Preuzmite Klimatologija skripta i više Rezime u PDF od Klimatologija samo na Docsity!
1. KLIMATOLOGIJA KAO NAUKA
Klimatologija proucava visegodisnji rezim tipova vremena tj.klimu ili podneblje odredjenog mjesta, neke teritorije kao I cijele zemljine povrsine. Pored toga klimatologija proucava klimatske promjene odnosno uzroke klimatskih promjena I posljedice koje prouzrokuje na zivotnu sredinu kao I adaptaciju na izazvane promjene. Zadatak joj je da objasni uslove pod kojima se obrazuju razlicita podneblja na zemljinoj povrsini, da proucava njihov uticaj na zivu I nezivu prirodu nase planete kao I da utvrdi promjene klime u blizoj I daljoj proslosti. Moze biti 1. opsta ( genetska) klimatologija 2. primjenjena ( specijalisticka) klimatologija.
2. KLIMATSKI ELEMENTI I NJIHOV ZNACAJ
Klimatski elementi imaju vrlo promjenjive vrijednosti, jer u osnovi zavise od niza pojava I procesa u atmosferi. Zbog toga za klimatologiju su znacajne njihove srednje vrijednosti I ekstremne zapazene u odredjenom periodu. 1.radijacija 2.insolacija 3.temperatura vazduha 4.vlaznost vazduha 5.padavine 6.vazdusni pritiak 7. vjetar 8.oblacnost 9. isparavanje
3.KLIMATSKI FAKTORI I NJIHOV ZNACAJ
Mogu biti;1. Astronomski faktori ( zemljina rotacija) 2. Geografski faktori ( geografska sirina, geografska duzina, raspored kopna I mora, nadmorska visina, reljef zemljista,vrsta podloge, veegetacioni pokrivac). Antropogeni faktori ( agrotehnicke mjere, urbanizcija, posumljavanje) 3.Meteoroloski faktori ( fizicko hemijski sastav atmosfere, cirkulacija atmosfere, meteoroloski elementi) Klimatski faktori se mjenjaju pod odredjenim uslovima, srednje vrijednosti klimatskih elementa do njihovih minimalnih I maksimalnih vrijednosti. Oni su prema tome ne samo modifikatori klimatskih elemenata nego I same klime.
4. ZNACAJ SUNCEVOG ZRACENJA ZA PLANIRANJE
Sunce je najvazniji izvor energije za procese u atmosferi. Sunceva energija je zapravo jedini uzrok energetskih promjena u klimatskom smislu nase planete. Pod suncevim zracenjem u fizickom smislu podrazumjevamo prenosenje zracne energije od zracnog izvora na sve strane u vidu talasa pravolinijskim putem. Sunceva energija nastaje pretvaranjem ogromnih kolicina vodonika u helijum. Suncevi zraci imaju elektromagnetnih talasa, Raspodjela zracne energije po talasnim duzinama naziva se suncev spektar. 5.UTICAJ SUNCEVOG ZRACENJA NA BILJKE
Uticaj zracenja na biljke je mnogostruko. Porast topline u biljnom organizmu djeluje na zivotne procese; protok vode, koncetraciju I prenos hranljivih tvari) Suncevo zracenje utice I na stvaranje ugljeno hidrata. Bioloski uticaj suncevog zracenja se moze svrstati u 3 grupe ( gradjenje organskih tvari,stvaranje vitamina D, stvaranje anticijanida) Kolicina suncevog zracenja koja dopire u unutrasnjost biljnog pokrivaca veoma mnogo zavisi I od gustine samog pokravaca ( npr, suma)
6. UTICAJ SVJETLOSTI NA BILJKE
Bijka mora imati odredjenu kolicinu toplote I svjetlosti. Treba im svjetlost u punom naponu rasta, ako je godina sa mnogo sunca ne daju kvalitetan plod. Neke biljke se razvijaju sa trajanjem insolacije. Svjetlost ima veliki znacaj za biljke u procesu fotosinteze. U vezi sa razlcitim svjetlosnim uslovima razlikujemo; 1 heliofite ( biljke prilagodjenje na uslove pune dnevne svjetlosti 2. skiofite ( prilagodjene maloj kolicini svjetla) 3. poluskiofite ( najbolje uspjevaju u uslovima pune dnevne svjetlosti)
7.TEMPERATURA VAZDUHA KAO KLIMATSKI ELEMENT
Temperatura vazduha ja vrijednost temperature izmjerena u termometarskom zaklonu na 2 m iznad zemlje. Izucavanje toplotnog stanja vazduha vrsimo pomocu temperature vazduha, koja sa fizickog stanovista oznacava stepen tog stanja. Temperatura vazduha jedan je od osnovnih klimatskih elemenata odnosno najznacajniji klimatski element jer upravlja vegetacionim odnosima na zemlji.
