju kliničke simptome 1. DVOSTRUKI URETER zbog rascjepa mokraćovodnog pupoljka u emb.razvoju najčešće unilateralno uglavnom postoji samo jedno ipsilateralno ušće 2. SKRAĆENJE INTRAVEZIKALNOG DIJELA URETERA klinički – rizik od vezikouretralnog refluksa i ascendentnog pijelonefritisa 3. STENOZA URETERA zbog pritiska na ureter tijekom razvoja manifestira se kao opstruktivna uropatija, moguća hidronefroza 4. ATREZIJA URETERA
OPSTRUKTIVNA UROPATIJA
- uzroci: a) unutrašnji: urolitijaza , tumori mokraćnih putova, atrezije, stenoze b) vanjski: tumori okolnih tkiva, trudnoća, hiperplazija prostate - komplikacije: - hidroureter → hidronefroza → atrofija bubrega
URETERITIS
najčešće ascendentnog podrijetla (E.Colli, Proteus, Enterobacter) recidivima akutne upale nastaje kronični ureteritis 2 oblika kroničnog ureteritisa: a) FOLIKULARNI: - subepitelni agregati upalnih stanica koji mjestimično uzdižu sluznicu b) CISTIČNI: - ciste na površini sluznice
RAZVOJNI POREMEĆAJI MOKRAĆNOG MJEHURA
1. EKSTROFIJA MM
1/10 000 djece, češće u muških zbog poremećaja urastanja mezenhima u kloakalnu membranu MM na prednjoj trbušnoj stijenci ili širokim otvorom komunicira s njom češće upale, metaplazija i tumori (400X)
2. OSTATAK URAHUSA izostanak obliteracije voda koji u emb.doba spaja MM s žumanjčanom vrećom a) otvoreni urahus – postoji komunikacije MM i prednje trbušne stijenke b) urahalni sinus – gornji dio urahusa ostane otvoren c) urahalni divertikul - donji dio urahusa ostane otvoren, spojen s MM d) urahalna cista - srednji dio urahusa ostane otvoren, rizik od adenokarcinoma 3. DIVERTIKULI
- mogu biti prirođeni, ali su stečeni češći
OPSTRUKCIJA MM
najčešće zbog hiperplazije prostate, moguće i zbog prirođenih anomalija, tumora, kamenaca povećani otpor uzrokuje hipertrofiju MM, stijenka je zadebljana i trabekulirana, dilatacija mjehura, nastaju divertkuli komplikacije: infekcije, urolitijaza, hidoureter
DIVERTIKULOZA MM
divertikuli najčešće stečeni, nastali zbog opstrukcije u stijenci im nedostaje mišićni sloj pridonose razvoju infekcija i kamenaca
UPALA MOKRAĆNOG MJEHURA (CISTITIS)
20% žena je preboli (kratka uretra, trudnoća), muškarci tek u starijoj dobi (prostata) najčešći uzrok: infekcija (E.colli, Proteus, Enterobacter, gljivice kod imunosuprimiranih osoba, virusi – adenovirus, lijekovi) kronični cistitis nastaje čestim recidiviranjem akutnog morfološki oblici: HEMORAGIJSKI (kravarenja u sluznici) POLIPOIDNI (izbočenja sluznice zbog zračenja ili kateterizacije) SUPURATIVNI (gnoj u lumenu) PSEUDOMEMBRANOZNI FOLIKULARNI (limfni folikuli unutar sluznice)
- ograničen na sluznicu i podsluznicu znakovi: dizurija, bol pri mokrenju (ko da te netko pili), leukociti u mokraći komplikacije: ascendentna infekcija INTERSTICIJSKI NEFRITIS kronični transmuralni cistitis starije dobi u žena autoimunog podrijetla (patognomičan nalaz mastocita u stijenci) debela stijenka, sužen lumen, hiperemična sluznica, Hunnerov ulkus (na trigonumu) hematurija, jaka bol, moguća sekundarne infekcije liječenje: cistektomija MALAKOPLAKIJA kronični cistitis kod imunosuprimiranih osoba na sluznici plakovi od detritusa i upalnih stanica (neučinkoviti makrofazi s PAS pozitivnim Michaelis-Gutmannovim tjelešcima = lizosomi s ostacima uzročnika) klinički kao i ostali kronični cistitisi, liječenje – cistektomija
