Современа македонска уметост, Skripte od Istorija umetnosti

Preuzmite Современа македонска уметост i više Skripte u PDF od Istorija umetnosti samo na Docsity!

Унирвизитет “Гоце Делчев” Штип

карактеристилни за останатите преставници на оваа школа.

Неразделени елементи на неговото сликарство се иронијата и црниот

хумор. Според Влада Урошевиќ, Куновски е”сликар на осаменоста, на

стравот, фигурите од неговите платна стојат во еден миг на исчекување

кој како да претходи на некоја катализма” Урошевиќ додава дека

сликите на Куновски ” се слики од тешки соништа, нивната логика е

логика на соништата”.

Зоран Милиќ во делата на Куновски препознава “нестварни луѓе, луѓе

од метал, луѓе маски во некој апокалиптичен свет, лишен од убавина,

лишен од причина и смисла на постоењето во светот на чудните нешта,

рамнодушноста, трагилниот, изневерувачки свет, каков што е

понекогаш овој нашиот светот кој лебди и е на работ на катализма, кој

секојдневно опасно еквилибрира помеѓу светлоста и мракот”.

Развојот на изразот на Куновски во неговите дела е опишан во правец

на поетскиот магичен реализам. Неочекуваноста на неговата визија и

смелост во неговата метафора придонесуваат неговото творештво да

се движи во просторот помеѓу надреализмот и магичниот реализам.

Според Ксенија Гвариш, со неговите лирски сомболичен и филозофски

изразн надреализам, тој некогаш “никогаш не ја губи врската со едно

индивидуално користено фигуративно сликарство”. Таа додава дека “по

својот сликарски став, по својата филозофија и сфаќањето на нејзините

основни вредности, а особено по својот стоички однос кон нетрајноста

на животот кон неговата релативност, изгубеност, судбинска

неминовност и произволности една горчлива поетичност со која го

проникнува и загрнува своето дело ”. Меѓутоа, за разлиак од

надреалистичните уметници кои своето творештво го насочиле кон

“параноидните процеси”, егзибиционизмот и автоматизмот, како на

пример Жан Арп и Салвадор Дали, Куновски се смета дека останал

доселеден и свесно несвесен следбеник на надреализмот. Викторија

Васева во неговот творештво препознава “траги од осмислен остаток

од намерното” и наведува дека “тој не го изнасилува несвесното, не го

пренагласува, туку му служи да прекине на нештата онакви какви што

се како и со грубата, брутална реалност”. Творештвот на Куновски се

смета дека е по малку хериметично, но исто несомнено припаѓа на

врвните ликовни остварувањана современата македонска уметност. Во

врска со неговото творештво,Зрнка Новак истакнува дека тоа е

“сликарство што не воведува во слоевите лавиринтите на човековата

потсвест-тоа е фигуративно ”, додека Славко Јаневски

запишал:“Заремне сме обземени од поетското сочуство, за се што

насетуваме во овој табор на дрвени клонови, жени или кукли – кои

изртеле од штаките на инвалидите зпочнатите актови или сомнабули

на столб, меч на распетие”.“Обезлистени дрвја, купови сено,месечина

(која ја дефинира осаменоста буди квазиромантичарски чуства, луѓе-

кукли, луѓе манакени, луѓе без лица , скршени, во делови луѓе што

чадат- им чади главата (им прегорел механизмот), срашила (плашила),

лушпи (остатоци од луѓе) набиени на колци од “искршени глави”

стравични надреални глетки што застрашуваат, но и опоменуваат. Тие

не се хиперреалистични – предаденихорорни сцени, туку се мачни

глетки со надреален штимунг и елеметарни содноси,поврзани со

доживувањата и реални моменти , но и од страшните природни

катастрофи што се случиле во шеесетите години во Скопје, прво

поплавата во 1962, а потоа и земјотресот во 1963 година, кои како

вистински рецентни случки го дополнија ликовниот репертоар и

освежија потиснатите спомени од Спасе Куновски ”. Во овој стил тој

успеал да ја најде својата база за изнедрување на сите посвесни идеи,

секавања, спомени, стравови, сфаќање за некогаш и сега, секако

нудејки и специфични спомени за светот утре. Спасе Куновски бил член

на ДЛУЈ, ДЛУМ и на ДЛУПУМ, како и на ликовната група ”Мугри”. Се

занимавал со сликарство, опрема и илустрации на книги со педагошка

дејност. Работел како професор во средното училиште “Зефљуш

Марку” а потоа и на педагошкиот факултет во Скопје. Неговите дела се

наоѓаат во повеќе јавни институции: музеии, галерии, приватни лица во

Скопје, Белград, Загреб, Љублана, Титовград, Сараево, Ниш,Битола,

Струмица, Штип, Куманово, Рим , Милано, Венеција, Франција, Њу-

Кастел, Торонто. Неговите дела биле презентирани на 10 самојстојни

изложби, а учествувал на многу бројни групни изложби во земјата и

странство, пеставувајки ја не само Македонија, туку поранешната

Југославија на многубројни значајни светски манифестации.Куновски е

автоор на повеќе до седумдесет и пет слики, како и на зграфитот

“Братсво и единство ” во Дебар.