8.OSNOVNI TIPOVI GODISNJEG TOKA TEMPERATURE VAZDUHA
Godisnji tok temperature vazduha nije jednak na svim mjestima na zemlji, jer zavisi od njihove geografske sirine, udaljenosti od mora, osobina reljefa kao I nadmorske visine. 4 osnovna tipa; ekvatorijalni tip, tropski tio, tip umjetenih sirina I polarni tip.
9 TOPLOTNI POJASEVI
Imaju astronomski odredjene granice. Zarki ili tropski pojas je prostor izmedju sjevernog I juznog povratnika. To je jedini dio zemlje gdje suncevi zraci jednom ili dva puta godisnje padaju pod pravim uglom na povrsinu zemlje.
Intezitet metabolizma se povecava sa povecavanjem temperature. Uticaj niskih temperatura moze dovesti do poremecaja metabolizma. Niske temperature dovode do stvaranja kristala leda u celijama. Postoje 4 praga koja su vezana za zivot biljke: 1 apsolutni minimum- najniza tempertura na kojoj je biljka jos otporna na hladnocu 2. vegetacijska tacka-temperatura prije apsolutnog minimuma na kojoj biljka I dalje zivi ali njeni vegetativni organi I dalje miruju 3. najpovoljnije temperature-temperatura na kojoj je biljka sposobna da crpi vodu iz tla 4. apsolutni maksimum- najvisa temperatura na kojoj biljka otporna na toplotu.
- UTICAJ EKSTREMNIH TEMPERATURA NA BILJKE Razlikujemo uticaj ekstremno visokih I ekstremno niskih temperature Visoke temperature uticu na biljke zato sto se javlja susno vrijeme I nema dovoljno vlaznosti. Niske temperature dovode do hladjenja tla I zaledjivanja vegetativnih organa kod billjke.
- UTICAJ LOKALNIH USLOVA NA POJAVU MRAZA Najveci uticaj na pojavu mraza ima oblik reljefa jer on uslovljava oticanje I proticanje hladnog vazduha. Najveca opasnost od mrazeva je u dolinama I kotlinama. Razlog tome je jer se dno nocu ohladi I tu stvara jezgro hladnog vazduha. Uslovi koji predhode stvaranju mraza su vedra I tiha noc I tada se sva toplota koju zemljiste izraci odlazi u atmosferu, ali se vraca u vidu kontra zracenja I pri tihom vremenu raste sa visinom.
- UTICAJ MRAZA NA VEGETACIJU Pod pojmom mraz se podrazumjeva pad temperature ispod 0 stepeni kada se formira cvrti talog vlage iz zraka. Jaki mrazevi mogu unistiti rane pupoljke I dovesti do ranijeg gubljenja lista. Mogu nanijeti I stete na vocu ako se dugo zadrze na drvecu. Mrazevi na 2-3 stepena stete kukuruzu , ozimi usjevi na proljecni mraz su vrlo osjetljivi.
17.PROLJECNI I JESENJI MRAZEVI Proljecni mrazevi mogu nanijeti vise stete ukoliko se jave kasnije kada je rast I cvetanje biljaka vec pocelo. Jesenji mrazevi su manje stetni jer je vecina biljaka zavrsila vegetaciju. Mrazevi mogu biti; 1. Advektivni – javljaju se na pocetku proljeca I kraju jeseni. 2. Radijacioni- nastaju hladjenjem zemlje u toku noci.
