Docsity
Docsity

Prepara tus exámenes
Prepara tus exámenes

Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity


Consigue puntos base para descargar
Consigue puntos base para descargar

Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium


Orientación Universidad
Orientación Universidad


Tema5, Apuntes de Matemáticas

Asignatura: Matemáticas, Profesor: , Carrera: Administración y Dirección de Empresas, Universidad: UVIGO

Tipo: Apuntes

2012/2013

Subido el 21/03/2013

o_connor
o_connor 🇪🇸

3.7

(49)

38 documentos

1 / 9

Toggle sidebar

Esta página no es visible en la vista previa

¡No te pierdas las partes importantes!

bg1
Cap´ıtulo 5
Derivadas parciais
5.1. Derivadas parciais
Un conxunto ARn´e aberto (A=Ao) se todos os seus puntos est´an ”dentro” do conxunto, ´e dicir,
os puntos do ”bordo” non son do conxunto. O conxunto ser´a pechado (A=A) se todos os puntos do
”bordo” est´an no conxunto.
Exemplos 1.
A= (1,4) ´e aberto.
A= [0,2] ´e pechado.
A= (2,5] non ´e nin aberto nin pechado.
A={(x, y)R2/x2+y2<1}´e aberto.
A={(x, y)R2/x2+y21}´e pechado.
Observaci´on. Dados u, v Rn, chamamos produto escalar de ueva< u, v >=uvt=Pn
i=1 uivi,
sendo u= (u1, ..., un), v= (v1, ..., vn). Recordar que a norma de u´e kuk=< u, v >. Diremos que
u´e unitario se kuk= 1. Verif´ıcase que kuk´e a distancia de uaθ, e ademais u, v Rn,< u, v >=
kukkvkcos(u, v ), sendo (u, v) o ´angulo entre uev.
No que segue consideramos f:A=A0RnR, que a cada x= (x1, ..., xn)Alle asigna
f(x)R, e o elemento a= (a1, ..., an)Rn.
Definici´on 2. Chamamos derivada parcial de frespecto da variable xino punto a, denotada por
Dif(a) ou f
∂xi
(a), ´a derivada da funci´on fno punto a(se existe), cando todas as variables, ag´as xi, se
consideran constantes. ´
E dicir,
Dif(a) = lim
t0
f(a1, ..., ai1, ai+t, ai+1, ...an)f(a1, ..., ai1, ai, ai+1 , ...an)
t
Chamando ei= (0, ..., 0,1,0, ...0),
Dif(a) = lim
t0
f(a+tei)f(a)
t
otese que para que exista a derivada, o l´ımite debe ser un umero real. Ese umero indica a
variaci´on de fen apor unidade de variaci´on de xi. En termos xeom´etricos, Dif(a) ´e a pendente da
recta tanxente ´a gr´afica de fen a, cando consideramos fdefinida unicamente nos puntos da recta a+tei.
En termos econ´omicos, Dif(a) ´e a funci´on marxinal respecto da variable xi. Por exemplo, se f(L, K) ´e
unha funci´on de produci´on dependente do traballo (L) e do capital (K), D1f=∂f
∂L ´e a produtividade
marxinal do traballo, e D2f=∂f
∂K ´e a produtividade marxinal do capital. Sempre que sexa posible,
calcularemos derivadas parciais usando as regras de derivaci´on. Se non ´e posible, por non tratarse de
1
pf3
pf4
pf5
pf8
pf9

Vista previa parcial del texto

¡Descarga Tema5 y más Apuntes en PDF de Matemáticas solo en Docsity!

Cap´ıtulo 5

Derivadas parciais

5.1. Derivadas parciais

Un conxunto A ⊂ Rn^ ´e aberto (A = Ao) se todos os seus puntos est´an ”dentro” do conxunto, ´e dicir, os puntos do ”bordo” non son do conxunto. O conxunto ser´a pechado (A = A−) se todos os puntos do ”bordo” est´an no conxunto.

Exemplos 1.

  • A = (1, 4) ´e aberto.
  • A = [0, 2] ´e pechado.
  • A = (2, 5] non ´e nin aberto nin pechado.
  • A = {(x, y) ∈ R^2 /x^2 + y^2 < 1 } ´e aberto.
  • A = {(x, y) ∈ R^2 /x^2 + y^2 ≤ 1 } ´e pechado.