TUMORI MOKRAĆNOG MJEHURA
BENIGNI – najčešći papilom prijelaznog epitela – solitaran, malen, gljivast, građen od fibrovaskularne strome obložene normalnim epitelom
MALIGNI – najčešće karcinom prijelaznog epitela, rjeđe adenokarcinom i sarkom
- u porastu, najugroženiji stariji muškarci
- rizični čimbenici: pušenje, boje i kemikalije s naftilaminom, shistosomijaza (parazit raširen u Egiptu, povećava vjerovatnost nastanka planocelularnog karcinoma), alkilirajući citostatici (ciklofosfamid), gubitak tumor supresorskih gena p16 i p
- histološki oblici: karcinom in situ – bazalna membrana očuvana, moguća preteča invazivnog karcinoma; mitoze u gornje 2/3 epitela, na površini ''kišobran'' sloj očuvanih stanica papilarna neoplazma niskog malignog potencijala – papile obložene epitelom s blagim poremećajem stratifikacijem i slabo izraženom atipijom; mitoze u donjoj 1/ epitela papilarna neoplazma niskog stupnja malignosti – još izraženiji poremećaj stratifikacije i atipija, može se probiti u laminu propriju i recidivirati papilarna neoplazma visokog stupnja malignosti – nema stratifikacije, mitoze i atipije posvuda invazivni karcinom prijelaznog epitela – probio je bazalnu laminu, prodire u laminu propriju ili muskularis (invazija mišićnog sloja indicira cisterektomiju) invazivni planocelularni karcinom – kao i svuda u tijelu (3 stupnja); vrlo maligni – 1godišnje preživljenje 30% adenokarcinom – iz urahalne ciste, ekstrofičnog mjehura, periuretralnih ili periprostatičkih žlijezda; najčešće u krovu mjehura maligni mezenhimalni tumori – lejomiosarkom, rabdomiosarkom
PATOLOGIJA MUŠKOG SPOLNOG SUSTAVA
POREMEĆAJI RAZVOJA
u 10-20% djece
1. KRIPTORHIDIZAM izostanak spuštanja testisa iz stijenke trbušne šupljine uzroci: anatomski (obliterirani ingvinalni kanal, nerazvijene mošnje) i hormonalni (nedostatak testosterona; najvažniji uzrok) prema lokaciji testisi mogu biti: 1) intraabdominalni – najrjeđi 2) ingvinalni 3) visoko položeni skrotalni – najčešći; treba razlikovati od retraktilnih testisa (fiziološka pojava u prvih nekoliko mjeseci života, testisi se refleksno uvlače u ingvinalni kanal) 4) ektopični testisi – na bedru ili u opturatornom kanalu histološki: atrofija i hijalinizacija tubula, intersticijska fibroza u 80% bolesnika jednostrana komplikacije: neplodnost novotvorine – 10X veća učestalost liječenje kirurško – **orhidopeksija
- MASE UNUTAR MOŠNJI** a) SKROTALNA HERNIJA – prolaps trbušnih organa kroz ingvinalni kanal (najčešće crijeva) b) HIDROKELA - nakupljanje serozne tekućine između par. i visc. lista tunice vaginalis testis
- urođena (postoji komunikacija peritonealne i skrotalne šupljine) i stečena (otežana drenaža limfe, npr.elefantijaza) c) PARATESTIKULARNE CISTE - najčešće uz glavu epididimisa
- mogu sadržavati spermu ( spermatocoele ) 3. HIPOSPADIJA
- urođeni poremaćaj nepotpunog zatvaranja mokraćne cijevi
- 1/350 djece
- uretralni otvor na donjoj strani penisa
- komplikacija: urinarne **infekcije
- EPISPADIJA**
- urođeni poremaćaj nepotpunog zatvaranja mokraćne cijevi
- 1/35000 djece
- uretralni otvor na gornjoj strani penisa