18.UTICAJ ZEGE NA VEGETACIJU
Zega dovodi do susenja biljaka sto sovodi do njihovog unistavnanja. U nasim predjelima temperatura je rijetko tako viskoka da se biljka potpuno osusi ali moze
dovesti do sparusenja biljke. Stetno djelovanje zege se mnogo manje se osjeca u sumskim kompleksima gdje je klima vlaznija.
19 SUSA Jedna od najstetnijih vremenskih pojava. Do suse dolazi zbog narusavanja cirkulacije atmosfere. Susa moze biti; 1 Meteoroloska- kada na velikoj povrsini nastaje manja kolicina padavina. 2 Hidroloska – ako dugo traje nastaje pad nivoa vode u vodenim akumulacijama 3. Poljoprivredna- kada u vegetacionom peridu vlaznost zemljista I padavine nisu dovoljne da biljka dodje u fazu zrijenja.
20 SUME AKTIVNIH TEMPERATURA I TRAJANJE VEGETACIONOG PERIODA Sume se dobijaju sabiranjem proizvoda srednjih mjesecenih temperatura I brojem dana u mjesecu. Za trajanje vegetacionog perioda uzima se vrijednost od aprila do septembra. Odredjene temperaturne sume su u tijesnoj vezi sa raznim zivotnim procesima biljka. Svakoj biljci je neophodna odredjena temperaturna suma da bi se nasal u odredjenoj fazi svog zivotnog ciklusa. Bioloski minimum je donja granica pri kojoj biljke ulaze u odredjenu fazu razvoja. S porastom nadmorske visine manje su temperaturne sume I time se smanjuje mogucnost gajenja odredjenih vrsta kultura.
21. GEOGRAFSKA RASPODJELA VAZDUSNOG PRITISKA
Da bi se stekla predstava o raspodjeli vazdusnog pritiska na zemljinoj povrsini koriste se linije koje spajaju mjesta sa jednakim vazdusnim pritiskom-izobare. Na izobarskim kartama ucrtava se pritisak vazduha svedena na morski nivo. Normalni vazdusni pritisak na nivou mora iznosi 1013 mb. Osnovne karakteristike izobarskog reljefa prikazuju se na januarskoj I juilskoj izobarnoj karti. Januarska izobarska karta polazuje oko polutara pojas niskog vazdusnog pritiska koja se naziva baricki ekvator. Od barickog ekvatora pritisak se povecava do polova. Julska izobarska karta pokazuje nizak vazdusni pritisak u ekvatorijalnoj oblasti sa tendencijom pomeranja prema sjeveru gdje je tada ljeto. 22.ZNACAJ VJETROVA ZA PLANIRANJE Vjetar je horizontalno kretanje vazduha. Vjetar kao klimatski element je toliko vazan da u izvesnim slucajevima smatra kao factor koji odredjuje klimu. Vjetar prenosi sa sobom karakteristicne osobine one klime odakle duva. Dejstvo vjetra na prvom mjestu odrazava se na klimatskim elementima temperature, vlaznosti vazduha a zatim od njega zavisi oblacnost padavine itd. Vjetar koji nije veoma vlazan itice da je I visoka temperatura nepodnosljiva posto on povecava isparavanje. Takav vjetar moze biti stetan za vegetaciju, usled brzog isusivanja nizih djelova pojedinih biljaka.
U zdravlju ljudi snijezni pokrivac ima takodje jedan od vaznih faktora jer je onda vazduh cistiji I svijeziji sa manje zaraznih klica. Ali treba imati u vidu da se razni bakcili koji skode zdravlju ljudi znatno povecavaju u vodi poslije topljenja snijega.
27 GEOFRAFSKA RASPODJELA PADAVINA NA ZEMLJI
- Najvise padavina na zemlji prima najtoplija oblast ekvatorijalna a najmanje najhladnije polarne oblasti.