Гозба Сликарсвото на Куновски, како што рековме, спаѓа во мошне рапостранетата школа на ‘’Метафизичкото сликарство’’ (се одликува на визуелно прикажување на она што е надвор од дофат на физичкиот свет). Во сликарството на Куновски ги среќаваме одликите што ги мнифестираат во своите дела останатите преставници на ова школа: и тука постои ‘’Веристичка прецизност во неостварен простор”. Куновски го гради својот стил врз едно мошне лично Слика број еден “Гозба”(1953) доживување на светот , му дава еден мошне индивидуализиран призвук,кој создава една визија чија автохотноста е очигледна.Во анализа на процесот со кој е работена оваа композиција се состои: од лазурна боја, оддносно провидно нанесување ба боја низ која може да се види подлогата, колоритот во композицијата е монохромна, делото е работена само со една боја, по прецизно кажано колоритот на оваа композиција е работена со нанесување на Умбра ( боја која во себе содржи зелено- кафејави нијанси, таа е топла боја. Главна насока за нејзина примена се длабоко и меки сенки на цртање на човековото тело. Умбра со зеленкаста нијанса е високо цената кај сликарите. На пример Рембрант и Рубенс верувале дека Умбра е едноставно незаменлива за преглед на тоновите помеѓу сенките и светлината ). Колорито се состои со нанесување на Умбра и нејзино тонирање од светло кон темно. Во композицијата се преставени се две човекови фигури кои седат на маса, а на масата има слика број два ниансирање на умбра

поставено две чаши и две шишиња (кои се не се детално обработени но сепак се познаваат пред се поради формата светлиот осјај кај клучните моменти)се добива впечаток како овие две фигури да се наоѓаат во надвошен амбиент бидејќи пред левата фигура стои куче кое е насликано како темна флека која е осветлена само во горниот дел од лицето и грбот, само на одредени момети има детализација како опашката, предните нозе, ушите и делот кај носот. За преставата на човековите фигури како и кај фигурата со кучето не се детално обработени дури може исто така да се каже дека и тие се преставени како флеки , фигурата од левата страна е преставена во сенка односно е преставена со темен тон, кај неа со светли тонови е нагласена само главата ,дланките и нозете сите овие делови се нагласени со посветли тонови но не и целосно обработени ,кај втората која е работена со посветли тонови , бидејки позадината е обработена со среден тон на нијанса се добива впечаток на длабочина , воздушна перспектива. Чуството на воздушната перспектива доаѓа од играта со темниот,средниот и светлиот тон кој го покажува мајсторсвото на Куновски. Кај композицијата е присутна рамнотежа , а центарот на целата композицијата се двете шишиња и двете чаши.

фигура да доаѓа од долг пат (можеби од работа )односно поради положбата на десната нога која мал дел се гледа и е скриена зад зелена површина која два чуство на далечина , па и го раскажува патот на женската фигура која внимателно го слуша чуството дека водата диалог доаѓа поради од погледот на машката фигура кој е насочен кон женската. Втората варијанта која по малце е веројатна, е дека машката фигура заминува некаде па и кажува на женската фигура а коцката е среќата. Главната улога во композиција ја игра колоритот односно контрастот на боите како пример ќе го земам црвениот фустан на женската фигура со зелено темната површина, зелено темната површина со белата коцка, црвениот точак со светло зелената површина, небото си костумот на машката фигура, лицето на машката фигура со неото и др. И двете фигури не се детално обработени во делот на лицата на лицата постојат сенки и со сенките се означени местата каде треба да стојат очите носот и устата,во композицијата постои и е обработена фактура, целата композиција е работена со геометриски фигури петоголник, триаголници а центарот е белата коцка која е најсветла од се останато.

