¡Descarga 04. A oración y más Apuntes en PDF de Lengua y Literatura Gallega solo en Docsity!
1. Oracións de predicado verbal e non verbal
Cómpre distinguir entre dous grandes tipos de oracións segundo o seu núcleo predicativo, xa que teñen tamén diferentes funcións sintácticas:
- Oracións con predicado verbal (predicativas).
- Oracións con predicado non verbal (atributivas^1 ).
1.1. Atribución vs. predicación
1.1.1. Predicacións de predicado verbal (predicativas)
- Núcleo predicativo: é un verbo , unha clase de palabra especializada para funcionar como tal: a) É unha palabra léxica. b) Contén as propiedades morfolóxicas de modo e tempo ( MT ) e número e persoa ( NP ).
- Funcións sintácticas: o verbo é o núcleo dunha frase verbal ( FV ), que pode presentar como complementos CD , CI ou CPrep. Outras funcións coma o Sux. ou os CC están fóra da FV. a) Análise que non ten en conta as restricións da FV : O Sux. P CD CI CC Non se sinala que o CD e o CI son complementos da FV , xa que non se recoñece a FV. Como consecuencia do anterior, a unidade que desempeña a función de P é un verbo , non unha FV. b) Análise que ten en conta as restricións da FV : O Sux. Pred. FV
CC
N CI CI
(^1) A denominación da gramática tradicional non é a máis precisa, xa que tanto as oracións predicado verbal coma as de predicado non verbal son predicativas ('comunican algo') e, ademais, as de predicado non verbal non sempre son atributivas. Por exemplo, María é alta é unha oración de predicado non verbal atributiva, pero María é a alta é unha oración de predicado non verbal non atributiva. Sintaxe galega 2009/ 1
Sinálase que o CD e o CI son complementos do N da FV. Tamén se sinala que dentro da FV o CD é máis directo có CI. Ademais, tamén se reflicte que o CC se opón en bloque ao Sux. e o Pred. Con todo, isto non é así cando o CC é argumental : O FV N |
CCL
vivo en Lugo
1.1.2. Predicacións de predicado non verbal (atributivas)
- Núcleo predicativo: pode ser de calquera categoría, agás un verbo: a) FN : María é avogada; María é avogada de oficio. b) FAdx .: María é intelixente; María é moi intelixente. c) FAdv .: só no caso dos adverbios léxicos, de xeito que é posible María é así, pero non *María é si. d) FPrep .: María está con gripe.
- Funcións sintácticas: o esquema funcional é diferente , xa que nestes casos non atopamos os complementos propios da FV (CD, CI, CPrep.) porque non existe FV : a) Esquema funcional : verbo auxiliar (ser / estar) _+ F_*. b) Función do verbo auxiliar : Carece de significado léxico , polo que non pode funcionar como núcleo predicativo. Contén os morfemas de MT (referidos a toda a predicación) e NP (referidos ao suxeito), de xeito que serve de soporte das categorías non verbais para que poidan funcionar como núcleo predicativo do formato oración (estes morfemas xa están integrados no núcleo predicativo cando este é un verbo). O Sux. FN Pred. v. aux (ser) + FAdx. a rapaza é alta Sintaxe galega 2009/ 2
estrutura non focalizada estruturas focalizadas Uxía defendeume onte no xulgado Foi Uxía quen me defendeu onte no xulgado Foi onte cando me defendeu Uxía no xulgado Foi no xulgado onde me defendeu Uxía onte b) Propiedades formais : Non son oracións de predicado non verbal en senso estrito, xa que poden selo ou non dependendo de como sexa a oración base. Predicado verbal Foi Uxía quen me defendeu onte no xulgado Predicado non verbal É María a que é alta A súa estrutura é sempre ser + foco + oración de relativo que contén os elementos non focalizados. Son reversibles , pero se o foco vai antes de ser deixa de ser unha oración enfática. Exemplo: oración enfántica oración identificativa Foi Uxía quen me defendeu onte no xulgado Uxía foi quen me defendeu onte no xulgado
1.1.4. Usos de ser e estar
A existencia de diferentes verbos auxiliares: a) Supón unha posible obxección ao que vimos de explicar, xa que o feito de que nalgunhas linguas coma o galego existan dous auxiliares pódenos levar a pensar que existe entre eles unha diferenza léxica, pero en realidade trátase dunha oposición gramatical e, en concreto, aspectual : Ser : atribución de características permanentes. Exemplo: a parede é negra. Estar : atribución de características transitorias. Exemplo: a parede está negra. Parecer e semellar : contido modal (posibilidade). b) Esta oposición entre ser e estar só se dá nas atributivas propiamente ditas e con propiedades que non son intrinsecamente permanentes ou transitorias. Exemplos: propiedades non intrinsecamente permanentes ou transitorias negr@ a parede é negra permanente a parede está negra transitoria alt@ a nena é alta permanente a nena está alta transitoria propiedades intrinsecamente permanentes intelixente a nena é intelixente permanente *a nena está intelixente propiedades intrinsecamente transitorias canso a nena está cansa transitoria *a nena é cansa Sintaxe galega 2009/ 4
1.2. Zonas fronteirizas entre atribución e predicación; o complemento
predicativo
1.2.1. Verbos predicativos habilitados como atributivos
- Verbos atributivos: a) Son verbos que funcionan só como soportes de categorías , polo que carecen de significado verbal pero achegan significados gramaticais propios do verbo. b) Teñen a súa orixe en verbos predicativos, de xeito que sofren un proceso de gramaticalización e, como consecuencia, perden o seu significado léxico.
