Follas novas é un libro concibido cun espírito moi distinto ao que deu de si Cantares gallegos, moito
máis pesimista e desesperanzado. Foi publicado, ademais, con moita demora a respecto da súa
escrita, en circunstancias pouco alentadoras e case contra a vontade da súa autora. Os poemas que o
compoñen reflicten, en conxunto, unha realidade individual e colectiva moito máis dura, sufrida,
preocupante e problemática que os que aparecen en Cantares gallegos.Follas Novaspublícase en
1880 na Habana grazas ao interese de Alejandro Chao, editor galego emigrado na capital
cubana e amigo íntimo de Murguía e Rosalía. Sábese que boa parte das composicións deste
volume foron escritas en Madrid, cando o matrimonio vivía en Simancas, segundo o testemuño de
Murguía. Saíu a lume baixo o patrocinio editorial de «La Propaganda Literaria», apoiado
economicamente pola Sociedad de Beneficiencia de Naturales de Galicia, da Habana, que
promoveu unha subscrición popular de axuda económica para sufragar certos gastos de publicación.
Enténdese así a dedicatoria no libro aos membros da devandita asociación. Así pois,a maioría dos
poemas que o compoñen levaban escritos case 10 anos e, de feito, está anunciado con este título
xa en 1872. Estudosos como Francisco Rodríguez apuntan a que o momento político adverso
(fracaso do Sexenio Revolucionario,
Restauración monárquica, falta de concreción de medidas democráticas logo da 1ª República,
centralismo españolizador...), xunto coa marcha irregular da (re)nacente literatura en galego,
serían causas dabondo para explicar que un libro como Follas Novastardase en ver a luz. Nesta
altura, en Madrid estaba triunfando no teatro José Echegaray, quen sería o primeiro premio Nobel,
hoxe esquecido, das letras españolas, comezaban as representacións por Europa da Casa de Bonecas
de Ibsen e aparecía a derradeira obra de Dostoyevski, Os irmáns Karamazov. Como autoras
daquela altura podemos falar de Cecilia Böhl de Faber (que escribiu co pseudónimo de Fernán
Caballero e foi a dedicataria de Cantares Gallegos), Gertrudis Gómez de Avellaneda, a popular
George Sand, todas elas falecidas uns anos antes da publicación de Follas Novas, e de Carolina
Coronado. Rosalía de Castro supera calquera comparación. É, como veremos, un caso á
parte.Comeza o libro que nos ocupa coa débeda de gratitude que a autora expresa tercoa Xunta
directiva da Sociedade de Beneficencia dos naturales de Galicia na Habana. É por iso que lles
dedica Follas Novas, que, segundo ela di, "trata das cousas da terra, e vai escrito na nosa léngua". E
remata: "Recíbana, non polo que val, sinón polo que significa". Nunha breve frase aparecen
condensados algúns dos eixos fundamentais desta obra: a reivindicación nacional, tanto a través dos
temas reflectidos como, e sobre todo tendo en conta a novidade que isto supón naquela altura, pola
lingua empregada, así como a conciencia da empresa na que a autora, propositadamente, se
embarcaba, que é a da criación dunha literatura propiamente galega, o cal se xustifica, e volvemos
ao comezo, precisamente polo emprego da lingua galega. A edición orixinal conta cun prólogo de
Emilio Castelar, xornalista, novelista e político progresista que fora o 4º (e último) presidente da
breve I República española. Unha sinatura, pois, de grande renome que foi solicitada por Murguía
para que servise de barreira protectora ao libro de Rosalía. Presenta Castelar un "conjunto de tal
suerte nuevo y original" que aínda que "la literatura gallega no tuviese ningún otro libro más que las
Follas Novas de Rosalía Castro, bastábale para su lucimiento y su gloria". É de salientar tamén nas
palabras deste autor que naturaliza o emprego da lingua galega para a expresión literaria e que
cando fala eloxiosamente da escritora non a adxectiva en feminino senón en masculino, o cal neses
momentos ten unha intención claramente prestixiadora. Antes de presentar a obra poética, compón
Rosalía "Duas palabras d'a autora", que Pilar García Negro ten definido como un dos primeiros
ensaios da nosa Literatura (xunto co prólogo de Cantares). Nel fai unha reivindicación da súa
valía como escritora e explícanos que falará de temas que non só asume como propios senón dos
que se converte en portavoz, como a denuncia dos males que acarretan "a emigrazón e o rei", ou
como as penurias económicas derivadas do despoboamento forzado dunha Galiza, que, afirma, se
aínda segue en pé é grazas ás mulleres que, esforzada, solidaria e solitariamente,traballan arreo para
que así sexa. E todo isto faino en galego, consciente de que foi ela quen se atreveu a empregalo nun
libro, Cantares, e agora noutro, Follas, coaindisimulada intención de (re)construír a nosa Literatura.
Ratifícase en que ao ser ela quen enarborara esta bandeira non pode desertar dela