Грипозна ноќ

Иронијата и црниот хумор се неразделни елементи на оваа сликарство:присутни сме истовремено со едната катастрофа, но трагите што останале по неа се толку гротески, што место висок патосво нас се згрчува една срадоонична насмевка. Неочекуваниот спој на предметите и нивните неочекувани односи што Слика број четири Грипозна ноќ 1958 наеднаш искрснуваат на платното се несомнено од едно хуморно чуство, но и од една потреба кај гледачите да се предизвика “птајно и плодно неспокојство”. Катастрофата е навистина стравична, како да велат овие слики. Всушност судбината на човекот е навистина ставична, но човекот е нејзинот виновник и тој самиот ја има избрано судбината, како да велат овие слики. Всушност судбината на човекот е дадена мошне посредно:дури и вистинската човечка фигура е мошне ретка на овие слки. Место неа тука владее нејзиниот предвид, она што ја зменува:маска, плашило, кројачки манакен, кип. Тоа е само остаток од човекот, човекот отуѓен од свјата сопстена природа, бедна замена на неговиот лик. Сликите на Куновски сесмеат врз склоноста на овој век кон идолатрија, се подбуваат со двојноста на човекот , со неговата надворешна обвивка која често пати се саканува да го земе примарното место на рангирањето на вредностите. Сликите на Куновски се слики од тешки соништа: нивната логика на соништата .Пловејќи низ високите области на фантастиката, овие слики се истовремено на еден извонвреден начин и нестварни, и препознатилви. Магијата на непредвиденото и мистеријата на настетното ги мешаат во нив своите таинсвени закони и невидливи нишки. Како резултат на тоа мешање тие треперат во една неизрачлива флуидна состојба помеѓу реалноста и привидот. Некои од нива, остварени со изнвонвередн слој на поетско чуство и сликарска вештина, може да

Ден после змјотресот

Нестварни луѓе, луѓе од метал, луѓе маски во некој апокалиптичен свет, лишен од убавина, лишен од причина исмисла за постоењето, во светот на на чудните нешта , ромнодушноста, трагичноста, изверувачки свет, каков што е понекогаш овој нашиот, светот кој лебди и ена работ на катакализам, кој секојдневно опасно еквибрира помеѓу светлоста и мракот-тоа се платната на Спасе Куновски. Луѓе отворени со клуч за конзерви, чуѓе оџаци, луѓе маски, луѓе отпадоци од човечкото, свет страшен и несватен, свет кој опоменува, но исвет кој плени поради својата изворност и Слика број пет Денот после земјотреот 1963 мајсторство, слободата и чистотата. Имаме пред себе човек жртва, човек каков што не постои и не треба да постои, човек кој со својата несеќа се спротиставува на сите можни несреќи над кои таа необично, така често, така неодговрно лебдиме... “наидуваме на морничава тишина” како што би рекол Славко Јаневски. Таа тишина ненадејно ни ги допира сетилата со акордите на напукнатите черепи, преку чија насмевка ѓаволот распнал бодликава жица на која со вжештено копито се свири полка на мртовците, на оние мртовци што се раѓаат мртви и не се плашатод смрта, бидејќи нивната колевка и нивниот дом е напукнатат, ладна недостапна земја на непознатиот континет-што е каков е и каде ќе оди овој свет со еден друг свет? Без одговор сме. Но, не и уметникот кој му дал право на живот во името на вистинскиот живот. Ден после земјотресот е композиција која прв пат кога ќе ја погледнеш, веднаш ќе ја пренесе својат порака и цел за всуштно зошто е направена, бо самата композиција се здогледнува една празнина една голема беда и тага можеби голем гнев, платно расцепено кое е поставено вертиканло на кое требало да има некој насликан акт, тоа платно е симболот на загинатите луѓе во земјотресот, стапло од

нога кое се едвај се препозна и дели од површината на хоризонтот и малку погоре наспроти него столче на кое е поставена еден сад за вода кој едвај се препознава од плавата боја на небото , се е бледо белдо и монохромно само сенките ги давват облиците на садот и на стапалото , доека платнот рсцепено се разликува од ситесо светлите тонови и стршната слика. Во оваа композиција присутно е централната перспектива која доаѓа од адот кој е поставен на белото столче, исто постои и воздушна перспектива која ни го покажува распојанието од платното до садот. Небото и земјата се тонално работи од потемно кон посветло хоризонто односно крајот на земјата и почетокот на небот се посветли тонови кои дават ефект на нешто шо ќе трае бесконечно.