- U tropskom pojasu preovladjuje uzlazno kretanje vazduha te je te su najpovoljniji uslovi za isparavanje a samim tim je kolicina padavina svuda oko 750 mm. 3.Maksimalne visine padavina na zemlji imaju ona mjesta u tropskom pojasu koja leze na padinama planina a prema kojima duvaju vlazni vjetrovi. 4.Severno u juzno od vlaznog tropskog pojasa leze dva pojasa sa malom kolicinom padavina. To su oblasti pustinja na zemlji. 5.Na obe polulopte izmedju 40-60 stepeni postoje oblasti sa povecanom kolicinom padavina preko 500 mm.
28.PRIKAZIVANJE PADAVINA Priakzivanje padavina u klimatologiji je uobicajno da se padavine prikazuju graficki pomocu histograma.On je sastavljen od pravugaonika cije su osnovice postavljene jedna uz drugu I leze duz iste prave. Broj dana sa karakteristicnim padavinama I broj dana sa susnim periodima takodje se moze predstaviti histogramom.
29.CESTINA INTEZITET I VJEROVATNOCA PADAVINA
Dnevna visina padavina predstavlja onu kolicinu padavina koja se izluci u tku 24 casa, izrazava se u mm. Njihova mjesecna visina dobija se sabiranjem dnevnih visina padavina a godisnja sabiranjem mjesecnih visina padavina. Vjerovatnoca se dobije dijeljenjem srednjeg broja padavinskih dana nekog mjeseca sa ukupnim brojem dana tog istog mjeseca. Intezitet za jedan padavinski period dobija se dijeljenjem srednje visine padavina nekog mjeseca sa srednjim brojem njegovih padavinskih dana.
30 GEOGRAFSKA SIRINA KAO KLIMATSKI FAKTOR
- најзначајнији климатски модификатор
- од ње зависи зоналност у расподјели климатских елемената, прије свих температуре која са собом повлачи и зоналност у расподјели и других климатских елемената
- зависност и зоналност у расподјели услољена је непосредном зависношћу радијације од географске ширине
- GEOGRAFSKA DUZINA KAO KLIMATSKI FAKTOR
- утицај географске дужине далеко је мањи од географске дужине
- географска дужина нам пружа информације о распореду копна и мора, и аналогно томе о степену маритимности и континенталности одређеног подручја
32.UTICAJ RELJEFA NA KLIMU
- рељеф има веома изражем модификаторски утицај на климу
- рељеф је посебно значајан јер врши модификацију правца и јачина ваздушних маса, односно вјетрова
- на трансормацију ваздушних маса али и генерално и на климу РС, утичу орографске цјелине средње и југоисточне Европе, од којих су најзначајније: Алпе, Високе Татре, Динариди и Карпатске планине
- западни дио алпског планинског лука у великој мјери слаби утицај Атлантског океана, чији су утицаји најизраженији долином Гароне и долином Роне (Ђеновска депресија)
- локални орографски услови детерминишу мезо и микроклиматска обиљежја 33 UTICAJ VEGETACIJE NA KLIMU
- биљни покривач задржава један дио Сунчевих зрака на путу ка земљиној површини, гдје их претвара у топлотну енергију
- друга значајна улога је што вегетациони покривач има функцију изолатора и, условно, спречава расхлађивање земље и утиче, у одређеној мјери, да се топлота добијена сунчевим зрачењем дуже задржава у њој
- модификаторски вегетациони покривач утиче и на услове испаравања, како са земљине површине, тако и преко лишћа, односно путем транспирације
- утицај цјелокупног вегетационог покривача, нарочито долази у условима мирног времена, односно када је слабије кретање ваздушних маса из других области
34 UTICAJ VODENIH POVRSINA NA KLIMU
- водне површине су један од кључних фактора које утичу на укупна климатска обиљежја одређене територије
- главни извори влаге су океани и мора
- утицај ријека и вјештачких језера далеко је мањи у односу на океане и мора
Kada se govori o klimi misli se na visegodisnji rezim vremena Makroklima se odnosi na klimu u planetarnim razmjerama – na klimu zemlje Proucavanje makroklime se zasnivaju na rezultatima visegodisnjuh osmatranja Mezoklima ali lokalna klima se odnosi na klimu manjih predeonih cjelina kao sto su krasko polje kotlina jezero I njegova okolina. Pri proucavanju mezoklime koriste se samo rezultati osmatranja standardnih meteoroloskih stanica. Mikroklima se odnosi na klimu ageografskih velicina kao sto su klima u skladistu I hladnjaci. Mikroklimatska proucavanja se zasnivaju na podacima osmatranja jedne najblize standardne meteoroloske stanica.
