Variacion linguistica, Apuntes de Lengua y Literatura Gallega

¡Descarga Variacion linguistica y más Apuntes en PDF de Lengua y Literatura Gallega solo en Docsity!

TEMA I

A VARIACIÓN LINGÜÍSTICA

NA LINGUA GALEGA

Lingua Galega II

Xavier Varela – Ramón Mariño

ÍNDICE

1. 1. AA LLIINNGGUUAA:: COCONNSSTTRRUUTTOO HHIISSTTÓÓRRIICCOO EE OORRGGAANNUUMM PPOOLLIISSIISSTTEEMMÁÁTTIICCOO..

2. 2. AA VVAARRIIAACCIIÓÓNN NNAASS LLIINNGGUUAASS..

2. 2 .11.. UUnniiddaaddeess ee ppaarráámmeettrrooss vvaarriiaacciioonnaaiiss..

2 2..11..11.. VVaarriiaabblleess,, vvaarriiaanntteess ee vvaarriieeddaaddeess..

2..11..22.. PPrrooppoossttaass ddee ccllaassiiffiiccaacciióónn vvaarriiaacciioonnaall..

2..11..33..11.. EEuuggeenniioo CCoosseerriiuu ((1 199881 1))..

.22.. HHeennrriiqquuee MMoonntteeaagguuddoo ((2 200005 5))..

2. 2 .11..33..33.. MMaattiizzaacciióónn aa MMoonntteeaagguuddoo..
3. 2 .22.. DDiimmeennssiióónnss ddaa vvaarriiaacciióónn::

2 2..11..11.. VVaarriiaacciióónn ddiiaaggllóóssiiccaa..

2 2..11..22.. VVaarriiaacciióónn ddiiaaccrróónniiccaa..

2 2..11..33.. VVaarriiaacciióónn xxeeoossoocciioolleeccttaall..

2. 2 .11..33..11.. VVaarriiaacciióónn ddiiaattóóppiiccaa..

2..11..33..22.. VVaarriiaacciióónn ddiiaassttrrááttiiccaa..

V

Vaarriiaacciióónn ccoommuunniiccaattiivvoo

s

siittuuaacciioonnaall..

2..11..44..11.. VVaarriiaacciióónn ddiiaaffáássiiccaa..

2..11..44..22.. VVaarriiaacciióónn ddiiaammééssiiccaa..

A

A

s

suussppeennssiióónn ddaa vvaarriiaacciióónn oouu aa a

annttiivvaarriiaacciióónn:: oo eessttáánnddaarr

Coseriu (1981)

CLASES DE VARIACIÓN SEGUNDO COSERIU (1)

sen xerarquización de eixos

Eixo variacional Tipo de variación Variedade ou lecto

espacial, xeográfico ou territorial

DIATÓPICA

dialecto

social ou de estrato sociocultural

DIASTRÁTICA

nivel

da modalidade expresiva

DIAFÁSICA

estilo ou rexistro

do tempo

DIACRÓNICA

cronolecto

Coseriu (1981)

CLASES DE VARIACIÓN SEGUNDO COSERIU (2)

con suspensión ou desactivación do eixo temporal

Eixo temporal Eixos subordinados Tipo de variación Variedade ou lecto

espacial, xeográfico ou territorial

DIATÓPICA

dialecto

SINCRONÍA

social ou de estrato sociocultural

DIASTRÁTICA

nivel

da modalidade expresiva

DIAFÁSICA

estilo ou rexistro

DIACRONÍA

cronolecto

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DA VARIACIÓN EXTRALINGÜISTICA

Coseriu

diacrónica

diatópica diastrática diafásica

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DAS VARIEDADES EXTRALINGÜISTICAS

Coseriu

cronolecto

dialecto nivel rexistro e estilo

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DA VARIACIÓN EXTRALINGÜISTICA

Monteagudo

intersistémica ~ diaglósica

sociodialectal

diatópica diastrática

dialectal nomolectal

diamésica

comunicativo-funcional

diafásica

formalidade especializado

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DAS VARIEDADES EXTRALINGÜISTICAS

Monteagudo

interlecto

sociodialecto

? sociolecto

dialecto nomolecto

modalidade

rexistro

?

