¡Descarga Zerga araubidea y más Apuntes en PDF de Derecho solo en Docsity!
1 GAIA.
ZERGA SISTEMEN BALORAZIORAKO
IRIZPIDEAK
1.1. Zergak: definizioa eta sailkapenak.
1.2. Zergen elementu osatzaileak.
1.3. Zergapenaren irizpideak:
1.3.1. Eraginkortasun ekonomikoa
1.3.2. Zergen ekitatea
1.3.3. Zergapenaren erraztasuna
1.3.4. Malgutasuna.
1.4. Irizpideen arteko konpromisoak.
1.1. ZERGAK: Definizioa eta sailkapena
1 GAIA.
ZERGA SISTEMEN BALORAZIORAKO
IRIZPIDEAK
Ezaugarriak:
*Derrigorrezkotasuna: unilateralki mugatuta “zerga arauen” bidez
Definizioa:
“Sektore Publikoak sektore pribatuari koaktiboki eskatzen dizkion diru zenbatekoak, jarduera publikoaren finantzaketan laguntzeko”. Orokorrean, kontraprestazio zuzenik gabekoak: ZERGA OROKORRAK Salbuespena: Gizarte kotizazioak 1995 2000 2004 2007 ZERGAK 75,1 88,9 91,2 98, Bestelako sarrera ez finantzarioak: -Tasak , prezio publikoak eta kontribuzio bereziak -Ondarearen sarrerak: dibidenduak, interesak akurak… -Aktiboen salmentak: enpresetan partaidetzen salmentak, higiezinen salmentak… -Transferentziak 10,1 8,5 7,9 7, ZORRA() 14,8 2,5 0,9 -5, Sarrera iturri gehigarriak: ADMINISTRAZIO PUBLIKOEN GASTU EZ FINANTZARIOAREN FINANTZAKETA (gastuaren % gisa) ()“Egonkortasun eta hazkunderako Ituna” (1997): epe ertainean EB-ko euro- eremuko herrialde guztiak zero-defizit-rantz hurbildu
ZERGAK TRIBUTUAK
ZERGAK
KONTRIBUZIO BEREZIAK
TASAK
TASAK PREZIO PUBLIKOAK
*derrigorrezkotasun inplizitoa edo *Sektore Pribatuak zerbitzu baliokiderik ez TASAK: jabetza publikoak pribatuki erabiltzearen ondorioz edota zerbitzu publiko bat erabiltzearen ondorioz lortutako mozkin pertsonalaren ordainketa: lizentziak, NAN edota pasaportea luzatu, aireportuak erabili, terrazak, OTA… KB: Sektore Publikoak burututako herri-lan bati esker hiritarrek lortutako mozkinaren edota higiezin pribatuetan sortutako hobekuntzen ordainketa: kaleak edo enparantzak, ura banatzeko sareak, estolderia…)
2 TAULA ZERGEN SAILKAPENA eta GARRANTZIA (2005) Fiskal sarreren % BPGren %
- ZERGA ZUZENAK 33,03 11,
- Errentaren gainekoak 29,45 10,
- PFEZ 18,12 6, -SZ 10,55 3, -Ez-egoiliarren Errentaren g/ Zerga 0,43 0, -Jarduera ekonomikoen g/ Zerga 0,35 0,
- Aberastasunaren gainekoak 2,99 1,
- Ondarearen g/ Zerga 0,43 0,
- Oinordetza eta Dohaintzen g/ Zerga 1,83 0,
- Ondasun Higiezinen g/ Zerga 0,74 0,
- Beste batzuk 0,58 0,
- ZEHARKAKO ZERGAK 30,89 11,
- Kontsumoaren gaineko Zergak 30,43 10, BEZ 16,91 6, Zerga Bereziak 6,6 2, Ondare eskualdaketen eta Ekintza Juridiko Agiridunen g/ Zerga 4,8 1, Joku tasa 0,58 0, Eraikuntzen g/ zerga 0,55 0, Beste batzuk 0,99 0,
- Inportazioen gaineko Zergak 0,46 0, Kanpo tarifa amankomuna 0,42 0, Beste batzuk 0,04 0,