40.Znacaj kriptoklime
KLima zatvorenih prostora .U zavisnosti od nadm.visine god,doba covjek podesava klimu da bi dobio optimalen uslove za rad I odmor.Zagrijavanjem se nadokandjue termicka razlika ali se snizava rel.vlaz.vaz. sa povecanom koncetracijom
- TROPSKI KISNI A KLIMAT Prosjecna temperature najhladnijeg mjeseca + Af- tropska vlazna ili prasumaska klima, nema suvog perioda, najsuvlji mjesec prima preko 60 mm. Am-tropska monsunska klima ima jedan suvi period I u najsuvljem mjesecu prima manje od 60 mm padavina
- SUVI B KLIMAT PO KEPENU Kolicina padavina ispod susne granica BS -stepska klima se u zavisnosti os srednje god temp vazduha dijeli na 2 tipa BSh i BSk klimat. Bsh –topli stepski klimat ima sred god temp vazduha višu od 18*c najrasprostranjeniji je u Africi u višim širinama toplog stepskog klimata padavine se izlučuju zimi pri prodorima ciklona ljeto je suho pa se zato ovaj klimat obiljež sa BShs. Bsk hladni stepski klimat ima sred god temp nižu od 18 ali je temp. Najtoplijeg mjeseca viša od 18 najrasprostranjeniji je u evroaziji. BW- pustinjska klima se takodje u zav od srednje god temp dijeli u 2 tipa:BWh i BWh. BWh -Topli pustnjski klimat ima srednju god temp vazduha višu od 18 .Najrasprostr u Africi gdje obuhvata saharu,Južnoj arabiji , Indiji –Tar, australiji –veliku pustinju,SAD-dolinu smrti. BWk- hladni pustinjski klimat ima sred god temp nižu od 18 ,ali je temp najtoplijeg mj viša od 18.Ovakvi klimu imaju pustinje u srednjoj Aziji.
- UMJERENO TOPLI KISNI C KLIMAT PO KEPENU Temperatura najhladnijeg mjeseca izmedju +18 i - Cw-umijereno topla klima je zastupljena u srednjoj kini i supodini Himalaje u Azijiu Africi južnom Brazilu i Urugvaju.Prema temperaturi najtoplijeg mijeseca dijeli se na umjereno toplu sa žarkim letomCwa i um toplu sa toplim Cwb. Cs –Sredozemna klima je karakteristična u primorskim krajevima oko sred mora.Cf-Umjereno topla i vlažna ima ravnomerno raspodeljene padavine tokom cijele godine ,sto je povoljno za razvoj šuma
44. BOREALNO SNJEZNO-SUMSKI D KLIMAT PO KEPENU
Temperatura najhladnijeg mjeseca ispod -3 a najtoplijeg +10. Dw borealni klimat sa suvom zimom, u mjesecu sa njavecom kolicinom padavina njih je najmanje 10 puta vise nego u najsuvljem zimskom periodu. Df- vlazni borealni klimat, neznatne razlike u padavinama u ekstremnim mjesecima
- SNJEZNI E KLIMAT PO KEPENU Prosjecna temperatura najtoplijeg mjeseca -10. Et- polarna klima tundre, prosjecna temperatura najtoplijeg mjeseca +0. Ef- klima vjecitog leda, prosjecna temperatura najtoplijeg mjeseca -0.
