¡Descarga Arqueologia II y más Apuntes en PDF de Arqueología solo en Docsity!
O DESENVOLVEMENTO DA PRÁCTICA ARQUEOLÓXICA
- Concepto de Arqueoloxía
É unha disciplina histórica que emprega un conxunto de metodoloxías combinadas e unha serie de plantexamentos teóricos que permiten reconstruír o pasado da humanidade e cunha cronoloxía moi ampla. Por outro lado, podemos falar do obxectivo da arqueoloxía que é reconstruír a historia da humanidade a partir do estudo dos restos materiais que deixaron as sociedades pasadas. É moi importante que este coñecemento repercuta na sociedade. Para reconstruír a historia hai que empregar o coñecemento histórico dispoñible e usando as metodoloxías consideradas tradicionalmente como arqueolóxicas. Por outro lado tamén se poden aplicar técnicas analíticas imaxinables procedentes de outras disciplinas tanto alleas como afíns.
TEMA 1 INTRODUCIÓN Á PRAXIS ARQUEOLÓXICA: ASPECTOS LEGAIS E PRÁCTICOS
1. Marco lexislativo
No marco lexislativo podemos falar dunha serie de leis que son as que regulan a actividade dos arqueólogos. As leis en vigor máis importante nestes momentos son a Lei 8/1995, do 10 de Outubro, do Patrimonio Cultural de Galicia, publicada no DOG o 8/11/1995 e no BOE o 1/12/1995. Por outro lado, podemos falar doutra lei, a do 16/1985, do 25 de Xuño, de Patrimonio Histórico Español publicada no BOE o 19 de Xuño de 1985. Outras leis de interese que podemos citar son o Convenio Europeo do Paisaxe, Florencia o 20 de outubro de 2000.
- Concepto de patrimonio arqueolóxico: regulación legal en España.
A lei 16/1985 de Xuño, do Patrimonio Histórico Español establece a protección como Patrimonio Histórico dos xacementos arqueolóxicos baixo a figura xurídica de BIC ( B en de I nterese C ultural). Podemos apuntar que os bens máis relevantes do patrimonio histórico son declarados mediante decreto.
A lei anteriormente citada recolle o seguinte: “forman parte do Patrimonio Histórico Español os bens mobles e inmobles de carácter histórico susceptibles de ser estudados con metodoloxía arqueolóxica, foran ou non extraídos, e tanto se atopen na superficie como no subsolo, no mar territorial ou na plataforma continental. Forman parte, asimismo, deste Patrimonio os elementos xeolóxicos e paleontolóxicos relacionados coa historia do home e os seus orixes e antecedentes” (art. 40.1). Podemos afirmar, a partir de esta lei, que un xacemento arqueolóxico é un ben do patrimonio histórico. Os artigos 40 e 50 refírense ó Patrimonio Arqueolóxico en particular. Dentro dos bens considerados inmobles, unha das categorías definidas é a zona arqueolóxica que é a zona ou paraxe natural onde existen bens inmobles ou mobles susceptibles de ser estudados con metodoloxía arqueolóxica, foran ou non extraídos, e tanto se se atopan en superficie, no subsolo ou baixo as augas territoriais españolas (art.15.5, Lei 16/1985, PATRIMONIO HISTÓRICO ESPAÑOL). Calquera obra ou remoción do terreo que se proxecte nestas Zonas Arqueolóxicas deberá ser autorizada pola Administración competente. Igualmente, calquera actividade arqueolóxica, sexa extractiva ou non, deberá ser autorizada pola administración. A realización de prospeccións ou escavacións sen autorización está cualificada como infracción administrativa grave, e pode chegar a ser delito penal, no caso de conlevar expolio. Despois de falar da normativa en España, pasamos agora a referirnos á normativa de carácter autonómica que se rige pola Lei 8/1995, do Patrimonio Cultural de Galicia, na que se recolle que o patrimonio cultural de Galicia está constituído por todos os ben materiais e inmateriais que, por recoñecido valor propio, sexan considerados como de interese relevante para a permanencia e identidade da cultura galega a través do tempo. Asimismo, esta lei define cales son os elementos que forman parte dese patrimonio cultural: (...) bens mobles, inmobles e inmateriais de interese artístico, histórico, arquitectónico, paleontolóxico, arqueolóxico, etnográfico, científico e técnico. Tamén forman parte do mesmo o patrimonio documental e bibliográfico, os conxuntos urbanos, os lugares etnográficos, os xacementos e a zona arqueolóxica, así como os sitios naturais, xardíns e parques que teñan valor artístico, histórico ou antropolóxico. Esta normativa de carácter autonómica toma da lexislación estatal a definición de Patrimonio Arqueolóxica da seguinte maneira: integran o patrimonio arqueolóxico galego os ben mobles e inmobles de carácter histórico, susceptibles de ser estudados con método arqueolóxico, foran ou
- Por unha actividade de investigación, conservación e divulgación como poden ser distintos proxectos de investigación que se desenvolven en diferentes institucións públicas e privadas.