Observaci´on. Dados u, v ∈ Rn, chamamos produto escalar de u e v a < u, v >= uvt^ =

∑n i=1 uivi, sendo u = (u 1 , ..., un), v = (v 1 , ..., vn). Recordar que a norma de u ´e ‖u‖ =

< u, v >. Diremos que u ´e unitario se ‖u‖ = 1. Verif´ıcase que ‖u‖ ´e a distancia de u a θ, e ademais ∀u, v ∈ Rn, < u, v >= ‖u‖ ‖v‖ cos(u, v), sendo (u, v) o ´angulo entre u e v.

No que segue consideramos f : A = A^0 ⊂ Rn^ → R, que a cada x = (x 1 , ..., xn) ∈ A lle asigna f (x) ∈ R, e o elemento a = (a 1 , ..., an) ∈ Rn.

Definici´on 2. Chamamos derivada parcial de f respecto da variable xi no punto a, denotada por

Dif (a) ou

∂f ∂xi

(a), ´a derivada da funci´on f no punto a (se existe), cando todas as variables, ag´as xi, se

consideran constantes. E dicir,´

Dif (a) = lim t→ 0

f (a 1 , ..., ai− 1 , ai + t, ai+1, ...an) − f (a 1 , ..., ai− 1 , ai, ai+1, ...an) t Chamando ei = (0, ..., 0 , 1 , 0 , ...0),

Dif (a) = lim t→ 0

f (a + tei) − f (a) t N´otese que para que exista a derivada, o l´ımite debe ser un n´umero real. Ese n´umero indica a variaci´on de f en a por unidade de variaci´on de xi. En termos xeom´etricos, Dif (a) ´e a pendente da recta tanxente ´a gr´afica de f en a, cando consideramos f definida unicamente nos puntos da recta a+tei. En termos econ´omicos, Dif (a) ´e a funci´on marxinal respecto da variable xi. Por exemplo, se f (L, K) ´e

unha funci´on de produci´on dependente do traballo (L) e do capital (K), D 1 f =

∂f ∂L

´e a produtividade

marxinal do traballo, e D 2 f =

∂f ∂K

´e a produtividade marxinal do capital. Sempre que sexa posible,

calcularemos derivadas parciais usando as regras de derivaci´on. Se non ´e posible, por non tratarse de

derivadas de funci´ons ”elementais” nun punto dun conxunto aberto no que estean ben definidas, non hai outro recurso m´ais que usar a definici´on.

Exemplos 3.

  1. f (x, y) =

1 + x^2 + y^4 , ∀(x, y) ∈ R^2

D 1 f (x, y) =

1 + x^2 + y^4

2 x =

x √ 1 + x^2 + y^4

, ∀(x, y) ∈ R^2

D 2 f (x, y) =

1 + x^2 + y^4

4 y^3 =

2 y^3 √ 1 + x^2 + y^4

, ∀(x, y) ∈ R^2

  1. f (x, y) =

x^2 y x^2 + y^2

se (x, y) 6 = (0, 0)

0 se (x, y) = (0, 0)

D 1 f (x, y) =

2 xy(x^2 + y^2 ) − 2 xx^2 y (x^2 + y^2 )^2

2 xy^3 (x^2 + y^2 )^2

, ∀(x, y) 6 = (0, 0)

D 2 f (x, y) =

x^2 (x^2 + y^2 ) − 2 yx^2 y (x^2 + y^2 )^2

x^4 − x^2 y^2 (x^2 + y^2 )^2

, ∀(x, y) 6 = (0, 0)

D 1 f (0, 0) = lim t→ 0

f ((0, 0) + t(1, 0)) − f (0, 0) t

= lim t→ 0

f (t, 0) t

D 2 f (0, 0) = lim t→ 0

f ((0, 0) + t(0, 1)) − f (0, 0) t

= lim t→ 0

f (0, t) t

Definici´on 4. Dadas f : A = A^0 ⊂ Rn^ → R, a ∈ A, u ∈ Rn^ tal que ‖u‖ = 1, ch´amase derivada

direccional de f na direcci´on de u ao n´umero real (se existe) Duf (a) = lim t→ 0

f (a + tu) − f (a)

.^ t Evidentemente, Dei f (a) = Dif (a) e para u ∈ Rn^ tal que ‖u‖ = 1, Duf (a) ´e a pendente da recta tanxente cando consideramos f definida unicamente nos puntos da forma a + tu ou ben a variaci´on de f por unidade de variaci´on de x na direcci´on de u.