- težak poremećaj, uglavnom povezan s poremećajem prednje stijenke mokraćnog mjehura 5. FIMOZA
- preuzak otvor prepucija
- komplikacije: infekcije i strangulacija glavića (može dovesti do nekroze)
UPALE
1. UPALE TESTISA I EPIDIDIMISA
uglavnom se javljaju zajedno ( epididymoorchitis )
- VIRUSNI ORHITIS: - komplikacija zaušnjaka ili AIDS-a
- javlja se izolirano od epididimitisa
- upalni edem mogući fibrozni ožiljci
- AKUTNI BAKT.EPIDIDIMOORHITIS: - kod gonoreje, sifilisa, klamidije
- nastaju apscesi, može zahvatiti i ovojnice (periorchitis purulenta)
- KRON. BAKT.EPIDIDIMOORHITIS: - tipično za sifilis i TBC
- nastaju vezivni ožiljci
- simptomi: bolni povećani testisi, bol pri mokrenju, gnojni iscjedak (gonoreja, klamidija) 2. UPALE PROSTATE
- javlja se kod starijih ljudi sa hiperplazijom prostate i kao proširenje uroinfekcija
- bol pri mokrenju, dizurija, bol koja se projicira na vrh penisa 3. UPALE PENISA
- obuhvaća upale glavića ( balanitis ) i upale glavića i prepucija ( balanoposthitis )
- nastaju kao komplikacije spolnih bolesti
- GENITALNI HERPES: - uzrokuje HSV virus tipa 2
- mjehurići vrijedovi zacijele bez ožiljka
- virus se nastani u spinalnim ganlijima sklon recidiviranju
- GONOREJA: - purulentni uretritis
- SIFILIS: - uzročnik Treponema pallidum
- primarni: balanitis sa stvaranjem vrijeda ( sifilitični čankir )
- sekundarni: makulopapulozna lezija na koži dlanova, tabana, penisa ( condyloma latum )
CIRKULACIJSKI POREMEĆAJI
- EDEM SKROTUMA: - zbog zatajenja srca
- VARIKOKOKELA: - proširenje vena pampiniformnog spleta
- palpabilna masa na lat.strani skrotuma (''gliste'')
- uzrokuje neplodnost
- TORZIJA TESTISA: - rotacija testisa oko sjemenovoda
- venski zastoj uzrokuje venski infarkt
NEPLODNOST
nemogućnost začeća u heterosex.parova nakon godinu dana pokušavanja 15% bračnih parova je neplodno 20% zbog muškarca, 40% zbog žene, 20% zbog oboje, 20% idiopatski uzroci: 1) SUPRATESTIKULARNI – nepravilnosti horm. regulacije
- AIDS, TBC, lijekovi, droga, alkohol
- TESTIKULARNI - patološke promjene u testisu
- orhitis, kriptorhizam, varikokela
- POSTTESTIKULARNI - začepljenje izvodnih vodova
- vazektomija
- manifestacija: nezrelost sjemenih kanalića (hipogonadizam) hipospermatogeneza (teške infekcije – AIDS) zaustavljeno sazrijevanje (sjem.kanalići sadržavaju samo jedan stadij gonocita) aplazija sp.stanica – genska bolest (samo Sertolijeve stanice) kronični orhitis – fibroza (TBC, sifilis) hijalinizacija kanalića (kriptorhizam, radio i kemoterapija) klinički: oligospermija (<20 mil./mL), azospermija (nema spermija), teratospermija (strukturalna nepravilnost), smanjena mobilnost
NOVOTVORINE
1% novotvorina u muškaraca najčešće u prostati vršak incidencije u dobi 25-45 godina ; češće u Skandinaviji i u bijeloj rasi rizični čimbenici: kriptorhidizam (10X učestalije) disgeneza gonada (nenormalne gonade benigni gonadoblastom zloćudi tumor) nastaju iz mitotočki aktivnih stanica spermatogenetske loze većina počinje kao karcinom in situ (intratubularna novotvorina spolnih stanica – ITGCN ); dalje se razvija u: a) seminom – stanice zadrže nediferencirani fenotip b) embrionalni karcinom – stanice se razvijaju kao embrionalne – dolazi do diferencijacije