- Por unha actividade de urxencia (arqueoloxía preventiva). Hai diversos casos como a destrución dun xacemento catalogado BIC (Ben de Interese Cultural); destrución dunha zona arqueolóxica xa catalogada ou dunha área con potencial de albergar restos arqueolóxicos; nunha situación construtiva particular aunque se descoñeza a existencia de restos arqueolóxicos. As actuacións serán consideradas de urxencia no caso de existir riesgo de destrución inmediata do xacemento e se esgotasen todas as posibilidades para evitar a súa desaparición ou afectación.
- Deseño da actividade arqueolóxica
Debe realizarse un deseño da actividade, sempre en relación coas características de cada convocatoria. Isto implica a realización dun proxecto acorde coa actividade arqueolóxica que se vai a levar a cavo. Hai unha serie de requisitos que se necesitan para a financiación como obxectivos claros orientados a resolver o “problema arqueolóxico” que se plantexa; produto atractivo; proposta de traballo de calidade que segundo a actividade pode requerir ser orixinal e novedoso; realismo e xustificación da proposta de acordo coa financiación solicitada; adecuación da proposta ós obxectivos da entidade financeira. Na actualidade, a Arqueoloxía Preventiva é a que obtén maior financiación, o aumento da actividade construtiva no territorio obriga a priorizar a finaciación das actuacións de urxencia sobre as restantes. Esta adoita ser sufragada polas entidades que destrúen o patrimonio. Condicións que xustifican a actividade: incorporar un informe de impacto ambiental; financiadas por un promotor; presentación a un concurso público. A Arqueoloxía de Investigación normalmente debe recurrir a convocatorias públicas nas que subvencionen algúns aspectos da investigación, normalmente os temas que se subvencionan están perfilados nas políticas de investigación oficiais nacionais, autonómicas, etc. A condicións son entregar en plazos da convocatoria. O investigador ten que adaptarse ás liñas priorizadas pola política de investigación do goberno que da a subvención.
4. Axentes implicados nunha actividade arqueolóxica.
Na actualidade a arqueoloxía é unha actividade obrigatoria en moitos casos, dado ó elevado índice de destrución da nosa sociedade, e está condicionada por efectos de mercado. Existe un grupo heteroxéneo e amplo de axentes que interveñen na realización dunha actividade arqueolóxica:
- Institucións públicas: Administracións públicas, institucións de investigación e docencia, museos.
- Empresas privadas: de arqueoloxía, construtoras.
- Outras entidades: fundacións, asociacións. Todas elas poden contratar un traballo concreto e/ou subvencionar unha investigación.
5. Entorno de traballo e tipos de actuacións arqueolóxicas.
No entorno de traballo, o campo e o laboratorio sempre están relacionados. Os tipos de actuacións arqueolóxicas que se poden levar a cavo, sempre están asociadas a un obxectivo e poden ser de diversa natureza. As actuacións arqueolóxicas de campo pódense clasificar según diversos criterios como o de tipo superficial, prospección, evaluación (dentro dun estudo de impacto arqueolóxico). Tamén poden ser intervencións agrarias sobre o terreo como os sondeos, escavación, actividades de restauración e conservación, Control e Corrección.
