Os procesos morfolóxicos, Apuntes de Idiomas

¡Descarga Os procesos morfolóxicos y más Apuntes en PDF de Idiomas solo en Docsity!

Ollo!!!

• Dependendo das linguas, os procesos que imos ver aquí teñen usos FLEXIVOS ou

DERIVATIVOS...

• Aínda non chegamos á diferenza entre FLEXIÓN , DERIVACIÓN e COMPOSICIÓN !!!

Os procesos morfolóxicos

Procesos morfolóxicos que actúan sobre un radical

1. Afixación a) prefixos: atar > des - atar b) sufixos: human - o > human- iz-a - r c) infixos: pod - er > po - i - d - a (?); lat. ru - m - p - o/rup-i d) interfixos: café > cafe- t - ería e) circunfixos: car-o > en - car- ec-e r
2. Reduplicación: lat. curro > cu - curri, do > de - di

• Corre, corre (???)
• Saca, saca (???)
• Rápido, rápido (??)
  3. Modificación: c[o]mo, c[o]ma, c[ɔ]me, ing. s[ɪ]ng, s[æ]ng, s[ʌ]ng
  4. Conversión: o vello / o home vello (?), caz-a-r / caz-a
  5. Supleción: fago, fixen, feito Procesos aditivos. Morfoloxía concatenativa. Parecido coa sintaxe. Procesos non aditivos. Morfoloxía non-concatenativa. Autonomía formal da sintaxe.

Supleción: “O cambio dunha forma perdida dun paradigma flexivo por outra cun radical diferente” (Aronoff & Fudeman 2005: 242). “Un tipo de alomorfia en que dous alomorfos do mesmo morfema non son similares na pronuncia” (Haspelmath & Sims 2010: 343). “Cando dúas formas nun paradigma non están relacionadas unha coa outra, senón que teñen formas idiosincráticas para un lexema particular, falamos de supleción e dicimos desas formas que son supletivas” (Bauer 2003: 342). Supleción forte Supleción feble latín galego galego eo vado vou fago, faga is vadis vas fas, fai, fará, faría it vadit vai facemos, facendo imus vadimus imos fixen, fixera itis vaditis ides feito eunt vadunt van vallo, valla, vales como, comes, come(?) subo, sobes, sobe (?) pido, pedimos (?) podo, poida (?)

Parecidos de familia dicir digo dis, din, direi dixo facer fago fas, fan, farei fixo querer queira quixo poñer poño pos puxo traer traio traia traes trouxo ter teño tes tivo estar estás, están estivo haber hei has, han houbo saber sei saiba soubo caber caiba coubo pracer prougo poder poida puido parir pairo paira pares saír saio saia saes

• Un infixo é un afixo que se localiza dentro dun radical.

gal. pod - er > po - i - d - a (?); par - ir > pa- i - r - a; cab - er > ca- i - b - a; sab - er > sa- i - b - a

lat. ru - m - p - o/ rup - i; vi- n - c - o/ vic - i; fu- n - d - o/ fud - i

• A infixación provoca que o radical se volva descontinuo. gal. po_d (?), que_r- , pa_r- , ca_b- , sa_b- lat. ru_p, vi_c, fu_d
• Os infixos xeralmente introdúcense nun punto definido do radical, tal coma “trala primeira consoante”, “antes da última consoante”, etc.

Infixos “ROMPEN” A RAÍZ E PODEN VENCELLARSE A UN CONTIDO ??poid-a; poido (cadrados), podio (triángulos); salio, sailo, saila

Interfixos: En galego úsanse na derivación e na composición Van entre dúas raíces ou entre unha raíz e un afixo E NON SE VENCELLAN A UN CONTIDO. auga > aug-ac-ento (augu-ento) lama > lam-ac-ento bafo > baf-ar-ada lume > lum-ar-ada lapa > lap-ar-ear falar > fal-a-ngu-eiro rechamar > recham-a-ngu-eiro agr-i-doce alt-i-baixo lob-i-cán rab-i-longo pern-i-curto xord-o-mudo music-o-loxía catalan-o-falante polític-o-económico

Os circunfixos son considerados a) ¿un morfo discontinuo? b) ¿dous morfos que se aplican ó mesmo nivel (1)?; ¿están en niveis distintos (2)?