Exemplo 5. Sexa u =

e f (x, y) =

x^2 y x^2 + y^2

se (x, y) 6 = (0, 0)

0 se (x, y) = (0, 0)

. Ent´on:

Duf (0, 0) = lim t→ 0

f ((0, 0) + t(^12 ,

√ 3 2 ))^ −^ f^ (0,^ 0) t

= lim t→ 0

f ( 2 t , t

√ 3 2 ) t

= lim t→ 0

t^2 4

t√ 3 2 t

(t 2 4 +^

3 t^2 4

En xeral, se u = (u 1 , u 2 ) con ‖u‖ =

u^21 + u^22 = 1 , ent´on:

A direcci´on de maior decrecemento no punto (0, 0) ´e ( −

Definici´on 11. Sexa f : A ⊂ Rn^ → R, k ∈ R (constante). Ch´amase conxunto de nivel (k) de f a Sk = {x ∈ A/f (x) = k}. Se n = 2, ch´amase curva de nivel. Se n = 3, superficie de nivel.

Teorema 12. Sexa f : A = A^0 ⊂ Rn^ → R diferenciable en a ∈ A. Ent´on ∇f (a) ´e ortogonal ao conxunto de nivel S de f que pasa por a.

Nota. O plano que pasa por (a, f (a)) e ´e ortogonal a ∇f (a) ch´amase plano tanxente a f en (a, f (a)), e aproxima a f para puntos pr´oximos a a.

Exemplos 13.

  • Para obter o plano tanxente ´a superficie S : x^2 + 2xy^2 + sen(xyz) = 9 no punto P = (1, 2 , 0) non temos m´ais que considerar S como a superficie de nivel (9) de f (x, y, z) = x^2 + 2xy^2 + sen(xyz). Como ∇f (P ) = (10, 8 , 2), temos que

0 =< (x − 1 , y − 2 , z), (9, 8 , 2) >= 10(x − 1) + 8(y − 2) + 2z = 9x + 8y + 2z − 22

E por tanto 10x + 8y + 2z − 22 = 0 ´e a ecuaci´on do plano tanxente ´a superficie S no punto P.

  • Para obter a ecuaci´on do plano tanxente ´a gr´afica de f (x, y) = x^3 +y^2 no punto P = (2, 1 , f (2, 1)) = (2, 1 , 9), describimos a gr´afica como o conxunto de nivel (0) de F (x, y, z) = z −f (x, y) = z −x^3 −y^2. Como ∇F (2, 1 , 9) = (− 12 , − 2 , 1), temos que

0 =< (x − 2 , y − 1 , z − 9), (− 12 , − 2 , 1) >= −12(x − 2) − 2(y − 1) + (z − 9) = − 12 x − 2 y + z + 17

E por tanto − 12 x − 2 y + z + 17 = 0 ´e a ecuaci´on do plano tanxente ´a gr´afica de f no punto P.

Sexa f : A = A^0 ⊂ Rn^ → Rm. Se x ∈ A, como f (x) ∈ Rm, f (x) = f 1 (x), ..., fm(x)). Ent´on f determina m funci´ons compo˜nentes con valores reais, f 1 , ..., fm :: A ⊂ Rn^ → R. Cada funci´on fj (x), j = 1, ..., m ch´amase j-´esima coordenada de f (x).