- GIZARTE KOTIZAZIOAK 36,08 12, GUZTIRA 100 35,8 (Presio Fiskala) GIZARTE KOTIZAZIOAK + PFEZ + BEZ Bilketaren % GIZARTE KOTIZAZIOAK + PFEZ + BEZ + SZ + ZERGA BEREZIAK Bilketaren %
ZERGEN SAILKAPENA
1) Zerga
zuzenak
2) Zeharkako
zergak
3) Gizarte
Kotizazioak
Errenta Aberastasuna
PFEZ
SZ
JEZ
OZ
O/D Z
OHZ
Kontsumoa Inportazioak
BEZ
ZB
OE/EJ Z
ZERGEN GARRANTZIA (2005)
Fiskal sarreren %
ZERGA ZUZENAK ZEHARKAKO ZERGAK GIZARTE KOTIZAZIOAK Fiskal sarreren % 36% 18% 17% 11% 6% 12% GK PFEZ BEZ SZ Bereziak
Zerga zuzenen garrantzia (2005)
Zerga zuzenen bilketaren % 32%^ 55% 1% 1% 1% 2% 6%2% PFEZ SZ EEZ JEZ OZ O/DZ OHZ Besteak 0 5 10 15 20 Fiskal sarreren % Fiskal sarreren % 18 11 0,43 0,35 0,43 0,74 1,83 0, PFEZ SZ EEEZ JEZ OZ O/DZ OHZ Beste ak
3. OINARRI ZERGAGARRIA
OL = OZ - OZn aplikatzen diren TXIKIPENAK.
4. OINARRI LIKIDAGARRIA
5. ZERGA TASA
OLaren gainean, zergaren KUOTA OSOA kalkulatzeko, aplikatzen den kopurua edo ehunekoa Finkoa, edo, OLaren arabera aldakorra. Egite zergagarriaren kuantifikazioa (moneta terminuetan, gehienetan) KUOTA OSOA KO = Oinarri likidagarria x Zerga tasa t*legala = KO / OL KUOTA LIKIDOA KL = Kuota Osoa - Kuotan kenkariak. ( 0 )
- (Efektiboki ordaindutako zergak dira) t*efektiboa= KL / OZ
6. ZERGAREN KUOTAK
7. ZERGA ZORRA
- Zerga Zorra = KL -(Zergaren konturako ordainketak) + Atzerapenaren gainzamak eta isunak.
- Aitorpena egiterako unean Ogasunean barneratu beharrekoa zenbatekoa (>0) edo itzultzen zaizun zenbatekoa (< 0 )
- ELEMENTU DENBORALAK
- Zergaldiaren hasiera eta amaiera (azken honi, zergaren sortzapen data deritzo) zehazten duten datak,
- Aitorpena egiteko epea
- Preskripzioa...
LABURTUZ:
OZ OL^ KO^ KL^ ZZ
-OZn txikipenak x tlegala^ -Kuotan kenkariak -ZKO +Atzerap x tefektiboa 0
1.3. ZERGAPENAREN IRIZPIDEAK
1.3.1. ERAGINKORTASUN EKONOMIKOA
1.3.2. ZERGEN EKITATEA
1.3.3 ZERGAPENAREN ERRAZTASUNA
1.3.4 MALGUTASUNA
1.3.1. ERAGINKORTASUN EKONOMIKOA
-Zerga ordainketak gizabanakoei sortzen dien UTILITATE GALERA rekin erlazionatzen da -Minimoa gainditzean: gehiegizko zama agertzen da -Zerga OPTIMOA: Gehiegizko zama minimotu -Helburua: Bilketa zehatz bat lortzearen utilitate galera minimotu
•Oinarri zabaleko zerga gutxi eta errazak Abantailak: •Zeharkako presio fiskala murriztu •Iruzurra murriztu •Administrazio kostuak murriztu
1.3.2. ZERGEN EKITATEA
1.3.3. ZERGAPENAREN ERRAZTASUNA
1.3.4. MALGUTASUNA
•Zerga malgua: bere bilketa ekonomiaren gora beherei automatikoki doitzen bada. Eskuhartze legegileak ebitatzen ditu. Zerga ez malguaren adibidea: zerga bereziak •Zerga batzuk, gainera, egonkortasun automatikorako tresnak dituzte, ekonomiaren egonkortasunean laguntzeko. Adib: progresib.