46.KEPENOVA KLASIFIKACIJA KLIMATA U RS I BIH. od Kepenove klasifikacije u ex jugoslaviji , rs i bih zahtjevaju : Csax –prelazna varijanta etezijskog klimata :suvo i toplo ljeto sa max padavina u proljeće i krajem jeseni .Velika oblačnost .Tipični predstavnik je stolac Csb(x) prelazna varijanta eteyijske klime .Nesto svijezija ljeta i hladnije zime.zastupljeno u hercegovini.Cfdbx –varijanta etezijske klime .Ima nešto hladnije ljeto i zahvata velika kraška polja.
47.KLASIFIKACIJA KLIMATA PO de MARTONU De marton je izdvojio 6 vucih grupa klimata A-Zarki B-monsunski C-mediteranski D-umjereni E- pustinjski F-hladni
48.ALISOVLJEVA KLASIFIKACIJA KLIMATA
- Zasnovana je na genetskom principu, polazeći od uslova opšte cirkulacije atmosfere
- 7 osnovnih tipova (ekvatorijalni, dva tropska, dva umjerena i dva hladna)
- Pojas ekvatorskog vazduha
- Pojas ekvatorskih monsuna
- Pojas tropskog vazduha
- Pojas suptropskog vazduha
- Pojas vazduha umjerenih širina
- Pojas subarktičkog (subantarktičkog) vazduha
- Pojas arktičkog (antarktičkog) vazduha
49.KLIMA EVROPE
VECI DEO OVOG KONTINNTA NALIZI SE U TROPSKIM I SUPTROPSKIM SIRINAMA JUZNE POLULOPTE. OBALA JA SLABO RAZRUDJENA, SVI OVI FAKTORI UTICU NA MODIFIKACIJU KLIME. U LETNJIM MJESECIMA AUSTRALIJA SE VEOMA JAKO ZAGREVA ZBOG MALE OBLACNOSTI.
- POJAS EKVATORSKIH MONSUNA 2. TROPSKI KLIMATSKI POJAS 3. SUPROPSKI KLIMATSKI POJAS
- Klima Rs I BIH Rs I Bih se nalaze na balkanskom poluostrvu, klima je raznolika, zbog utjecaja orografskih faktora. Najzastupljenija je planinska, kontinentalna, umjerenokontinentalna, I sredozemna klima.
56.KLASIFIKACIJA KLIMATA ZA POTREBA PLANIRANJA
Ber je napravio klasifikaciju klimata1-Hladni klimat –zastupljena je u oblastima cija je prosjecna temp.najhladnijeg mjes. Niza od -15C.Temp. se znaju spustiti I do -80C.-2.Umjereni klimat - oblasi sa sred.mjes.temp.na granicama sa hladnom temp.zimi vise od -15C.A na granicama sa oblastima a toplim klimatom ljeti nize od +25C.-3.Suvi zarki klimat—u olastima gdj je jedan mjesec sa sred.mejsec.temp.visom od +22C.a sa malom rel.vlaz.
57 PALEOKLIMATOLOGIJA ZADATCI I METODE
- Палеоклиматологија проучава промјене и колебање климе у геолошкој и историјској прошлости;
- Упознавање са закономјерним промјенама климе омогућава да се усаврше дугорочне прогнозе временаа и да се, евентуално, благовремено утиче на побољшање климатских услова
- Методе у палеоклиматологији:
- резултати инструменталних осматрања;
- подаци о времену и клими сачувани у старим биљешкама, љетописима и другим историјским изворима;
- Посредни индикатори о промјенама климе у геолошкој прошлости очувани у стијенама Земљине коре 58.INDIKATORI ZA UTVRDJIVANJE PALOKLIMATA ZEMLJE
- Indikatori toplih paleklimata 2.Indikatori hladnih paleoklimata 3.Indikatori suvih paleoklimata 4.Indikatori vlaznih paleoklimata
59.KLIMATSKA OBILJLJEZJA POJEDINIH GEOLOSKIH PERIODA
1.Rambijski period(formirane naslage krecnjaka,dolomite crvenih pjescara,soli I gipsa)2.Ordovicijski period-(nastaje naslagama krecnjaka I dolomite).Klima topla sa manjim termickim razlikama I vecim kontrastim u vlaznostima
