¡Descarga La Posesión: Concepto, Funciones y Tipos - Prof. Carballo Fidalgo y más Apuntes en PDF de Derecho solo en Docsity!
A POSESIÓN
LECCIÓN 2
- A posesión: concepto e funcións:
A posesión é un poder de feito da persoa que se proxecta sobre as cousas que ás veces comprende tódolos aspectos da cousa posuída e outras veces algún dos proveitos que a cousa posuída pode xerar. Cando este poder de feito abrangue tódalas facetas da cousa posuída fálase de señorío total ou posesión da propiedade. Cando se limita a unha ou varias utilidades que a cousa pode aportar falamos dun señorío parcial ou da posesión dun dereito real limitado. Ex. señorío total: servidume Ex. señorío parcial: usufruto
A posesión está centrada na situación fática, é un feito, que pode ou non reflexar a existencia dun dereito realmente detentado polo posuidor. Pode comportarse como dono e ser dono ou comportarse como dono pero sen selo.
A posesión é expresión dun dereito: Ás veces o dereito existe e a persoa que posúe é o seu titular, outras veces o feito posesorio existe pero o posuidor non é titular do dereito que reflexa.
Todas estas modalidades teñen incidencia no ordenamento xurídico, son un feito relevante para o dereito. A posesión é relevante para o dereito porque cumpre unha serie de funcións:
- Exerce unha función lexitimadora ( art. 448 CC -> quen posúe en concepto de dono presúmese que é dono, quen o negue terá que probalo). Favorécese ao posuidor cunha presunción de lexitimidade.
- Función interdictal: asociada á necesidade de paz social. Tódolos posuidores son protexidos no feito posesorio por unhas acción especiais que se chamaron tradicionalmente interditos. Nun interdito non se discute quen é propietario, discútese quen estaba posuíndo e quen o perturbou pola vía da forza da súa posesión. Hoxe en día os interditos chámanse accións posesorias e están previstos no art. 250.4 LAC. Un dos artigos que reflexa máis claramente a tutela interdital é o 446 CC.
- Función de usucapión: a posesión, baixo determinadas circunstancias, pode chegar a converterse no dereito real posuído polo transcurso do tempo ( arts. 1940 e ss ).
a. Suxeito da posesión Poden ser posuidores tódalas persoas físicas ou xurídicas ( art. 38 CC ). Para posuír non fai falta ter capacidade de obrar plena basta a capacidade natural de querer apropiarse de algo, de posuír e de aprehender algo. Os nenos teñen esa capacidade. Os actos xurídicos de adquisición e de defensa da posesión non os poden facer eles (os nenos), teñen que facelos os seus representantes legais.
En principio, sobre as cousas só pode haber unha posesión, o poder de feito ten que ser exclusivo, non obstante o CC admite a coposesión , característica dos casos de indivisibilidade das cousas: copropiedade dun ben ou cotitularidade de dereitos reais sobre a mesma cousa ( art. 445.1 CC). Nas situacións de copropiedade a propiedade por usucapión adquírese para todos ( art. 1933 CC). O art. 450 CC di que se se parte antes enténdese que cada un posuíu con independencia.
b. O obxecto da posesión (art. 437) Poden ser as cousas e os dereitos susceptibles de posesión. Isto non é verdadeiro porque: Tódalas posesións son posesións de cousas e tódalas posesións son posesións de dereitos.
Non tódolos dereitos reais son susceptibles de ser posuídos. Os dereitos reais de garantía non dan poder sobre a cousa, son dereitos reais non posuíbles. Tampouco os dereitos reais de adquisición preferente son posuíbles.
Hai algúns dereitos de crédito que si son posuíbles (o do arrendatario, o do comodatario...) e por iso a súa clasificación é discutida, pero non son dereitos reais, son dereitos persoais e aínda que dean posesión e protección interdital non dan a posibilidade de usucapir o dereito. O art. 609 limita a usucapión a unha forma de adquirir dereitos reais, nunca dereitos de crédito.