• brut-o > em - brut- ec - e]-r
• frac-o > en - frac- ec - e]-r
• vell-o > en - vell- ec - e]-r pero
• amarel-o > amarel- ec - e]-r
• escur-o > escur- ec - e]-r
• pálid-o > palid- ec - e]-r pero
• viv-o > a - viv- ec - e]-r
• mol > a - mol- ec - e]-r En galego son derivativos; en alemán poden ser flexivos film-em ‘filmar’ > ge - film- t ‘filmado’ frag-en ‘preguntar’ > ge - frag- t ‘preguntado’ lob-en ‘rezar’ > ge - lob- t ‘rezado’ [en-[[brut]-ec]] [en-[brut]-ec] radical’’ pref radical’ em radical suf brut ec radical’ cfx rad cfx em brut ec *brutecer : Palabra posible, pero inexistente

• embrutar : Palabra posible, pero inexistente ( encrechar, enfonchar ) (2) Análise binaria: hai un prefixo e un sufixo (1) Análise n-aria: hai un circunfixo, un morfo discontinuo.

radical’’ pref radical’ em radical suf brut ec radical’ cfx radical cfx em brut ec Son estruturas morfolóxicas, esquemas que dan estrutura a unha palabra complexa (indican a estrutura interna dunha palabra); non significa que primeiro se aplique unha unidade e despois outra, con sentido temporal... Só é que as unidades están a distinto nivel de estrutura. Os esquemas morfolóxicos teñen as seguintes funcións: A) Expresan propiedades predicibles de palabras complexas existentes. B) Indican como se poden formar palabras novas. C) Dan estrutura ó lexicón, desde que as palabras complexas non forman unha lista sen estrutura, senón que están agrupadas en subconxuntos.

V

tema V vt radical - a caz - CAZAR N tema N vt

- a V radical caz- CAZA

N

tema N vt radical’ - a V N radical - arí- caz - CAZARÍA afixación conversión

N

radical’ V N tema - dor V vt radical - a- caz- CAZADOR afixación

N

tema N vt radical - a cas - CASA palabra non derivada

A) A vogal temática (VT) dos verbos: cant- a- r, bat- e- r, part- i- r; mes- a , vent- o , mont- e B) A marca de infinitivo dos verbos: cant-a- r , bat-e- r , part-i- r NON son morfemas transcategorizadores, senón elementos constitutivos das formas de palabra dos adxectivos, nomes e verbos.

1. O - r dos infinitivos é marca de INF; o INF é unha parte da descrición morfosintáctica dunha palabra morfosintáctica dun lexema verbal. A) coller é INF de COLLERV, como colleu é a 3SG.IND.PRT.PRF ( colleu é verbo e non ten - r ). B) enveceller é verbo polos afixos en- e - ec- engadidos ó radical vell- ; arquear é verbo polo afixo - e- engadido ó radical arc-. Unha vez que son verbos, levan vogal temática: beber é verbo non derivado, e ten vogal temática.
2. o - o de sorbo non transforma sorber nun nome, como tampouco fai o - o de vento, tempo, pazo ; nin o - o dos adxectivos cheo, feo. Hai nomes que carecen de vogal temática: mar, sol, man, vez.

Prefixación En galego, nunca é flexiva: sempre derivativa Non transcategorizadora? “Non mudan a categoría gramatical da base” (Freixeiro Mato 1999: 254) “Os sufixos forman palabras con cambio de ou sen cambio de categoría léxica, mentres que cos prefixos non hai cambio de categoría (son excepción os prefixos a- e en- , que poden combinar con determinados sufixos na formación de verbos a partir de subst. ou de adx.)” (Álvarez & Xove 2002 : 678 ) PERO... Relación coa conversión barco > embarcar droga > programa antidroga vello > avellar gas > máscara antigas terra > aterrar dose > envase monodose foncho > enfonchar crecho > encrechar bafo > abafar

V

tema V vt radical’ - a V AX prefixo radical

a- vell-

AVELLAR

O prefixo transcategoriza V tema V vt radical’ - a prefixo V a- AX V radical sufixo vell- ∅ AVELLAR O prefixo non transcategoriza (SEN CIRCUNFIXO) V tema V vt radical’ - a V AX V circunf radical circunf a- vell- ∅ AVELLAR (^) O prefixo non transcategoriza (CON CIRCUNFIXO)