¡Descarga Apuntes unidade 2 y más Apuntes en PDF de Periodismo solo en Docsity!
TEMA 2. COMO NACEN AS NOTICIAS?
A. A actividade do xornalista no medio
O xornalista ten a función de coller unha información para dar á poboación. Como xa se dixo anteriormente, no xornalismo non existe a obxectividade, o único que existe é a honestidade profesional. O máis sinxelo é que o xornalista vaia a por unha previsión simple, pero deberíamos buscar algo importante para o cidadán. O xornalista busca unha serie de temas.
• Rutina
Busca de feitos + escolma (selección)// traballar cos feitos: fontes e documentación // elixe os elementos importantes dos datos obtidos e edita // feed-back do público.
“O traballo informativo transforma os sucesos en acontecementos xornalísticos” (Tuchman)
Polo tanto, o xornalista busca feitos, recibe os que chegan e escolma. En segundo lugar traballa cos feitos seleccionados: fontes e documentación. Logo, escolle os elementos importantes dos datos obtidos e edita a posición no xornal (feed-back do público). Por último temos unha información, alguna queda dentro e outra non (o xornalista escolma e xerarquiza).
• Pasos conversión acontecemento en noticia
- Temos unha realidade
- Dita realidade convértese nun acontecemento xornalístico
- Proceso de producción
- (^) Información publicada
• Temos varias realidades
- Todo o que acontece
- A que chega ao medio, que pode ser, por unha banda, a que chega directamente ao medio ou a que o xornalista busca (realidade mediática/axenda mediática).
- A realidade publicada. Isto é unha pequena parte do que coñecemos.
- A realidade excluída: vai haber partes que non se van a publicar. Excluímos información por motivos profesionais (exemplo: non interesa á audiencia).
- A realidade silenciada: é a censurada. Non se publica por motivos non-profesionais. (Exemplo: presión política, casos de intimidade…)
B. O acontecemento xornalístico, noticia e enfoque
Un acontecemento é un feito, o obxecto da noticia. O feito ten que ser real. Un acontecemento xornalístico é un feito noticiable, ten que cubrir os requisitos para ser noticia. Debe interesar á audiencia. Se un acontecemento é ou non xornalístico é decidido polos propios xornalistas.
A noticia é un feito. Un suceso, un relato, unha información e un público. Segundo Fontecuberta, a noticia é un suceso que implica algún xénero de acción, unha información, onde se describe ou se relata a acción en termos comprensibles, e un público ao cal se dirixen esas noticias a través dos medios de comunicación.
O primeiro que imos recibir sempre van ser acontecementos, logo iremos decidindo cales deles poden chegar a ser noticia, e o seguinte paso é convertelos en noticia.
Exemplo: de 1000 acontecementos, 50 se converten en acontecemento xornalístico e 30 deses chegan a ser noticia. O proceso de selección é moi grande.
A primeira fase de producción non é a estrutura, senón o tema. O que vai decidir dito tema é o gatekeeper (“gardabarreiras”). Estes son os encargados de seleccionar os acontecementos que se van converter en noticia ou non.
Unha vez decidimos que un tema é noticia podemos darlle diferentes enfoques:
Exemplo: “Accidente bus Coruña-Sada”
Enfoque de suceso: ocorreu e xa está. Contamos como un suceso.
Enfoque político: se relacionamos este accidente de bus co resto de accidentes de buses ocorridos recentemente e o relacionamos á súa vez coa crise e a falta de diñeiro para financiar e mellorar o medio de transporte.
Á hora de elixir o enfoque dáse o problema de que non sabemos en que sección do xornal meter á noticia.
Unha derivación do xornalista como defensor é a de xornalista como guardián (watchdog) que investiga e denuncia as inxustizas, a corrupción, etc., que se dan nas instancias de poder da sociedade.
Dende a perspectiva crítica afírmase o papel manipulador da prensa nos países capitalistas. Schiller recolle 2 formas en que se materializa esta manipulación dos mass media:
a. Fragmentación da información: prodúcese unha visión focalizada da realidade. Ademais, a enorme cantidade de información que recibe un cidadán, colocando asuntos de grande trascendencia social con otros triviais, produce unha trivalización de contidos que son significativos. Non se chega a discernir cal é a información máis significativa, xa que esta información queda camuflada na sobrecarga de información.
b. A urxencia da información: a instantaneidade informativa é un dos principios do xornalismo, mais debilita a comprensión do receptor. A urxencia creada para dar a noticia tende a inflar e desinflar posteriormente a magnitude dos temas tratados.
3. O produtor da realidade social
A profesionalidade do xornalista baséase na capacidade do mesmo en saberse distanciar das relación do poder para explicar os acontecementos, é decir, non nos podemos deixar influenciar.
Danse 3 tipos básicos de relación entre o comunicador e o público:
a. Un modelo de dominación: o comunicador define o seu propio rol con respecto á audiencia de forma clara. Pretende imponer certas opinión e propósitos ao receptor.
b. Un modelo autista: o comuncador basea o seu traballo comunicativo nas súas destrezas profesionais e nos xuízos profesionais e técnicos dos seus colegas.
c. Un modelo de equilibrio/intercambio: neste modelo o comunicador trata de establecer
contacto coa súa audiencia sobre a base do desexo que ten o individuo de conectar cos otros. Prodúcese a resposta e o intercambio de coñecementos entre o comunicador e a audiencia. No modelo de equilibrio/ intercambio establécense as relación a través da comunicación cun público que comparte as ideas do comunicador.