Poden ser obxecto de posesión a propiedade e os dereitos reais limitados de goce e algúns dereitos persoais que sen embargo dan solo unha posesión limitada (teñen protección interdital pero non teñen a posibilidade de usucapir).
c. Poder de feito Toda posesión é un poder de feito. É moi típico distinguir dous elementos distintivos deste poder:
- CORPUS -> a cousa está baixo a acción da vontade do posuidor, baixo a esfera da súa acción. O corpus non implica que o poder de feito deba exercerse de modo constante. O poder debe ser activo pero non necesariamente actual, non necesariamente constante.
- ANIMUS -> é un elemento esencial da posesión que normalmente vai unido ao corpus. É a intención de operar sobre a cousa. É un elemento intencional, subxectivo. Consiste en querer sacar proveito da cousa. En función do tipo de animus estaremos na posesión dunha cousa ou na posesión dun dereito distinto.
O ordenamento considera posuidores moitas veces a persoas que non teñen ningún tipo de control (nin directo, nin indirecto) sobre a cousa, non teñen corpus.
- Clases:
- ( arts. 430 e ss )
- Posesión natural: tenencia dunha cousa ou disfrute dun dereito por unha persoa.
- Posesión civil: tenencia dunha cousa ou disfrute dun dereito unidos á intención de haber a cousa ou dereito como seus.
Este art. non é obxecto de interpretación unánime.
Ambos son posuidores e gozan da protección interdital pero o posuidor civil é o único que pode chegar a usucapir. O posuidor civil sería o que actúa sobre a cousa facendo actos que só o titular dun dereito real pode realizar (actos de titular de dereito de propiedade ou actos de titular doutro dereito). Actúa sobre a cousa como se fose o seu dono ou como se fose titular dun dereito real limitado sobre a mesma.
O posuidor natural tamén é posuidor pero de menor rango. Pode defender a posesión con interditos pero non pode chegar a usucapir.
Ás veces nunha mesma persoa concorre a condición de posuidor civil e natural da mesma cousa.
- A primeira clasificación equivale tamén á clasificación do art. 432 :
- Posesión en concepto de dono: quen actúa sobre a cousa como se fose dono.
- Posesión en concepto distinto ao de dono : quen posúe a cousa recoñecendo que outro é dono. Ese recoñecemento consiste nun recoñecemento exteriorizado por actos.
Cando actúo dentro do marco legal do CC son posuidor civil dese dereito real e natural doutros. Se me saio estoume comportando como un posuidor en concepto distinto do dereito que teño.
Os arts. 430 e 432 recollen a mesma dicotomía de conceptos. Emprégase máis a designación do segundo.
A forma de posuír determínase no momento en que se inicia a posesión. Art. 436 -> salvo proba en contrario a posesión enténdese que se segue disfrutando no mesmo concepto en que se
- Existiu unha relación xurídica pero está extinguida
- Posesión non viciosa
- A adquisición e a extinción da posesión:
Art. 438 -> adquisición:
- Formas de adquisición material: Ocupación material da cousa ou feito posuído (varía se é moble -> aprehensión material; ou inmoble -> ocupación estable) ou polo feito de quedar estes suxeitos á acción da nosa vontade.
- Formas de adquisición xurídica:
- Tradición : forma típica de transmisión da posesión dun posuidor actual (tradens) ao posuidor seguinte (accipiens). O CC recolle moitas formas de tradición)
- Aceptación da herdanza : forma de adquirir a posesión nos supostos de sucesión por causa de morte en favor do herdeiro [ art. 440 ]. A posesión de tódolos bens hereditarios en bloque adquírese pola aceptación e ademais os efectos desa adquisición retrotráense ao momento da morte. A posesión adquirida polo feito de aceptación dunha herdanza é a máis espiritualizada e denomínase posesión civilísima -> é a posesión do herdeiro que pode implicar ou non contrato. A esta posesión tamén se lle chama posesión por ministerio da lei. En caso de repudiar a herdanza refútase que nunca foi posuidor aínda que tivese contacto cos bens. A posesión do herdeiro é idéntica á posesión do causante ( art. 442 ). Vai ter sempre as mesmas características. O único que non se herda é a posesión de boa/mala fe.
Art. 460 -> perda: Pérdese a posesión cando de modo definitivo desaparece o corpus e o animus sobre a cousa.