- KLIMA KVARTARA U najnovijem periodu zemljine istorije-kvartaru, koji se sve cesce naziva antropogenom bilo je velikih promjena klime. Koje su se ispoljile ledenim dobima. 4 ledena doba koja su razdvojena toplim periodima,interglacijalnim dobima.Nazivi ledenih doba su:1.Ginic,2.Virm,3.Mindel,4.Iris.Sred.god.temp iznosila je za 13C niza od savremeneSanjzna granica je bila niza od 1500m
- KLIMA HOLOCENA Klima holocena, geoloske danasnjice bila je takodje promjenjiva. Te promjene klime nisu bile kao kod ledenih doba. One se pre svega ogledaju u smeni vlaznijih I hladnijih klimata od danasnjeg sa toplijim I suvljim podnebljem. U toku holocena izmjenilo se 8 razlicitih klimata. 1. alered 2.arkticki 3. subarkticki
- borealni 5. atlanski 6. subborealni 7. subatlanski 8novoborealni
62.HIPOTEZE PROMJENE KLIME U PROSLOSTI sve hipot o promjeni klime u prošlost mogu se svrstati u 3 grupe :astronomske ,fizičke geološko geografske.Astronomske: povezuju promjenu klime sa izmjenama zemljine putanje u prostoru ,Fizičke –obješnjavaju promjenu paleoklimata zemlje sa izmjenom količine i spektralnog sastava sunčeve radijacije koja dospjeva na zemlju kao posljedica fiz procea na suncu.Geol-geog-objašnjavaju promjenu klimata zemlje tektonskim pokretima.
63.UZROCI CIKLICNIH KOLEBANJA KLIME u savremenoj klimatologiji poklanja se sve više pažnje utvrđivanjem veze između opšte cirkulacije atmosfere i sunčeve aktivnosti.Povećanjem sunčeve aktivnosti povećava se tropski monsun i obilje kiše i poplava.U umjerenim i visokim širinama ne uočavase direktna veza između sunč aktivnosti i intenziteta atmosf cirkulacije.Zatim povećanje sunčeve aktivnosti izaziva produbljivanja ciklona i povećava moćnost anticiklona.Promjene sunč aktivnosti utiču i na tip i na intezitet.
64.PRIRODNI FAKTORI KOLEBANJA KLIMATA
- Природни (промјена параметра Земљиних кретања, Сунчеву активност, циркулација атмосфере, Сунчев вјетар, вулканску активност..)
bi se zaustavila ili smanjila koncetracija ovih gasova I ogranicenja promjena klime.Dislokacija koristenja zemljista:kako bi se mogu ocekivati pomjeranja granice klimatskih tipova,to povlavi pomjeranje raporeda poljoprivrede koristenja zemljista rasporeda sastava sume
69.Moguci efekti promjene klime na sume Isto kao pitanje 68.
70.Mjere za razvoj poljoprivrede i sumarstava u uslovima promjenjene klime Mjere za razvoj imaju dva oblika da se prilagode zivotnoj sredini i nacinu njenog koriscenja i ogranicenje promjena klime a samim tim bi se smanjio uticaj i na poljoprivresdu i sumarstvo.
- Urbana klima ( klima gradova)
- Први задатак при проучавању климе градова је одредити утицај географског положаја на климу урбаног простора града;
- Модел урбане климе састоји се из три елемента
- климатски фон региона
- утицај топографије мјеста
- утицај урбанизације
72.ULOGA I ZNACAJ VEGETACIJE NA KLIMU GRADOVA Uloga i znacaj vegetacije na klimu gradova je velika, samim tim sto se u gradovima ispusta velika kolicina gasova od industrije automobila i sl. Te vegetacija ima ulogu preciscavanja vazduha a samim tim i formiranje klime.
73.VREMENSKE PROMJENE I NJIHOV UTICAJ NA ORGANIZAM
COVJEKA.