6. Definición de actividades (art.57, LEY 8/1995, Lei del patrimonio cultural de Galicia).
A lei establece unha definición xeral das actividades arqueolóxicas máis frecuentes: prospección arqueolóxica; sondeo arqueolóxico; escavación arqueolóxica; estudo de arte rupestre; labores de protección, consolidación e restauración arqueolóxica; manipulación con técnicas agresivas de materiais arqueolóxicos.
- Prospección arqueolóxica.
Podemos definila como a exploración superficial e sistemática sen remoción, tanto terrestre como subacuática, dirixida ó estudo e investigación pola detección de restos históricos e
En primeiro lugar hai que levar a cabo unha limpeza dos artefactos e ecofactos exhumados durante a escavación. Logo hai que clasificar o material en categorías como cerámica, metal, vidro...Posteriormente hai unha clasificación dos materiais por formas e por tipos. De seguido compre debuxar, fotografar e describir cada peza que se considere polo seu interese cronolóxico. A continuación hai que levar a cabo a informatización das fichas de descrición dos materiais e formar unha base de datos coa que se poda traballar. Por último, hai unha restauración e aplicación de tratamentos de conservación daqueles obxectos que o esixan. O obxectivo final é a exposición. O análise dos datos obtidos na escavación, en vistas da súa interpretación histórica. Ademais da ordenación, clasificación, inventario e restauración dos materiais e do seu análise e estudo detido, hai que ter en conta outros aspectos como son os datos obtidos a través da estratigrafía e todos aqueles elementos que nos permitan saber todo o posible da vida do pasado. Tamén podemos falar da reconstrución ambiental (restos de vexetación, análises de polen); reconstrución da fauna (zooarqueoloxía); un estudo dos restos humanos que proporcionan datos de idade, vida media, enfermidades, medicina, malformacións, nutrición...; un estudo dos sedimentos e basureiros que dan datos sobre a dieta; estudo da tecnoloxía dos útiles empregados e da procedencia das materias primas; estudo da cronoloxía, etc.
TEMA 2
A FORMACIÓN DO REXISTRO ARQUEOLÓXICO
- Definición dun xacemento arqueolóxico.
Podemos falar de diferentes definicións:
- Sitio no que se atopan restos arqueolóxicos.
- Lugares con unha ampla concentración de restos (materiais, estrucruras, utensilios) susceptibles do estudo para a arqueoloxía. Os restos poden atoparse sobre a superficie ou enterrados.
- Un xacemento arqueolóxico tamén denominado asentamento, zona ou sitio arqueolóxico é unha concentración de restos arqueolóxicos (materiais, estruturas e restos medioambientais). Nel podemos atopar unha concentración de restos de actividade humana e está constituído pola presenza de artefactos, elementos estruturais, solos de ocupación e outra serie de anomalías.
- Higgs e Vita Finzi (1972) definen un xacemento como “un lugar onde existe un depósito ou conxunto de depósitos que conteñen evidencia de actividade humana".
- Piog e Wait (1973): unha agregación de materiais culturais discreta, espacialmente delimitada e potencialmente interpretable (os materias teñen a suficiente entidade como para ser interpretados en términos do comportamentos humano).
- Clarke (1977) defínea como unha localización xeográfica que contén un conxunto articulado de actividades humanas o as súas consecuencias e a miúdo un conxunto de estruturas asociadas.