Definici´on 14. Sexa f : A = A^0 ⊂ Rn^ → Rm, e a ∈ A. Diremos que f ´e diferenciable en a se cada funci´on coordenada fj ´e diferenciable en a, con j = 1, ..., m. En tal caso, podemos definir Df (a) : Rn^ → Rm^ como

Df (a)(h) =

Df 1 (a)(h) Df 2 (a)(h) ... Dfm(a)(h)

∇f 1 (a) ∇f 2 (a) ... ∇fm(a)

h 1 h 2 ... hn

D 1 f 1 (a) D 2 f 1 (a) ... Dnf 1 (a) D 1 f 2 (a) D 2 f 2 (a) ... Dnf 2 (a) ... ... ... ... D 1 fm(a) D 2 fm(a) ... Dnfm(a)

h 1 h 2 ... hn

A matriz (^) 

  

D 1 f 1 (a) D 2 f 1 (a) ... Dnf 1 (a) D 1 f 2 (a) D 2 f 2 (a) ... Dnf 2 (a) ... ... ... ... D 1 fm(a) D 2 fm(a) ... Dnfm(a)

 =^ M Xf^ (a)^ ∈^ Mm×n

ch´amase matriz xacobiana de f en a. No sucesivo escribiremos indistintamente M Xf (a) ou Df (a).

Exemplos 15.

  • Se f (x, y, z) = (x^4 + xyz, x^2 y^2 − 3 z^2 , z + 2x + 3y), ent´on M Xf (1, 1 , 1) =
  • Se g(x, y) = (xcosy, ysenx, cosysenx), ent´on M Xg(

π 2

, π) =

5.3. A regra da cadea

Sexan f = (f 1 , ..., fm) : A = A^0 ⊂ Rn^ → Rm, g = (g 1 , ..., gp) : B = B^0 ⊂ Rm^ → Rp^ tales que f (A) ⊂ B. Est´a definida por tanto a composici´on g ◦ f : A = A^0 ⊂ Rn^ → Rp, g ◦ f (x) = g(f (x)).

Teorema 16. Se f ´e diferenciable en a e g ´e diferenciable en f (a), ent´on g ◦ f ´e diferenciable en a e

D(g ◦ f )(a) = Dg(f (a)) ◦ Df (a)

Con matrices xacobianas: M Xg ◦ f (a) = M Xg(f (a))M Xf (a)

de onde obtemos a regra para as derivadas parciais:

∀i ∈ { 1 , ..., n}, ∀j ∈ { 1 , ..., p}, Digj ◦ f (a) =

∑^ m

k=

Dkgj (f (a))Difk(a)

ou ben en notaci´on cl´asica de derivadas parciais e cham´andolle yk = fk,

Dgj ◦ f ∂xi

(a) =

∑^ m

k=

∂gj ∂yk

(f (a))

∂yk ∂xi

(a)

Exemplos 17.

  • Sexan f : R^2 → R^3 , f (x, y) = (xy, x + y, y^2 ), e g : R^3 → R^3 , g(x, y, z) = (x − y^2 , z^2 − x, yz). Calcular M Xg◦f (2, 1)

Soluci´on:

M Xg◦f (2, 1) = M Xg(f (2, 1))M Xf (2, 1)

M Xf (x, y) =

y x 1 1 0 2 y

 (^) e por tanto M Xf (2, 1) =

M Xg(x, y, z) =

1 − 2 y 0 − 1 0 2 z 0 z y

 (^) e por tanto M Xg(f (2, 1)) = M Xg(2, 3 , 1) =

Analogamente, derivando respecto de z, 2y

∂y ∂z

  • 2z = 0 e polo tanto

∂y ∂z

−z y

5.4. Derivadas de orde superior

Sexan f : A = A^0 ⊂ Rn^ → R, a ∈ A e supo˜namos que existe Dif (x) ∀x ∈ A, i ∈ { 1 , ..., n}. Est´a definida por tanto a aplicaci´on Dif : x ∈ A → Dif (x) ∈ R. Podemos plantexarnos se esta aplicaci´on ten ou non derivada parcial respecto da variable j ∈ { 1 , ..., n} no punto a, ´e dicir, se existe o n´umero:

Dj (Dif )(a) = lim t→ 0

Dif (a + tei) − Dif (a) t En caso afirmativo diremos que f ten derivada parcial de segunda orde, respecto das variables i e despois j no punto a e o denotaremos como

Dij f (a) =

∂^2 f ∂xi∂xj

(a)

Se i = j, ch´amase derivada d´uas veces respecto de i e escr´ıbese

Diif (a) =

∂^2 f ∂x^2 i

(a)