Маски

Делото на македонскиот слиакар Спасе Куновски е по малку херметично. Тоа несомнено припаѓа на врвните ликовни остварувања на современата македонска уметност. Тоа е сликарство во кое има елементи на традиционалната надреалистичка содржина- и како тоа е фигуративно. Слика број седум Маски 1966 Говорејќи за тоа дело, макдонскиот писател Славко Јаневски запишал :”Зарем не сме обземени од поетското сочуство, за се што насетуваме во овој табор на дрвени кловнови, жени или кукли- кои изртеле од штаките на инвалидите,започнатите актови или сомнбули на столб, меч или распетие”. Авторот е навигатор на тој пат за морбидни, но животни легенди, легенди кои раста, стануваат и остануваат голема асоцијација. Колористички Куновски останува придружем о пдмерен како и неговите ликови, како и сликарските објекти:спонтани подигрувачки на човековите сновиденија. Во оваа композицијат се поставени две маски кои висат на две дрвени греди кои се вертикални прилепени една од друга. Маската од лево делува како да фигура на женско лице десното око и е отворено додека на другарата маска на која не исе прикажани очите и е прикажана вилицата, дали со целиот приказ уметникот сака да ни ја прикаже висиуелно вистината , која луѓето секој ден ја повторуват? На десната страна поставена е месечина. Маските се така обработени што од прво видување може да се запримети нивната дрвена фактура , Куновски детализација има направено детализација на очните капаци, носот, устата и на вилицата од десната маска. Колорито се сотои од бледи тонови и по силни сенки. Центар на композиција се двете маски.

Апсурден идол Куновски денес непосредно се истакнува во генерацијата на младите..Како личност е одред и дигурен. Созревањето на неговиот личен израз се развива во правец на поетски магичен реализам. Останувајки и емотивоно поврзан со еден лирски, симболично и филозофски интониран надреализам, Куновски никогаш не ја губи врската со едно индивидуално користено фигуративно сликарство. Во неговите занимливо градени надреалистички слики може да се најдат извесни слика број осум Апсурден идол 1969 странски асоцијации, но нив ги обојува посебна поезиај нијансиран со усет за тон и смисла за фактура. А каде го подредуваат слиаккрсвото на Куновски и што открива за него? По својот став, по својата филозофија и сфаќањето на нејзините основни вредности, а особено по својот стоички однос кон нетрајноста на живото, кон неговата реалативност, изгубеност, судбинска неминовност и произволство и една горчлива поетичност со која го проникнува и загрнува своето дело, Спасе Куновски е во извесна смисла македонскиот Ступица. Неговите звучно обоени платна поседуваат и едни далечини, дискретно, навестени, надреалистички односи, многу драмтични творби, им дава посебна чар. Во композицијата апсурден идол е преставено страшило поставено на дрвен кол и фигура на женско тело на која главата речиси и да не се распознава се добива впечаток како да клечи на нозе и да го моли.на самиот почеток на сликата има кафејава почва на која има два отвори кои би требало да се прозорци, до десниот прозорец поставено е дрвен стол, над кафејават почва која всуштност според мене преставува нечиј дом, поставени се неколку куќи кои се прикажани во далечина. Центар на композиција е стршилотокое всушност на глават му наликува на череп и женската фугура која клечи пред него,

Играта на мртвата ваза

За разлика од еден дел на уметниците, кои во рамките на надреализмот се ориентирани кон ”параноидните процеси” егзибиционизмот, автоматизмот (Арп, Дали), во југословенските сфери Куновски единствено останува доследен, но и свесно несвесно следбеник на надреализмот и еден од ретките што сонува со отворени очи. За неговите дела повеќе може да се каже дека се спротивност на Бретоновото, тврдење”дикатот на мислите е зависен од секоја естетска оли морална околност”. Слика број десет Играта на мртвата ваза, 196/ Оваа е особено нагласено во уметниковите дела сврзани за последните години на војната. Кај Куновски решава свеста. Таа е силата што диригира и диктира, скротува и несвесно насочува, таа ги материјализира и ги обликува нејсните, фрагментиранинре и повремените продори и потсвеста. На крајот, несвесниот почеток на уметникот во творечката постапка и свесното доживување на евидентните вредности лежат во заемниот однос на свесното и несвесното, што им дава вистинака вредност и висок уметнички квалитет на неговите дела. Затоа, Братеновото”Јас верувам дека привидната спротивност помеѓу сонот и јавето че биде решена во некој ви апсолутна реалност – во надреализмот”значи “Јас верувам во Спасе Куновски”, зашто неговата апсолутна реалност се неговите дела.

Останати познати дела на Спасе Kуновски се:

Обесчестени цветови, 1971