- K. Butzer (1982) o define como o “rexistro tanxible dun lugar de actividade humana no pasado”. Tendo en conta todas estas definicións de xacemento arqueolóxico, podemos realizar a nosa propia definición dicindo que un xacemento é calquera lugar que conteña evidencias físicas e vestixios materiais de actividades humanas pasadas. Estas evidencias poden adquirir formas moi diversas: obxectos naturais ou pegadas de obxectos; subprodutos dunha actividade humana e restos orgánicos como osos, residuos e colleitas... Os vestixios materiais deben de estar agrupados e poden ser delimitados no espazo, aínda que en moitos casos é imposible precisar ónde comeza e remata o xacemento. Teñen que ser funcionalmente significativos: estar estruturados e presentar un conxunto de interrelacións. Este carácter estruturado e contextual dos materiais é o que nos permite establecer a súa funcionalidade.
físicas e sociais dunha área. Outras entidades a considerar son a rexión Arquelóxica que é a agrupación de sitios ou xacementos que presentan as mesmas características e a Área Arqueolóxica que reúne un certo número de rexións e que ás veces coincide co concepto de “área cultural” en Etnoloxía. Hai que desenvolver enfoques analíticos especiais concretos e apropiados.
- Escala temporal : o concepto de xacementos pode aplicarse a todos os restos materiais feitos ou empregados polo home dende a Prehistoria e a Civilización Industrial. Dende a perspectiva, complétanse gran variedade de xacementos: a época, grupo social que viviu neles. A dimensión temporal é necesaria. Mide a duración de esa gran variedade de xacementos e territorios. Unha das unidades que teñen relación co tempo son:
- Os contextos que se entende como a unidade estratigráfica. O contexto estratigráfico ten significado temporal e espacial. Poden estar alterados pola presenza de obxectos depositados en épocas distintas. Intactos que poden dar asociacións moi precisas de obxectos que podrían servir para establecer cronoloxías e para a reconstrución de acontecemento ou actividades. Interesa coñecer o panorama cambiante dos distintos contextos da escavación. Temos que ser capaces de saber diferenciar ben entre estratificación (estratos que aparecen nun xacemento) e estratigrafía (o estudo da estratificación dun xacemento) dun asentamento. Dende a perspectiva que se acaba de expoñer, se queremos reconstruír a actividade do pasado:
- Identificar patróns de comportamento. No interior do xacemento e no xacemento enteiro, a formación, transformación. Contextos estratigráficos, panorama cambiante destes contextos.
- Na rexión ou territorio: contexto paisaxístico e modificación da paisaxe.
- Definición de rexistro arqueolóxico.
Schiffer entende que os contextos estratigráficos arqueolóxicos son o rexistro material do comportamento humano e os procesos de transformación natural que se foron producindo nun xacemento. O rexistro arqueolóxico dun xacemento son os contextos estratigráficos que se forman nel.
Os contextos estratigráficos estiveron suxeitos a unha serie de procesos naturais e non culturais que se transformaron espacial, cuantitativa e formalmente e tamén nas súas relacións recíprocas. As transformacións que sufriu o rexistro arqueolóxico dende a época na que os obxectos se construíron e se usaron no pasado, ata o día que o arqueólogo os atopa, son moi complexas. Por todo iso, o rexistro arqueolóxico defínese como o reflexo irregular dun sistema de comportamento antigo. A función do arqueólogo é filtrar o rexistro arqueolóxico, entendido como palimpsesto das distorsións causadas por varios procesos. Referido ó contexto sistemático orixinal. Trátase de reconstruír a actividade humana que levou á formación do rexistro. É necesario tratar de reconstruír o proceso que levou á formación do rexistro; comprender o contexto de cada hallazgo (nivel inmediato, situación, asociación con outros hallazgos do mesmo nivel); saber se se trata dun contexto primario ou secundario. Entender eses mecanismos de formación dun xacemento é imprescindible para a súa interpretación.
- Elementos do rexistro arqueolóxico.
Podemos falar os elementos realizados polo home que poden ser estables ou arruinados, incompletos, semidestruídos...É o que podemos chamar artefacto, que é calquera obxecto modificado polo home. Dan información sobre o proceso de produción, tecnoloxía e morfoloxía. Ademais dos elementos realizados polo home, temos o elementos naturais que son os encofactos, que ben sendo calquera obxecto natural modificado ou non. Da información sobre un xacemento do home no pasado, ou dos rasgos medioambientais en que vivía o home. Asociación e distribución espacial de ambos como un conxunto.