Analogamente poder´ıamos pensar se Dif ´e diferenciable en a. Se f ´e diferenciable en todos os puntos e todas as s´uas derivadas parciais de primeira orde son aplicaci´ons diferenciables no punto a, dise que f ´e d´uas veces diferenciable no punto a. En tal caso a matriz xacobiana do vector gradiente de f en a ch´amase matriz Hessiana de f en a. E dicir,´

Hf (a) =

D 11 f (a) D 12 f (a) ... D 1 nf (a) D 21 f (a) D 22 f (a) ... D 2 nf (a) ... ... ... ... Dn 1 f (a) Dn 2 f (a) ... Dnnf (a)

Teorema 19. Se f ´e d´uas veces diferenciable en a, Hf (a) ´e unha matriz sim´etrica, ´e dicir, Dij f (a) = Djif (a).

Exercicio 20 Sexa f (x, y, z) = x^2 + eyz^ , ∀(x, y, z) ∈ R^3. Calcular Hf (x, y, z).

5.5. Funci´ons homox´eneas. Teorema de Euler

A funci´on de demanda ten como variables os prezos dun conxunto de mercador´ıas e a renda do consumidor: f : Rm^ × R → R, f (p, r) = f (p 1 , ..., pm, r)

Se o mercado non ´e competitivo e os prezos e a renda aumentan na mesma proporci´on verificar´ıase que f (tp, tr) = f (p, r), ∀t > 0. En xeral isto non ´e as´ı, e est´udianse situaci´ons donde f (tp, tr) = tαf (p, r), ∀t > 0.

Definici´on 21. Sexa A ⊂ Rn^ tal que tA ⊂ A, ∀t > 0. Dise que f : A ⊂ Rn^ → R ´e homox´enea de grao α ∈ R se f (tx) = tαf (x), ∀x ∈ A, ∀t > 0

Exemplos 22.

  • F (K, L) = aKαLβ^ ´e homox´enea de grao α + β.
  • f (x, y) =

3 x^2 + 2y^2 ´e homox´enea de grao 1.

  • f (x, y) =

xy^3 − x^2 y^2 x^4 + x^3 y + y^4

´e homox´enea de grao 0.

  • f (x, y) =

2 x + 3y

´e homox´enea de grao −1.

  • f (x, y) = 3

xysen

x y

´e homox´enea de grao

  • f (x, y) =

xy^2 + y^3 e

xy √ x^2 + y^2

´e homox´enea de grao 2.

Teorema 23. Sexa f : A = A^0 ⊂ Rn^ → R con tA ⊂ A. Se f ´e homox´enea de grao α e existe Dif en A, ent´on Dif ´e homox´enea de grao α − 1.

Demostraci´on.- Sexan t > 0 e x ∈ A calesquera (fixos).

Dif (tx) = lim h→ 0

f (tx + hei) − f (tx) h

Se tk = h (e por tanto k → 0),

Dif (tx) = lim k→ 0

f (tx + tkei) − f (tx) tk

= lim k→ 0

tα(f (x + kei) − f (x)) tk

= tα−^1 lim k→ 0

f (x + kei) − f (x) k

= tα−^1 Dif (x)

Teorema (de Euler) 24. Sexa f : A = A^0 ⊂ Rn^ → R diferenciable en A, con tA ⊂ A ∀t > 0. Verif´ıcase: f ´e homox´enea de grao α ⇔ ∀x ∈ A, < ∇f (x), x >= αf (x).

Demostraci´on.- ” ⇒ ” Supo˜namos que f (tx) = tαf (x), ∀t > 0, ∀x ∈ A. Fixamos calquera x ∈ A e definimos

F (t) =

f (tx) tα^

, t ∈ (0, +∞)

N´otese que F (t) ´e constante (igual a f (x) e por tanto F ′(t) = 0, ∀t > 0, ´e dicir:

0 = F ′(t) =

< ∇f (tx), x > tα^ − αtα−^1 f (tx) t^2 α^

, ∀t > 0

Para t = 1, obtemos que < ∇f (x), x > −αf (x) = 0

” ⇐ ” Verif´ıcase que ∑^ n

i=

xiDif (x) = df (x)(x) =< ∇f (x), x >= αf (x), ∀x ∈ A

Dado calquera x ∈ A, definimos

F (t) =

f (tx) tα^

, t ∈ (0, +∞)