Unha vez temos o tema podemos tratalo dende diferentes enfoques. (Exemplo: o presunto problema dos príncipes podemos metelo, ben en prensa rosa, ou ben nun tema de política se consideramos que pode supor un problema para a sucesión).
Teño que decidir en función do que lle interesa á audiencia.
Con respecto ao rol do xornalista como produtor de noticias con relación ao público, Tuchman afirma que a noticia tende a dicirnos que queremos saber, que necesitamos saber e que deberíamos saber. O xornalista non pode renunciar a ser el o que estableza que é noticia porque estaría renunciando á súa profesión. (As fontes poden pretender sinalar que é importante pero, en última instancia, é o xornalista quen decide).
C. Os valores noticia
Son un conxunto de criterios, operación de instrumentos cos que os aparatos de información abordan a tarea de elixir cotidianamente, entre un número imprevisible e indefinido de acontecementos, unha cantidade finita e tendencialmente estable de noticias.
Algúns deles:
- Actualidade: todas as noticias teñen que ser de actualidade (os xéneros interpretativos e de opinión non teñen que ser actuáis). Outra excepción son os acontecementos atemporais como o botellón.
- Novidade: algo de fai tempo que non se coñecía e se publica porque agora se coñece. (Exemplo: o rei quedou co presidente do Goberno onte/ Andersen foi visitar a Dickens mentres escribía os seus famosos contos).
A través do tempo, fóiselle dando un distinto tratamento á profesionalidade xornalística. Dende un estudo ao largo de diversas fases históricas foise vendo unha variación do rol do xornalista. A investigación dos medios de comunicación sobre a profesionalidade xornalística naceu a partir do gatekeeper, para engadir comparacións internas de cada nivel e interesarse nos nexos entre os diversos niveis. Dentro desta profesionalidade xornalística temos 3 modelos:
- Gatekeeper
- (^) Advocate
- Rol do xornalista. O xornalista “obxectivo”: mecanismo a través do cal o Goberno, as institucións ou a élite política poden transmitir as súas propias opinións e interpretacións da realidade.
Temos que entender que estes 3 modelos de profesionalidade xornalística non son modelos que remplacen uns aos otros, senón que coexisten.
Poderiamos relacionar tales modelos coas correntes dos medios de comunicación:
- (^) Funcionalismo: a idea do xornalista é a seguinte: seleccionar acontecementos para ser noticias. Posibles disfunciones: fonte engaña a xornalista e publica información falsa.
- Crítica: os xornalistas non só transmiten información senón que son actores políticos que interveñen na realidade. É decir, o xornalista modifica a realidade co fin de espertar conciencias dos cidadáns.
- Na interpretativa o xornalista se limita a analizar a realidade.
En realidade, no estudo sobre a profesionalidade xornalística discútese dende o concepto de obxectividade ata o modelo de información. Hoxe, temos un debate sobre a profesionalidade xornalística. Podemos entendela como profesionalidade como eslogan ou, por outra banda, a profesionalidade como práctica abertamente constructiva.
Na profesionalidade xornalística como eslogan, defínese positivamente a figura do xornalista, recualificando a función e a autonomía da figura profesional. O concepto de profesionalidade xornalística depende do país. Enténdese a competencia do xornalista como un mero servicio funcional. Aquí poderiamos nomear tamén o concepto dos que pensan que o xornalismo non debería ser unha carreira universitaria, senón un oficio.
Por outro lado, na profesionalidade entendida como práctica produtiva rutinaria, entendemos que o profesional da comunicación é un mediador de símbolos, unha persoa que traduce xestos, os coñecementos e os intereses de certa comunidade.
• Ética do xornalismo:
Temos que entender, en primeiro lugar, que a comunicación deshonesta non é xornalismo. Non é xornalismo todo aquilo que violes os principios deontolóxicos da actividade informativa. A ética é a única razón de ser do xornalismo, é a verdade, a esencia da información. Algúns din que unha prensa ética é o sustento dunha nación democrática. Ademais, na actualidade, na crise na que estamos inmersos, a cidadanía precisa dunha información veraz e libre que desempeñe na vida social o papel que lle corresponde. A día de hoxe, existen moitas medidas a nivel mundo para mellorar a calidade xornalística, entre as que podemos destacar “The ethical journalism initiative”, que é un intento por recuperar e consolidar os valores tradicionais do reporterismo orientado a implementar a calidade da información xornalística devaluado por, por exemplo, os recortes financeiros.
Por último, cabe destacar 2 conceptos. Por unha banda, os xornalistas non poden ser obxectivos porque son persoas e, en segundo lugar, debemos ter moi en conta que os xornalistas deben propocionar á poboación unha clara diferenza entre información e opinión, xa que é un dos dereitos fundamentais do receptor.