- Relación espacio-temporal do Rexistro Arqueolóxico. A distribución vertical e horizontal de todo material obtido nun sentido arqueolóxico é tan importante como o material en sí. A distribución espacio-temporal do material reflexa o patrón da actividade humana.
- Compoñentes do rexistro arqueolóxico.
- Fisiogénicos que reflexan procesos físicos con ou si intervención humana. Erosión, transporte e sedimentación.
- S.S , procesos de modelos de fluxo: reciclado; emprego secundario; procesos de circulación; mantemento.
- Procesos posteposicionais
A transformación e movemento posterior dos diferentes elementos deshechados unha vez que formen parte do contextos arqueolóxicos teñen unhas causas tanto de tipo natural como humano. Os materiais sepultados nun xacementos distorsiónanse ou elimínanse mediante a perturbación: reordenación in situ dos xacementos sepultados. As disposicións previas ó enterramento producen a distorsión parcial ou eliminación/ destrución das relacións microespaciais. A dispersión pode suceder por procesos xeomorfolóxicos antes de que os materiais queden sepultados pola reutilización dos materiais por parte do home.
- Alteracións portdeposicionais nun xacemento sepultado.
Os mecanismos que afectan a sedimentos, contextos arquitectónicos e artefactos poden ser:
- Procesos e mecanismos Xeomorfolóxicos que forman parte da dinámica de cambios da superficie terrestre: a) Físico- mecánicos: derivan fundamentalmente do ciclo constante de interacción entre o auga e os sedimentos que teñen lugar na superficie terrestre. Como exemplos podemos citar: as fases de xeo-desxeo; expansión-contracción das arcillas; erosión e deposición de sedimentos como consecuencia de escorrentías e outros factores. Un exemplo son as chairas aluviais costeiras por sedimentación fluvial e marítima e trasgresiones marítima pola subida do nivel das augas. Este proceso físico- mecánico depende de varios factores: - Topografía: pendentes, posición dos depósitos. - Climatoloxía: réxime de precipitacións e temperaturas. - Hidroloxía: caudal, distribución e dinámica de correntes de auga. - Cobertura vexetal e grado de antropización da paisaxe como tipos de cultivos, presenza de aterramentos. b) Edafo- químicas: prodúcese pola interacción continuada da auga coas solucións minerais do chan, a microfauna, as bacterias, as variables medioambientais...Aridez, extrema frialdad, situación hídrica.
c) Catastróficas: terremotos, faias, plegamentos...
- Bioxénicos: animais e plantas; alteracións por madrigueiras de toupas.
- Antropogénicos: expolios, saqueos, labores agrícolas, etc.
- Principios que regulan o análise dos procesos de formación do
rexistro arqueolóxico.
A comprensión da formación do rexistro dun xacemento baséase en tres principios:
- Principio de entropía. O coñecemento arqueolóxico potencial do pasado está directamente relacionado co resto do rexistro de vestixios materiais. Este estado de conservación depende dunha serie de variables: tempo transcorrido dende a deposición; calidades intrínsecas de vestixios materiais, procesos posteposicionais ós que foi sometido.
- Principio de transformación. Non é posible interpretar o rexistro arqueolóxico directamente en clave ó comportamento humano. Debe ser tida en conta a variabilidade debida ós procesos deposicionais e postdeposicionais. Os vestixios materiais transfórmanse formalmente, espacialmente, cuantitativamente, nas súas relacións entre o momento da súa deposición e o momento da súa constatación científica. Os procesos postdeposicionais poden formar pautas artefactuais non relacionadas coas pautas culturais que rigieron a deposición orixinal dos vestixios. Os procesos postdeposicionais mostran regularidades de carácter estatísticas que os fan susceptibles de interpretación científica. As transformacións que experimenta o rexistro arqueolóxico son de tipo natural ou antrópico ou cultural.