- Verbos habilitados como atributivos: son verbos nos que o proceso de gramaticalización non está consumado e que se poden empregar en contextos atributivos, nos que amosan unha certa perda do seu contido semántico , pero aínda remiten a el. É dicir, non son meros soportes de categorías coma os verbos atributivos. Exemplos: usos atributivos usos predicativos o home xa vai vello o home vai na alameda a rapaza anda con gripe a rapaza anda con zapatillas a nai quedou moi afectada a nai quedou sentada os barcos seguen amarrados os barcos seguen o seu camiño
1.2.2. Esquemas sintácticos mixtos; a dobre predicación
Neste caso non estamos perante unha situación intermedia, senón mediante unha dobre predicación na que se combinan:
- Predicación primaria: predicado verbal.
- Predicación secundaria: predicado non verbal. Exemplo Predicación primaria Predicación secundaria os autobuses circulan cheos de xente os autobuses circulan os autobuses están cheos de xente vendín eses libros moi baratos vendín eses libros eses libros son moi baratos Pepe come o caldo sempre frío Pepe come o caldo o caldo está sempre frío Deste xeito calquera verbo pode aparecer implicado en estruturas atributivas sen perder o seu contido léxico.
Tanto no caso de verbos predicativos habilitados coma atributivos coma nas predicacións dobres, identificamos a funcións sintáctica complemento predicativo, unha denominación mixta que responde tamén á súa natureza mixta: a) En parte é un complemento circunstancial (da predicación verbal). b) En parte é o que se predica do CD ou do Sux., cos que concorda (polo que non pode ser un CC). Sintaxe galega 2009/ 5
2.1.4. Complementariedade dos procesos na xerarquía de funcións
Para que o nivel de ambigüidade sexa baixo , as linguas adoitan empregar os tres procedementos anteriores de xeito complementario. Xeralmente adoitan complementarse a marca de caso e a concordancia, de xeito que a orde só entra en xogo cando estes dous procedementos non son suficientes:
- Distribución complementaria da marca de caso e a concordancia: a) Concordancia : marca as funcións centrais , polo que está asociada ao límite superior na escala de funcións sintácticas (Sux. < CD < CI < Adxuntos): Se unha determinada función se marca mediante concordancia , tamén se deben marcar así todas as funcións superiores da escala. Non pode darse concordancia no límite inferior (perdería sentido a complementariedade entre os dous procedementos). Sux. < CD < CI < Adx. b) Marca de caso : marca as funcións máis periféricas na escala de funcións sintácticas: Se unha determinada función se marca mediante marca de caso , tamén se deben marcar así todas as funcións inferiores da escala. Non pode darse concordancia no límite superior. Sux. < CD < CI < Adx.
- Causas desta distribución: a) Concordancia : Márcase no predicado , polo que é lóxico que só se marquen deste xeito os elementos que selecciona o núcleo predicativo ( argumentos → funcións sintácticas centrais ). A concordancia presenta a limitación da referencialidade (posible ambigüidade con respecto ao elemento ao que se refire esta marca), polo que se se sinala deste xeito a función de todos os elementos perdería operatividade. b) Marca de caso : Márcase en cada participante , polo que parece lóxico que se reserve para aqueles elementos que non son previsibles ( satélites → funcións sintácticas periféricas). A marca de caso é o único procedemento inequívoco , xa que identifica directamente a función semántica dos participantes, por iso se emprega para as funcións periféricas. Sintaxe galega 2009/ 7
- Complementariedade da concordancia e a marca de caso en galego: Sux. CD CI Adx. Concordancia
flexiva + - - -
clíticos - + + -
Marca de caso flexiva - - - - adposicións (preposicións )
A preposición a non é marca de CD , senón que se trata dunha marca inequívoca (marca de caso) que se pon en marcha nos casos nos que a concordancia non é suficiente. Así, emprégase a marca empregada pola seguinte función na escala (en orde descendente), é dicir, a do CI. Isto é o que se denomina un sistema de marcado selectivo ou diferencial de obxecto (cómpre ter en conta a influencia do castelán na extensión do seu uso en casos nos que, en principio, non sería necesario).
2.2. Suxeitos con preposición? Aparentes suxeitos con segundo, entre,
ata
Non existen suxeitos con preposición , estes son só aparentes: a) Segundo e ata : son complementos máis externos, que se sitúan fóra dos límites da oración. b) Entre : non introduce un suxeito, senón que é unha FPrep. coa función de CCManeira. Exemplo: entre os dous dérono feito → así dérono feito , pero o suxeito está elidido; María e Xan estaban alí. Entre os dous dérono feito → o suxeito é María e Xan non entre os dous. 2.3. Identificación das funcións sintácticas nos esquemas oracionais básicos 2.3.1. Sistemas bicasuais vs. tricasuais 2.3.2. Sistemas diferenciais vs. non-diferenciais 2.3.3. OD con preposición. Funcionamento do sistema de Marcaxe Diferencial de Obxecto en galego 2.3.4. A transitividade preposicional Sintaxe galega 2009/ 8