- Abandono da cousa: perda voluntaria e unilateral
- Cesión feita a outra persoa por título oneroso ou gratuíto (o tradens perde a posesión pero adquírea o accipiens. O novo posuidor pode sumar o tempo que posuíu o antigo para usucapir)
- Destrución material da cousa.
- Posesión de outro aínda contravontade do antigo posuidor se a nova posesión dura máis de 1 ano.
- A protección procesual da posesión. Retención e recuperación da posesión:
Protección posesoria ou interdictal: posibilidade de defender a posesión. Art. 446 CC : todo posuidor ten dereito a ser respectado na súa posesión. O CC rexeita a violencia tanto para conseguir a posesión como para protexela ( art. 441 ). A LAC de 1881 (hoxe derrogada) regulaba os interditos nos arts. 1631 a 1666 , estes interditos tiñan un obxecto dobre:
- Recobrar unha posesión da que o demandante foi privado: interdito de recobrar
- Protexer unha posesión fronte a feitos de terceiros que a inquietaban: interdito de reter A LAC do ano 2000 (vixente) eliminou os interditos pero non a idea da acción posesoria que recolle no art. 250.1.4º LAC. Este art. recolle que tipo de procesos van a seguir os cauces do xuízo verbal. Segue valendo o recollido nos arts. 1631 a 1666 da derrogada. Na actual lei estamos ante procesos sumarios nos que só se discute o feito posesorio.
Accións posesorias Accións petitorias -> entran no fondo do dereito
O obxecto é dobre. Xenericamente é a protección da posesión fronte a unha lesión ilexítima. Esa lesión pode adoptar dúas modalidades:
- Pode consistir nun despoxo, nunha privación : o interdito vai ter por obxecto a pretensión de recobrar a posesión.
- Se a lesión consiste nunha mera perturbación : o interdito busca que se condene ao perturbador a que cese no seu acto de inquietar ao posuidor.
- Lexitimación dos interditos:
✓ Lexitimación activa: Todo posuidor é protexido na súa posesión ( art. 446 CC ). ✓ Lexitimación pasiva: as accións posesorias dirixiranse contra o autor da perturbación ou despoxo, ou ben contra quen deu as ordes ou instrucións para elo.
- Prazo para o exercicio do interdito:
1 ano ( art. 439.1º LAC ou 460 CC )
- Se o obxecto do interdito era recobrar, a ST condena ao demandado a devolver a posesión arrebatada
- Se o interdito era de reter a condena é a abstención.
En ambos casos a ST dítase sen prexuízo de terceiro, é dicir, a ST dítase sen prexuízo de que a titularidade do dereito real posuído se poida discutir nun xuízo petitorio.
En conclusión pódese dicir que a protección posesoria é moi útil pero non definitiva, só trata de manter a paz posesoria.
5. Efectos da posesión no tráfico mobiliario: o art. 464
- Art. 448 -> Principio de presunción de lexitimidade posesoria
A presunción deste art. é global para bens mobles e inmobles pero a forza lexitimadora da posesión é moito maior en materia de bens mobles porque o art. 464 segundo a interpretación maioritaria establece que se alguén adquire dun non dono a posesión en concepto de dono dun ben moble adquire a súa propiedade. Hai dúas interpretación fundamentais do art. 464 : 1º. Interpretación romana: ninguén pode transmitir o que non ten e en consecuencia o dono pode reivindicar alí onde a cousa estea ou nas mans de quen estea, incluso se se trata dun terceiro de boa fe, unicamente co límite da usucapión. Non hai máis adquisición a non domino que a que pode chegar a consolidar a usucapión. A tese romanista estende tamén isto aos bens mobles. Esta tese entende que cando o art. 464 di título se refire a título apto para usucapión. (Na nosa lexislación hai dous tipos de usucapión: ordinaria [3 anos e esixe título e boa fe – art. 1955.1 ] e extraordinaria [ anos e non esixe título]) Conclusión: o verdadeiro propietario pode reivindicar a cousa salvo que xa estea usucapida. Para a tese romana: título = título a efectos de usucapión. 2º. Interpretación xermánica: a transmisión e reivindicación de bens mobles baseábase nun principio -> busca a confianza alá onde a depositaches. Este principio viña a xustificar que se unha persoa transmite a propiedade a outra voluntariamente e esta frustra a súa confianza transmitindo a cousa a un 3º, no conflito entre o verdadeiro propietario e o 3º debe vencer o 3º porque o verdadeiro propietario confiou en quen non debía. Para o dereito xermánico a cousa é irreivindicable. Se a posesión a perdo involuntariamente podo reivindicala. O art. 2279 do código francés recolle este planteamento de orixe xermánica. En España, García Goyena declara que o art. 464 deriva do código francés. Para a tese xermánica: título = título de propiedade. É a tese maioritaria.