- Principio de rexistro sesgado:as transformacións postdeposicionais tenden a xerar sesgos no rexistro arqueolóxico que non están necesariamente asociados a pautas de comportamento humano. Un exemplo de sesgo frecuente é a infrarrepresentación dos vestixios orgánicos que, salvo nos ambientes deposicionais excepcionais, degrádanse con maior rapidez e de forma máis integral que os orgánicos. Deste xeito créase un rexistro potencial de percepción distorsionada da cultura material e os procesos tecnolóxicos e económicos das sociedades pasadas. Dada a singular importancia dos vestixios orgánicos na formación do rexistro xorden dúas especialidades que os estudan: a tafonomía e a bioestratinomía.
- Chove.
- A escorrentía lateral disgrega o material arqueolóxico, desfai o pavimento e lava os compoñentes finos. Fórmase unha superficie de pedras. A formación dun xacemento arqueolóxico:
- A vexetación coloniza a superficie abandonada.
- A vexetación acelera a transformación do nivel arqueolóxico orixinal.
- Empézase a formar un novo horizonte superficial rico en materia orgánica (horizonte A).
- Acumúlanse aportes sedimentarios exteriores.
- Mentres tanto, as raíces traballan o chan. Formación dun novo chan sobre o xacemento:
- Constitución dun novo horizonte A. Profundizan nos horizontes B e C anteriores.
- Afectan ó horizonte C e aceleran a súa transformación.
- Xérase un horizonte B. Unifícase o nivel anterior e se desdebuxan as estruturas arqueolóxicas non pétreas.
- Situación transitoria.
- O chan é afectado por episodios erosivos. Repítese o proceso de formación dun novo horizonte A. Rexuvenécese o solo.
- Como resultado final cultívase o chan, remóvese o horizonte A anterior (ás veces tamén a parte superior do B). Incorpórase materia orgánica a través do abandono.
TEMA 3
RECOÑECEMENTO DO TERRITORIO EN ARQUEOLOXÍA
-Introdución ó recoñecemento arqueolóxico do territorio.
As posibilidades que ofrece a prospección para o coñecemento dunha zona e dos seus xacementos son inmensas e variadas. Por un lado proporciona información sobre a explotación humana do entorno dos xacementos. Por outro lado permite observar o comportamento histórico dun territorio como por exemplo como se sitúan os xacementos; como se realizan os repartos de terras; cales eran os lugares de extracción das materias primas. Tamén proporciona datos para analizar os asentamentos e intentar establecer modelos de ocupación do chan en función da distribución dos restos arqueolóxicos. Ademais é un método de traballo non destrutivo que en moitas ocasións evita a necesidade de escavar. Por iso a prospección pasou a ser un dos principais métodos de traballo da arqueoloxía. Existen diferentes métodos para localizar xacementos e os artefactos dispersos. Tamén existen métodos para prospectar un xacemento concreto sen ter que escavalo e obter así datos máis concretos sobre el. Podemos falar de dous métodos distintos de prospección:
- Método para localizar xacementos: que por un lado pode ser unha prospección en superficie e por outro lado pode tratarse de métodos de teledetección (prospección arqueolóxica a escala macro).
- Método para prospectar xacementos: que poden ser xeofísicos, xeoquímicos ou tratarse de outros métodos completamente diferentes (prospección de superficie a escala semimicro). Hai diferenzas relativas á organización interna dos xacementos concretos.
- Prospección en superficie.
Ó longo do século XX o papel da prospección vese supeditado ó da escavación, en canto o seu obxectivo máis importante era descubrir xacementos, que logo poderían ser escavados. Nesta época, en España realizábanse un tipo de prospeccións que se coñecen co nome de “viaxes exploratorios”. A estratexia resumíase na obtención, xeralmente a partir de informantes locais, de referencias sobre posibles xacementos que logo eran visitados e documentados. Solíase desenvolver dentro dun ámbito eminentemente local, nas proximidades do centro académico do responsable da prospección. A súa realización era eminentemente individual e incluso pódese dicir que constituía unha especie de excursionismo.