- Zerga ekitatiboa: zergadunen arteko zerga zamaren banaketa justua bada.
1.3.2. ZERGEN EKITATEA
- Mozkinaren irizpidea -Ordaintzeko Ahalmenaren irizpidea -Utilitatearen irizpidea -Kontsumoaren irizpidea
- Zer da “justua”? Subjetibotasuna:
- “Zergapenaren oinarria” mugatzean
- Zerga-ordainketarako “ekitate irizpideak” finkatzean
- 1.- “Zergapenaren oinarriari” begira, arrakastarik handien izan duten
zergapenerako irizpideak lau izan dira:
MOZKINAREN IRIZPIDEA
- Zergapenaren oinarria: ondasun eta zerbitzu publikoen kontsumotik lortzen den mozkina
- Zergapenaren oinarria: maila ekonomikoa
- Nola neurtu? Irizpide honek errenta proposatzen du.
- Arazoak:
- Mozkinak ikusezinak: ezin hertsiki aplikatu
- Zerga erregresiboak inplika ditzake: Zergek duten helburu birbanakorren aurka joan daiteke
- Tasak, prezio publikoak… ORDAINTZEKO AHALMENAREN irizpidea
- Zerga zuzenek eta askotan, zeharkako zergek ere irizpide hau jarraitzen dute.
- Arazoa: Ez du errenta lortzeak suposatzen duen esfortzua kontuan hartzen.
- Zergapenaren oinarria: maila ekonomikoa, non orain UTILITATEArekin U(…) neurtzen den
- Nola aukeratu U(…)?
UTILITATEAREN IRIZPIDEA
- Soilik Y-ren menpe badago, aurrekoarekin bat.
- Gutxieneko baldintzak:
- Ui(.) = U(.) i
- Soilik faktore ekonomikoen menpe
- Bestela, T(zoritxarreko aberatsa) < T(Behartsu zoriontsua) izan daiteke KONTSUMOAREN IRIZPIDEA
- Zergapenaren oinarria: maila ekonomikoa, non orain KONTSUMOArekin neurtzen den
- Defendatzaileek:
- Justuagoa da pertsona bat ekonomiatik “hartzen” duenaren arabera zergatua izatea (K), “aportatzen” duenaren arabera zergatua izatea baino (Y)
- Aurrezkia, fiskalki, errentaren gaineko zerga batean baino erakargarriagoa da
- Urtero kontsumo maila globalaren gaineko zerga bat ordaintzea proposatzen du: T(Kontsumoa) = T(Errenta – Aurrezkia)
- GRAFIKOKI: PROGRESIBOA PROPORTZIONALA ERREGRESIBOA Y tg tY Y kte tg kte tY kte Y tg t*Y OHARRA: zerga progresiboa izateko ez da beharrekoa ezta nahikoa ere zerga tasa marjinala (hau da, zerga funtzioaren malda) gorakorra izatea. ADIBIDEAK:
- “EZ DA BEHARREZKOA” Progresiboa, tasa marjinala ktea izan arren. Y
T(Y)
Y 0 Y 1
T(Y 1 )
T(Y 0 )
Y
tg t*Y Progresiboa
- “EZ DA NAHIKOA” Tasa marjinala gorakorra baino ez da progresiboa Y
T(Y)
Y 0 Y 1
PROGRESIBOTASUNA
ETA
ERRENTA BANAKETAREN
EZBERDINTASUN MAILA (EBEM)
Herrialde bateko zerga aurreko errenta banaketa ez bada ez guztiz berdintsua ezta guztiz ezberdintsua ere: Zerga PROGRESIBOAK Lorenz-en kurba Gini Indizearen balioa EBEM Zerga PROPORTZIONALAK Lorenz-en kurba kte Gini Indizearen balioa kte EBEM kte Zerga ERREGRESIBOAK Lorenz-en kurba Gini Indizearen balioa EBEM Aldiz, hasierako errenta banaketa guztiz berdintsua edo guztiz ezberdintsua bada: Tresna gehigarririk gabe, zergak ez dira gai izango banaketa aldatzeko
GOGORATU:
LORENZ-EN KURBA (L(Y)):
Errenta banaketaren errepresentazioa da. (errenta nazionalaren zein ehuneko dagoen (Zj/Zn), populazioan “behartsuena” den ehuneko desberdinen eskuetan (j/n)). Diagonaletik zenbat eta gertuago, errentaren banaketa orduan eta berdintsuago GINI INDIZEA (IG(Y)): Lorenz-en kurban oinarriturik, EBEM neurtzeko indizea 0 ≤ IG(Y) ≤ 1 non IG(Y) = A/A+B den
L(Y)
(j/n) Zj/Zn (0,0)
A
B
Horrela: *Banaketa guztiz berdintsua: A = 0 IG(Y) = 0 *Banaketa guztiz ezberdintsua: B = 0 IG(Y) = 1 Arazo posiblea: Bi banaketa konparatzean, kurbak gurutzatzen badira.