Organizam covjek izlozen je djelovanju klimatskih elemenata I faktora.Promjene vremna su najcesce umjerenom I ekvatorijalnom klimatskom pojasu.U ograganizmu covjeka vremenske pojave izazivaju razl.reakcije.Brze promjene veoma lse uticu na srcane bolasne bolesnike.U vrijeme prolaza hladnog vaz.fronta naglo se povecava broj slucaja sa infarktom.Prelaz fronta narocito u ljetnim mejsecima neprijatno utice na zdrave osobe.Nailazak I prelazk toplog vaz.fronta utice lose na srcane I plucne bolenike.
74 DJELOVANJE KLIME NA ORGNIZAM COVJEKA Organizam covjeka izlozen je stalnom utjecaju klimatskih elemenata i faktora..Primorska klima-obuhvata elemente dviju vrsta,1.podrzavajuci elem.(vjetar masira I hladi kozu,svjetlost snazno podstice fizioloske process,emizacija vaz.povoljno utice na osmoticke razmjere.2umirujuci elem.(rel.jednoslicnost^ temp.vaz.,prilicno^ ujednacena rel.vlaz.vaz.,relat.stabilnost vaz.pritiska)
75 UTICAJ ZAGADJENOG GRADSKOG VAZDUHA NA ZDRAVLJE LJUDI
Vazduh velikih gradova zagadjen je raznim stetnim materijama, koji su uzrok mnogih oboljenja, narocito disajnih organa. Najveci uzrok oboljenja su cestice prasine, nejednako rasporedjena u bilokojem naselju, cadj je opasna zbog sadrzaja kancerogenih materija. Gasovi ugrozavaju disajne puteve, a pomjesani sa maglom mogu biti uzrocnik smrti. Rak pluca je najrasprostranjeniji u industrijskim zonama. 76.IZBOR MJESTA STAMBENE I INDUSTRIJSKE ZONE U GRADU
Stambena zona ne smije biti ni podkoju cjnu u zoni gdje pada cadj za stambenu zonu se bira mesto gdje je manja mogucnost zagadjnja I izmedju nje I indiutrijske zone se postavlja zelena zona.Industrijska zona u oblsti sa vertikalno razvijenim reljefom nebi smjela da lezi iznad stamenih cetvrti.Jer bi se u sluaju stabilnog vremna I inaverzije emp.vaz.doslo do potapanja stam.zone u smog.
77.ORIJENTACIJA I PLANIRANJE ZGRADA U SKLOPU OPTIMALNIH KRIPTOKLIMATSKIH USLOVA
Savremeni higijesnki normativni iziskuju izgradnju stanova sa optimalnom kriptoklimom koja izaziva osjecaj ugodnosti u organizmu covjeka.U savremenoj kriptoklimatologiji osjecaji covjeka u optimalnoj kriptoklimi nazivaju konforom.Projektovanje stambenih zgada arhitekti uzimaju u uobzir klimatske elem.ali pojedinacno.
78.Problem kiselih kisa Kisele kise uticu na masovno susenje suma I umiranje zivog svijeta u jezerima,uticu I na povecanje kiselosti zemljista smanjujuci njegovu plodnost.Kisele kise djeluju agresivno nagrizajuci fasade,gradjevine.
- Zagadjenje atmosfere antropogenim emisijama gasova Atmosferske koncentracije kljucnih gasova staklene bašte antrpogenog porekla, kao sto su ugljen dioksid metan azotsuboksid i troposferski ozon. Neprekidno su rasle tokom 20 vijeka. Izuzetak su halogenougljovodonici (freoniCFCs i haloni- HCFCs) cija je koncentracija stabilizovana posle 1990. godine restrikcijom upotrebe ovih gasova koji podležu kontroli u okviru Montrealskog protokola. Promene atmosferskih koncentracija gasova staklene bašte su uglavnom posledica sagorevanja fosilnih goriva i izmenjenih uslova i namena koriš-enja zemljišta. Koncentracije CO2 su porasle od 280 ppm, u preindustrijskom dobu, do 370 ppm
80.MJERE ZA ZASTITU VAZDUHA Mjere za zastitu vazduha od zagadjenja mogu se podjeliti u 3 osnovne grupe.
