Clase social
Zygmunt Bauman
Nu curso das tres primeiras décadas do século dezanove o termo clase substituíu gradualmente a
estamentos, categorías e ordes converténdose na palabra principal para denotar divisións dentro das
sociedades. O cambio de vocabulario reflectíu a significación decrecente dos estamentos e das cualidades
adscritas ou herdadas en xeral e a importancia crecente das posesións e ingresos entre as determinantes da
posición social. Tomado pola teoría social do seu contexto orixinal no debate político, clase acabou por
se referir a grandes categorías da poboación, distintas doutras categorías no tocante á riqueza e a posición
social correspondente, derivando o seu status distintivo nomeadamente da súa situación na produción e
distribución de riqueza social, compartindo entón intereses distintivos que quer se opuñan, quer
complementeban outros intereses grupais, e amosando, logo, unha tendencia ó comportamento e actitudes
políticas, culturais e sociais grupais distintivas. No primeiro momento do debate, déuselle a clase un
significado pronunciadamente económico, probablemente por influencia de David Ricardo, que
identificou a categoría social dos traballadores coa categoría económica do traballo, entendido como un
dos factores da produción capitalista. Os economistas políticos da escola “socialista ricardiana” –William
Thompson (1824), Thomas Hodgskin (1825) e outros- desenvolveron as suxestións de Ricardo nunha
teoría económica exhaustiva da división de clase, que foi logo adoptada e ampliada por Karl Marx
Os moitos usos de clase na investigación e teoría científico-social están invariablemente influídos pola
visión maxistral de Marx da división de clase a xeito de, simultaneamente, fonte principal da dinámica
social e o principio fundamental da súa interpretación. Mesmo se os aspectos historiosóficos da teoría da
clase de Marx (a historia toda é a historia da loita de clases; o cambio social acontece por causa das
revolucións de clase; o conflito entre capitalistas e traballadores, que xorde da forma de produción
capitalista, ten que levar a unha revolución proletaria e a unha forma de produción nova, socialista) son
cuestionados ou rexeitados, o persistente interese pola clase e, amais, a constante centralidade da
categoría de clase no discurso científico-social débese á crenza inspirada por Marx nun valor altamente
preditivo e explicativo da clase (primodialmente económica) a respecto do comportamento, tanto
individual coma colectivo.
A capacidade de adaptación a este último aspecto do legado teórico de Marx débese en boa parte a
estar en harmonía xeral coa co visión do mundo liberal dominante, que interpreta a acción individual, en
xeral, a xeito de procura racional do interese, e asígnalle ó “gaño” o papel de motivo central da conduta
humana. A continua popularidade da teoría de clase de Marx viuse axudada pola incorporación destas
premisas tácitas do senso común e pola estratexia resultante de interpreta-los antagonismos sociais a xeito
de conflitos de intereses económicos (quere dicir, a incompatibilidade de obxectivos racionalmente
procurados por varios grupos diferentemente colocados no proceso económico).
Defini-las clases a xeito de grandes grupos unidos polo seu emprazamento común no proceso
económico e pola aspiración, contra os esforzos doutras clases, a unha parte mellorada do produto da
plusvalía foi un hábito firmemente establecido na economía política clásica antes de Marx. A decisiva
contribución de Marx consistíu en advertir no conflito de clase outra dimensión: a loita pola xestión da
plusvalía social. Á vista de que, na orde capitalista, o dereito á plusvalía era prerrogativa dos xestores do
proceso produtivo, o esforzo racional para ampliar a participación de clase no produto da plusvalía debe
recoñecérselle á xestión da produción; á vista de que, tamén no sistema capitalista, o dereito a xestiona-lo
proceso produtivo é prerrogativa dos propietarios do capital (ou dos medios de produción), unha clase
excluída do acceso á plusvalía só pode desafia-la súa privación disociando o dereito de xestionar do
dereito á propiedade: por medio da expropiación dos propietarios do capital. Na sucesión das formas
históricas da loita de clase, o conflito entre os capitalistas e os seus traballadores presentouno, logo, Marx
a xeito de equivalente moderno tanto do conflito entre os señores feudais precapitalistas e os seus servos e
o conflito entre a aristocracia propietaria da terra e os capitalistas propietarios da industria. Amais, a
aproximación específicamente marxista á análise de clase da sociedade industrial consiste en combinar
estas dúas dimensións do conflito de clase e a tendencia a interpreta-la primeira (a redistribución da
plusvalía) a xeito de manifestación inmadura, ou estadio temperán, da segunda (a xestión da produción da
plusvalía).
En consecuencia, o estudo da clase e mailo conflito de clase inspirado por Marx centra a súa atención
no combate entre propietarios do capital e traballadores industriais. Máis específicamente: neste conflito,
tido por crucial na era histórica actual, os estudos dedicados á clase interésanse pola progresión dos