- Requisitos para que se cumpra a regra do art. 464 dende a perspectiva da tese xermánica:
O réxime de percepción dos froitos polo posuidor de boa fe dura ata que non sexa interrompida legalmente a posesión (art. 451). A interrupción legal equivale á interrupción civil da posesión a efectos da usucapión. A interrupción legal prodúcese: ■ Por citación xudicial ao posuidor, aínda que fose por mandato de xuíz incompetente. ■ Polo acto de conciliación, sempre que dentro dos dous meses seguinte á súa celebración se presente ante o xuíz demanda sobre posesión ou dominio da cousa cuestionada. En realidade o que produce a interrupción da posesión de boa fe non é propiamente a citación xudicial senón a sentencia condenatoria do posuidor. Próbao o que a interrupción deixa de surtir efectos se non hai sentenza condenatoria. É esa sentencia condenatoria a que ten efectos retroactivos ata o momento da citación xudicial. Pode ocorrer que existan froitos naturais ou industriais pendentes. O art. 452 regula esta situación con referencia ao tempo en que cesase a boa fe, concedendo ao posuidor o dereito a que se lle resarzan os gastos que fixera para a súa produción, e ademais a parte do produto líquido da colleita proporcional ao tempo da súa posesión. Pero ao propietario da cousa facúltaselle para conceder ao posuidor de boa fe a facultade de concluír o cultivo e a recolección dos froitos pendentes como indemnización da parte de gastos de cultivo e do produto líquido que lle pertence. O posuidor de boa fe que por calquera motivo non queira aceptar esa concesión perderá o dereito a ser indemnizado doutro xeito.
As regras expostas deben aplicar non só aos casos nos que haxa un cese de boa fe na posesión, senón tamén cando haxa entrega voluntaria da cousa ou interrupción legal da posesión.
Posuidor de mala fe
Para o posuidor de mala fe o tratamento é distinto por razón da súa conduta. Está obrigado a abonar os percibidos e os que o posuidor lexítimo houbese podido percibir.
b. Gastos:
- Gastos necesarios: son os gastos referentes á conservación da cousa ( art. 455 ). Segundo o art. 453 abonaranse a todo posuidor, é dicir, abonaránselle ao posuidor vencido que non faga seus os froitos.
- Gastos útiles: abonaranse exclusivamente ao posuidor de boa fe. O que venceu na súa posesión pode optar entre satisfacer o importe dos gastos ou abonar o aumento de valor que por eles adquirise a cousa ( art. 453 ).
- Gastos de luxo: estes gastos non se abonan a ningún posuidor. O posuidor ten dereito a retirar os adornos ou obxectos nos que eses gastos fosen invertidos sempre que a cousa non sufra deterioro e o posuidor lexítimo non exercite unha facultade de adquisición dos mesmos ( arts. 454 e 455 ).
- Dereito de retención do posuidor de boa fe: o art. 453 faculta ao posuidor de boa fe para reter a cousa ata que o posuidor vitorioso abone os gastos necesarios e útiles.
c. Responsabilidade por deterioros ou perdas:
O posuidor de boa fe non responde do deterioro ou perda da cousa fora dos casos nos que se xustifique haber procedido con dolo ( art. 457 ). Se ben o posuidor de boa fe non responde da perda ou deterioro a non ser que se xustifique que procedeu con dolo é claro que deberá restituír aquilo no que se enriqueceu por esa perda ou deterioro pois é o substitutivo no seu patrimonio do que se perdeu ou danou.
Distinto é o tratamento do posuidor de mala fe. De acordo co art. 457 fáiselle responsable do deterioro ou perda en todo caso e aínda dos ocasionados por forza maior cando maliciosamente retrasase a entrega da cousa ao seu posuidor lexítimo.