ADIBIDEA:
PROGRESIBOTASUNA ETA EBEM
Demagun ekonomia batean 4 gizabanako ditugula, A, B, C eta D, banakako errentak, hurrenez hurren, 10, 20, 30 eta 40 izanik: j Yi Zj j/n (Zj/Zn) A 10 10 1/4 = %25 10/100 = % B 20 10+20 =30 2/4 = %50 30/100 = % C 30 10+20+30 =60 3/4 = %75 60/100 = % D 40 10+20+30+40=100 4/4 = %100 100/100 = % 0 0,25 0,50 0,75 1 (j/n) (Zj/Zn) 1 0, 0, 0, ZERGA PROPORTZIONAL BAT EZARTZEN BADUGU: (Adib. t* = 0,1) j YTi ZTj j/n (ZTj/ZTn) A 10-1 =9 9 1/4 = %25 9/90 = % B 20-2 = 18 9+18 =27 2/4 = %50 27/90 = % C 30-3 = 27 9+18+27 =54 3/4 = %75 54/90 = % D 40-4 = 36 9+18+27+36=90 4/4 = %100 90/90 = % Beraz, Lorenz-en Kurba ez da aldatzen. 0 0,25^ 0,5^ 0,75^ 1 (j/n) (Zj/Zn) L(Y-T erregr) L(Y-T progr) L(Y) = L ( Y-T prop) ZERGA PROGRESIBO BAT EZARTZEN BADUGU (t* gorakorra): j t* YTi ZTj j/n (ZTj/ZTn) A 0,10 10-1 =9 9 1/4 = %25 9/80 = %11, B 0,15 20-3 = 17 9+17 =26 2/4 = %50 26/80 = %32, C 0,2 30-6 = 24 9+17+24 =50 3/4 = %75 50/80 = %62, D 0,25 40-10 = 30 9+17+24+30=80 4/4 = %100 80/80 = % Lorenz-en kurba goruntz desplazatzen da. ZERGA ERREGRESIBO BATEKIN (t* beherakorra): j t* YTi ZTj j/n (ZTj/ZTn) A 0,25 10-2,5 =7,5 7,5 1/4 = %25 7,5/85 = %8, B 0,20 20-4 = 16 7,5+16 =23,5 2/4 = %50 23,5/85 = %27, C 0,15 30-4,5 = 25,5 7,5+16+25,5 =49 3/4 = %75 49/85 = %57, D 0,10 40-4 = 36 7,5+16+25,5 +36=85 4/4 = %100 85/85 = % Lorenz-en kurba beheruntz desplazatzen da.
PROGRESIBOTASUNA
NEURTZEKO INDIZEAK
Zerga ezberdinen progresibotasun maila konparatzeko eraiki dira,baino zergen izaera aztertzeko ere erabiltzen dira askotan. Bi motatakoak: a) INDIZE LOKALAK: Progresibotasun lokala neurtzen duten indizeak dira. Zergaren egiturari begiratzen diote, ez dute kontuan hartzen errentaren banaketaren gaineko efektua. Progresibotasuna zerga funtzioaren puntu bakoitzean neurtzen dute. b) INDIZE GLOBALAK: Progresibotasun globala (osotasunean) neurtzen duten indizeak dira. Errentaren banaketan zerga horiek sortzen duten efektuari begiratzen diote.
