Variación lingüísitica, Apuntes de Lengua y Literatura Gallega

¡Descarga Variación lingüísitica y más Apuntes en PDF de Lengua y Literatura Gallega solo en Docsity!

TEMA I

A VARIACIÓN LINGÜÍSTICA

NA LINGUA GALEGA

Lingua Galega II Lingua Galega II

Carme García -

Ramón Mariño -

Xavier Varela

ÍNDICE

A

A

L LI

IN

NG

GU

UA

A

C CO

ON

NS

ST

TR

RU

UT

TO

O H

HI

IS

ST

TÓ

ÓR

RI

IC

CO

O E

E

O OR

RG

GA

AN

NU

UM

M

PPO

OL

LI

IS

SI

IS

ST

TE

EM

MÁ

ÁT

TI

IC

CO

O

A

A

V VA

AR

RI

IA

AC

CI

IÓ

ÓN

N N

NA

AS

S L

LI

IN

NG

GU

UA

AS

S

. U

Un

ni

id

da

ad

de

es

s e

e p

pa

ar

rá

ám

me

et

tr

ro

os

s v

va

ar

ri

ia

ac

ci

io

on

na

ai

is

s.

. V

Va

ar

ri

ia

ab

bl

le

es

s,

, v

va

ar

ri

ia

an

nt

te

es

s e

e v

va

ar

ri

ie

ed

da

ad

de

es

s.

. P

Pr

ro

op

po

os

st

ta

as

s d

de

e c

cl

la

as

si

if

fi

ic

ca

ac

ci

ió

ón

n v

va

ar

ri

ia

ac

ci

io

on

na

al

l.

. E

Eu

ug

ge

en

ni

io

o C

Co

os

se

er

ri

iu

u (

. H

He

en

nr

ri

iq

qu

ue

e M

Mo

on

nt

te

ea

ag

gu

ud

do

o (

. M

Ma

at

ti

iz

za

ac

ci

ió

ón

n a

a M

Mo

on

nt

te

ea

ag

gu

ud

do

o.

. D

Di

im

me

en

ns

si

ió

ón

ns

s d

da

a v

va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n:

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n d

di

ia

ag

gl

ló

ós

si

ic

ca

a.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n d

di

ia

ac

cr

ró

ón

ni

ic

ca

a.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n x

xe

eo

os

so

oc

ci

io

ol

le

ec

ct

ta

al

l.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n d

di

ia

at

tó

óp

pi

ic

ca

a.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n d

di

ia

as

st

tr

rá

át

ti

ic

ca

a.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n c

co

om

mu

un

ni

ic

ca

at

ti

iv

vo

o-

-s

si

it

tu

ua

ac

ci

io

on

na

al

l.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n d

di

ia

af

fá

ás

si

ic

ca

a.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n d

di

ia

am

mé

és

si

ic

ca

a.

. V

Va

ar

ri

ia

ac

ci

ió

ón

n n

no

or

rm

mo

ol

le

ec

ct

ta

al

l.

Coseriu (1981)

CLASES DE VARIACIÓN SEGUNDO COSERIU (1)

sen xerarquización de eixos

Eixo variacional

Tipo de variación

Variedade ou lecto

espacial, xeogr espacial, xeogr

á á

fico ou territorial fico ou territorial

DIATDIAT

Ó Ó

PICAPICA

dialecto

dialecto

social ou de estrato sociocultural social ou de estrato sociocultural

DIASTRDIASTR

ÁÁ

TICATICA

nivel

nivel

da modalidade expresiva da modalidade expresiva

DIAFDIAF

ÁÁ

SICA SICA

estilo ou rexistro

estilo ou rexistro

do tempo do tempo

DIACRDIACR

Ó Ó

NICA NICA

cronolecto

cronolecto

Coseriu (1981)

CLASES DE VARIACIÓN SEGUNDO COSERIU (2)

con suspensión ou desactivación do eixo temporal

Eixo temporal

Eixos subordinados

Tipo de variación

Variedade ou lecto

espacial, xeogr espacial, xeogr

á á

fico ou territorial fico ou territorial

DIATDIAT

Ó Ó

PICA PICA

dialecto

dialecto

SINCRON SINCRON

ÍÍ

A A

social ou de estrato sociocultural social ou de estrato sociocultural

DIASTRDIASTR

ÁÁ

TICA TICA

nivel

nivel

da modalidade expresiva da modalidade expresiva

DIAFDIAF

ÁÁ

SICA SICA

estilo ou rexistro

estilo ou rexistro

DIACRON DIACRON

Í Í

AA

cronolecto

cronolecto

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DA VARIACIÓN EXTRALINGÜISTICA

Coseriu

diacr diacr

ó ó

nica nica

diat diat

ó ó

pica pica

diastr diastr

á á

tica tica

diaf diaf

áá

sica sica

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DAS VARIEDADES EXTRALINGÜISTICAS

Coseriu

cronolecto cronolecto

dialecto dialecto

nivel nivel

rexistro e estilorexistro e estilo

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DA VARIACIÓN EXTRALINGÜISTICA