estilo variedade especializada

TIPOLOXÍA E XERARQUIZACIÓN DA VARIACIÓN EXTRALINGÜISTICA

proposta de modificación

interlecto

xeosociolecto

xeolecto Sociolecto - nivel

dialecto nomolecto

modalidade

rexistro

estilo

gremiolecto

VARIACIÓN INTERSISTÉMICA OU DIAGLÓSICA (I)

(Monteagudo (2005:382)

▪ Xustificación :

A situación de contacto de linguas na que vive o galego torna

insuficiente o paradigma tradicional do modelo variacionista, por

estar construído desde e para as linguas normais, con sociedades

monolingües e sociohistoricamente normalizadas. Nelas non ten

pertinencia, máis ben interese, a variación diaglósica ou

intersistémica a nivel colectivo, pois non hai variedades ou lectos

reais que se nutran de variantes procedentes de máis dun idioma, xa

que é no seu interior, é só nel, onde se verifican e son plenamente

operativos os outros tipos de variación (diatópica, diastrática e

diafásica).

VARIACIÓN INTERSISTÉMICA OU DIAGLÓSICA (III)

(Monteagudo (421)

Base lingüística dominante Intencionalidade

→ galego → castelán

galego -

ccaassttrraappoo

escaso nivel de instrución

gagalleeggoo cchhaappuurrrreeaaddoo

castelán

elevado nivel de instrución

neneoo--gagalleeggoo uurrbbaannoo

INTERLECTOS GALEGO-CASTELÁN: EXEMPLOS

Castelán

exemplar

Castelán

rexional

Castelán

vulgar

Neogalego

urbano

Galego

exemplar

Galego

común

Galego

popular

Galego

tradicional

Pretérito do

subxuntivo

dijera-dijese

dixera -

dixese

dixese dixera

dixera

( corrente ) =

dixese

( inhabitual )

Antepretérito

do indicativo

había dicho

había dicho

= dijera

dijera

había dito,

tiña dito

dixera

dixera

( habitual ) =

había dito

( menos usado )

dixera

Castelán

exemplar

Castelán

rexional

Castelán

vulgar

Neogalego

urbano

Galego

exemplar

Galego

común

Galego

popular

Galego

tradicional

Pretérito e

Antepresente

dije - he

dicho

dije = he

dicho

dije

hei dito,

teño dito

dixen

INTERFERENCIAS DIRECTAS DO CASTELÁN. CASTELANISMOS (I)

1. Castelanismos ortográficos: qué queres?, compróu, fácilmente, este, baranda,

abagado , maravilla, automóvil, hirmán , ahí ...

2. Castelanismos fonolóxicos: bola fronte a bóla ou présa fronte a presa, a

pronuncia próxima ao s do fonema palatal x ...

- Castelanismos morfolóxicos: a leite, a sangue, o ponte, o viaxe; o auga, o aula;

ferrolana , animales, israelíes; produxera, establezca; había feito, habería chegado; lees, creín,

veo, sabremos; estos, esos, aquelos; calquer, primer; encontrei teu libro; botáronte a culpa;

non lle avisei a tempo; quenes ...

INTERFERENCIAS DIRECTAS DO CASTELÁN. CASTELANISMOS (II)

4. Castelanismos sintácticos: o escoitei na radio, lle manda saúdos, nunca

esquecereime dela, bebinme unha copa de augardente, lavouse as mans, vou a facelo ...

5. Castelanismos léxicos: escoba/vasoira, grifo/billa ou moa/muela; axuntamento,

carcaxada, carreteira ou almexa ; árbol, iglesia, Dios, fecha, calle, adiós, peine, rodilla,

pueblo...

6. Castelanismos fraseolóxicos: chegar e bicar o santo, arrimar a ascua á súa

sardiña ou correr un tupido veo, tradución literal das castelás que en galego terían

unha mellor expresión con chegar e encher, varrer para a casa e botar terra ao asunto.

En ocasións, a literalidade da tradución leva a enunciados case inintelixibles,

como estar feito po / polbo ( 'estar desfeito, esgotado, derrotado' ).