1) INDIZE LOKALAK
1.1) BATEZ BESTEKO TASAREN PROGRESIOA (BBTP= dtY/dY = (t’-t)/Y ) a) Zergen izaera: progresiboa > Zerga bat proportzionala baldin Y BBTP = 0 bada erregresiboa < b) Zergen arteko konparaketa: T 1 (Y) Tz(Y) baino progresiboagoa da baldin Y BBTP(T 1 (Y)) > BBTP(T 2 (Y)) bada 1.2) ZERGA TASA MARJINALAREN PROGRESIOA (ZTMP = dt’Y/dY) a) Zergen izaera: progresiboa > Zerga bat proportzionala baldin Y ZTMP = 0 bada erregresiboa < b) Zergen arteko konparaketa: T 1 (Y) Tz(Y) baino progresiboagoa da baldin Y ZTMP(T 1 (Y)) > ZTMP(T 2 (Y)) bada
2.1) MUSGRAVE-THINen INDIZEA (MT = (1- IG(Y-T(Y))/ (1-IG (Y)) MT =1 + (1- IG(Y-T(Y))– (1-IG(Y)) / (1-IG(Y))= 1+ zergaren ondorioz berdintasun mailan gehikuntza portzentuala a) Zergen izaera: progresiboa > Zerga bat proportzionala da baldin MT = 1 bada erregresiboa < Interpretaketa: MT>1 (1- IG(Y-T(Y))/ (1-IG (Y)) > 1 IG(Y-T(Y)) < IG (Y) Beraz, zergak errentaren banaketa berdintsuago bat sortu du Gizi-ren arabera. Honen aurrean, Musgrave eta Thin-ek zerga progresibo baten aurrean gaudela ondorioztatzen dute. Baina KONTUZ!. Honek ez du esan nahi zerga “benetan” progresiboa izan denik. Agian, kasu honetan egon gaitezke:
2) INDIZE GLOBALAK
b) Zergen arteko konparaketa: T 1 (Y) Tz(Y) baino progresiboagoa da baldin MT(T 1 (Y)) > MT(T 2 (Y)) bada j/n Zj/Zn L(Y) L(Y-T(Y)) Hemen IG(Y-T(Y) < IG(Y) da baino zerga ez da progresiboa izan
2) INDIZE GLOBALAK
2.3) PECHMAN etaOKNER-en INDIZEA (PO = IG(Y)-IG(Y-T(Y)/IG (Y) (Zergaren ondorioz ezberdintasun mailan murrizketa portzentuala) a) Zergen izaera: progresiboa > Zerga bat proportzionala da baldin PO = 0 bada erregresiboa < b) Zergen arteko konparaketa: T 1 (Y) Tz(Y) baino progresiboagoa da baldin PO(T 1 (Y)) > PO(T 2 (Y)) bada 2.2) REYNOLDS-SMOLENSKYen INDIZEA (RS = IG (Y) - IG(Y-T(Y)) (Zergaren ondorioz ezberdintasun mailan murrizketa absolutua) a) Zergen izaera: progresiboa > Zerga bat proportzionala da baldin RS = 0 bada erregresiboa < b) Zergen arteko konparaketa: T 1 (Y) Tz(Y) baino progresiboagoa da baldin RS(T 1 (Y)) > RS(T 2 (Y)) bada Indize hauek ere Gini Indizearen arazoak barneratzen dituzte INDIZE GLOBALEN EZAUGARRIAK
konparatzeko. Beraz, zergen
ordenazio globala ematen
digute
dugun errenta banaketaren
menpe daude, hau da, aplikatzen
diren herrialdearen araberakoak
dira.
1.4. IRIZPIDEEN ARTEKO KONPROMISOAK
•Idealki zerga sistema bat eraginkorra,
ekitatiboa, erraza eta malgua izatea
nahi izango genuke.
•Baino bateraezinak dira:
–Adib: Erraztasuna eta Ekitatea –Adib: Ekitatea eta eraginkortasuna Beraz, zerga sistema baten diseinuak kontraesankorrak diren irizpideen artean oreka bat lortzea eskatzen du