- Delimitación poligonal ad hoc: con frecuencia as prospeccións de superficies realizadas como parte de intervencións arqueolóxicas de urxencia baséanse en delimitacións ad hoc. No caso de prospeccións de superficie ó longo de áreas de afección de obras lineais, adoita establecerse unha área de prospección entre 200-250 m a cada lado. Pero adoitan ser as propias características das obras e as súas conseguintes áreas de afección potencial sobre o rexistro arqueolóxico as que determinan a forma e o tamaño das áreas de prospección.
- Delimitación xeográfica e cultural: cando é parte dun proxecto de investigación sobre poboamento antigo, o marco de actuación adoita vir condicionado pola unidade fisiográfica ou por unha unidade territorial de carácter cultural ou político. É preciso evitar unha delimitación unicamente baseada nun marco territorial anacrónico, por exemplo, municipios. A delimitación de área de prospección debe ser coidadosamente valorada como arte do deseño da investigación.
- Recompilación e valoración previa da información.
A prospección arqueolóxica de superficie comeza cun proceso de documentación previo ó traballo sobre o terreo. Existen numerosos aspectos de crucial importancia para o desenvolvemento da propia prospección que deben ser contrastados antes de pasar á propia actividade de campo.
- Análise da cartografía: o normal é acudir ó Instituto Xeográfico Nacional (IGN) e ó Servizo Xeográfico do Exército (SGE). O Mapa Topográfico Nacional (MTN) está dispoñible en dúas escalas, 1:50.000 e 1:25.000. A recompilación cartográfica é relevante para o área de prospección. Ademais, da un coñecemento das series cartográficas dispoñibles para unha rexión dada e as súas características. O estudo de determinados elementos do territorio pode contribuír a delimitar propiedades. - Fotografía aérea e ortofotografía: dende o aire é posible obter perspectivas que permiten apreciar restos arqueolóxicos practicamente imperceptibles nunha observación dende a superficie. A fotografía aérea é máis custosa e non ofrece os mesmos resultados en todos os lugares. Pódese aproveitar o material procedente dos destinados a outras funcións.
- Exame do traballo arqueolóxico: é importante realizar unha revisión e vacío da bibliografía existente sobre o territorio. Nesta revisión débense incluír os últimos informes arqueolóxicos publicados. - Estudo da toponimia: esta sempre foi unha fonte moi rica de información xa que nela refléxase a memoria colectiva das comunidades. Ó longo do territorio nacional podemos atopar numerosos topónimos que se veñen empregando séculos atrás e poden ser vinculados con un período de tempo concreto. Estes nomes aluden a realidades históricas que perduran no imaxinario popular e que gardan relación coa existencia de xacementos nas proximidades. - Exame da tradición oral.
- Estratexia de cobertura total ou peinado intensivo da área de
estudo.
Isto supón un peinado exhaustivo do territorio. O seu grado de detalle incrementa o número de evidencias dispoñibles: o seu grado de resolución é moi alto. Proporciona unha lectura continuada do territorio das sociedades do pasado: os seus resultados ofrecen unha visión diacrónica moi precisa do poboamento humano. Proporciona datos globais sobe patróns de asentamento, evolución demográfica e outras cuestións concernientes ó análise macro- espacial. É especialmente recomendable alí onde as condicións de perceptibilidade son malas. É necesaria en casos de prospeccións derivadas por actuacións administrativas de urxencia ante a construción de obras de gran envergadura que poden destruír os xacementos. O seu principal inconveniente é que ten un elevadísimo coste en comparación co muestreo. Podemos falar de muestreo probabilístico: se non é posible procesar a totalidade dun xacemento extenso ou todos os xacementos dunha rexión, pódese levar a cabo un muestreo probabilístico prospectando unha parte. As conclusións e os datos obtidos para ó área prospectada vanse a extrapolar a todo o universo da prospección, podéndose calcular por métodos estatísticos o índice de error e de fiabilidade dos datos totais. Para obter resultados fiables hai que ter en conta 3 aspectos:
- O tamaño da fracción que se vai a prospectar ten que ser un tanto por cento do total, sempre maior ó 10%.