Monteagudo

intersistintersist

éé

mica ~ diagl mica ~ diagl

ó ó

sica sica

sociodialectal sociodialectal

diat diat

ó ó

picapica

diastrdiastr

áá

ticatica

dialectal dialectal

nomolectal nomolectal

diamdiam

é é

sicasica

comunicativo comunicativo

funcionalfuncional

diafdiaf

á á

sicasica

formalidadeformalidade

especializadoespecializado

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DAS VARIEDADES EXTRALINGÜISTICAS

Monteagudo

interlectointerlecto

sociodialectosociodialecto

? ?

sociolecto sociolecto

dialectodialecto

nomolectonomolecto

modalidade modalidade

rexistro rexistro

? ?

estiloestilo

variedade especializadavariedade especializada

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DAS VARIEDADES EXTRALINGÜISTICAS

proposta de modificación

interlectointerlecto

xeosociolectoxeosociolecto

xeolecto xeolecto

sociolecto sociolecto

dialectodialecto

nomolectonomolecto

mesolecto mesolecto

rexistro rexistro

circunlectocircunlecto

estiloestilo

gremiolectogremiolecto

VARIACIÓN INTERSISTÉMICA OU DIAGLÓSICA (I)

(Monteagudo (2005:382)

Xustificación

A situación de contacto de linguas na que vive o galego torna

insuficiente o paradigma tradicional do modelo variacionista, porestar construído desde e para as linguas normais, con sociedadesmonolingües e sociohistoricamente normalizadas. Nelas non tenpertinencia,

máis

ben

interese,

a

variación

diaglósica

ou

intersistémica a nivel colectivo, pois non hai variedades ou lectosreais que se nutran de variantes procedentes de máis dun idioma, xaque é no seu interior, é só nel, onde se verifican e son plenamenteoperativos os outros tipos de variación (diatópica, diastrática ediafásica).

VARIACIÓN INTERSISTÉMICA OU DIAGLÓSICA (III)

(Monteagudo (421)

Base lingüística dominante

Intencionalidade

→

galego

→

castelán

galego

c

ca

as

st

tr

ra

ap

po

o

escaso nivel de instrución

g

ga

al

le

eg

go

o c

ch

ha

ap

pu

ur

rr

re

ea

ad

do

o

castelán

elevado nivel de instrución

n

ne

eo

o-

-g

ga

al

le

eg

go

o u

ur

rb

ba

an

no

o

INTERLECTOS GALEGO-CASTELÁN: EXEMPLOS

Castelán

exemplar

Castelán

rexional

Castelán

vulgar

Neogalego

urbano

Galego

exemplar

Galegocomún

Galego

popular

Galego

tradicional

Pretérito dosubxuntivo

dijera-dijese

dixera - dixese

dixese

dixera

dixera(

corrente

) =

dixese(

inhabitual

)

Antepretéritodo indicativo

había dicho

había dicho=

dijera dijera

dijeradijera

hab hab

í í

a ditoa dito,

ti ti

ññ

a ditoa dito

dixera

dixera

(

habitual

)

=

hab hab

íí

a ditoa dito

(

menos usado

)

dixera

Castelán

exemplar

Castelán

rexional

Castelán

vulgar

Neogalego

urbano

Galego

exemplar

Galegocomún

Galego

popular

Galego

tradicional

Pretérito eAntepresente

dije -

he

dicho

dije dije

= he

dicho

dijedije

hei dito, hei dito,

te te

ñ ñ

o dito o dito

dixen

INTERFERENCIAS DIRECTAS DO CASTELÁN. CASTELANISMOS (I)

1. Castelanismos ortográficos:

qué queres?,

compróu, fácilmente, este, baranda,

abagado

,

maravilla, automóvil, hirmán

,

ahí ...

2. Castelanismos fonolóxicos:

bola

fronte a

bóla

ou

présa

fronte a

presa,

a

pronuncia próxima ao

s

do

fonema palatal

x ...

- Castelanismos morfolóxicos:

a

leite,

a

sangue,

o

ponte,

o viaxe; o

auga,

o

aula;

ferrolana , animales, israelíes; produxera, establezca; había feito, habería chegado; lees, creín,veo, sabremos; estos, esos, aquelos; calquer, primer; encontrei teu libro; botáronte

a

culpa;

non lle avisei a tempo; quenes ...

INTERFERENCIAS DIRECTAS DO CASTELÁN. CASTELANISMOS (II)

4.

Castelanismos

sintácticos:

o escoitei na radio, lle manda saúdos, nunca

esquecereime dela, bebinme unha copa de augardente, lavouse as mans, vou a facelo ... 5. Castelanismos léxicos:

escoba/vasoira, grifo/billa

ou

moa/muela; axuntamento,

carcaxada, carreteira

ou

almexa

;

árbol, iglesia, Dios, fecha, calle, adiós, peine, rodilla,

pueblo... 6. Castelanismos fraseolóxicos:

chegar e bicar o santo, arrimar

a

ascua á súa

sardiña

ou

correr un tupido veo,

tradución literal das castelás que en galego terían

unha mellor expresión con

chegar e encher, varrer para a casa

e

botar terra ao asunto.

En ocasións, a literalidade da tradución leva a enunciados case inintelixibles,como

estar feito po / polbo

(

'estar desfeito, esgotado, derrotado'

).